ابو حمزه ثابت بن دينار ثمالى ازدى كوفى‏(ره)

ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالى ازدى کوفى‏(ره)

ابو حمزه ثابت بن دینار ثمالى ازدى کوفى (ره)
ولادت
در تاریخ ولادت ابو حمزه هیچ منبعى، سال مشخصى را ذکر نکرده،ولادت او بین سال ۳۰ تا ۴۰ هجرى قمرى بوده است
در نامگذارى ایشان به ثمالى، نظرات مختلفى بیان شده است.
بیشتر به ابو حمزه مشهور است، و آن نام فرزند بزرگ اوست، که به همراه دو برادرش نوح و منصور در نهضت زید بن على علیه السلام، شهید شدند.
احمد بن حنبل، جوزجانى، نسائى، ابن ابى حاتم، ابن عدى، ذهبى، ابن حجر و برخى دیگر از محدثین اهل سنت در کتب رجال و شرح حال، او را به ابن ابى صفیه لقب داده اند.
شخصیت ابو حمزه
ایشان از فقها، زهّاد و مشایخ کوفه محسوب مى شد، جزو اصحاب خاص ائمه اهل بیت علیهم السلام در زمان خود بوده است. امام صادق علیه السلام درباره ابو حمزه فرموده اند: او در زمان خودش مانند سلمان در زمان خود بود. و نیز فرموده اند: وقتى او را مى بینم مشعوف مى شوم. امام رضا علیه السلام فرموده اند: ابو حمزه در زمان خود مانند لقمان در زمان خودش بود.
در مناظره با مخالفین و احتجاج بر آنها مورد اعتماد ائمه علیه السلام بوده است، و او را در تعلیم اسرار و علوم و وصایاى خود بر دیگر اصحاب مقدم داشته اند. بدین جهت مورد وثوق و اعتماد علماء شیعه در روایت حدیث قرار گرفته است.
شیخ صدوق، کشى، ابن ندیم، نجاشى، شیخ طوسى، ابن داود حلّى، علامه حلّى و دیگر بزرگان شیعه ایشان را توثیق و تعدیل کرده اند.
سید حسن صدر در تأسیس الشیعه مى فرماید: نزد ائمه علیهم السلام بزرگ و محترم بوده، از آنان روایات بسیار شنیده و جزو یاران خاص آن بزرگواران محسوب مى گردید. در عصر خویش شیخ شیعه در کوفه بوده و به نظرات و اقوال او گوش فرا مى دادند.
امّا اهل سنت ایشان را توثیق ننموده، احادیث او را موهن و ضعیف مى شمردند و او را به غلو در تشیع و رافضى بودن متهم مى کنند. با این حال برخى اهل سنت مانند: ابن کثیر، ترمذى، ابن ماجه، خطیب بغدادى و… از او روایت نقل کرده و به آنها استناد مى کنند.
در تفسیر نیز ثعلبى، طبرى، ابن کثیر، قرطبى، سیوطى، ابو حیان، حاکم نیشابورى، ابو الفرج اصفهانى، ابن اسحاق و عده اى دیگر از او نقل نموده اند.
تالیفات
۱- کتاب النوادر
۲- کتاب الزهد
۳- کتاب
۴- رساله حقوق
۵- تفسیر قرآن
از میان کتب ایشان، فقط رساله حقوق امام سجاد( ع) باقى مانده است.
وفات      
با توجه بر شواهد گوناگون وفات ایشان در سال ۱۴۸ تا ۱۵۰ ه. ق صورت گرفته باشد، و مجموع امامت، امام زین العابدین علیه السلام، امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام را درک کرده است، مى توان حدس زد،