فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

ابن شاذان قمى(ره)

اشاره:

وى ابو الحسن، محمد بن احمد بن على قمى، معروف به ابن شاذان قمى است. تاریخ دقیق ولادت وى مشخص نیست، اما با توجه به مشایخ و شاگردان وى و تاریخ هایى که براى شنیدن و یا نقل روایات از افراد مختلف ذکر نموده، روشن مى شود که او بین سال هاى ۳۷۴ تا ۴۶۰ در قید حیات بوده است. بنابراین او از علماى قرن چهارم و پنجم هجرى است.

 

 

اولین محلى که براى زندگى او ذکر شده شهر کوفه است که در آنجا در سال ۳۷۴ هجرى از حسین بن احمد روایت شنیده است. بعضى از بزرگان در کتاب هاى خود ابن شاذان را از علماى اهل سنت دانسته اند ; اما این صحیح نیست، بلکه محمد بن احمد ابن شاذان از علماى بزرگوار شیعه است که در وثاقت و فضل او هیچ تردیدى وجود ندارد. منشأ اشتباه هم آن است که ابن شاذان مشترک بین دو نفر است۱ . محمد بن احمد بن شاذان قمى که فرد مورد بحث ما است. ۲ . ابوالفضل، على بن حسن بن شاذان که از علماى اهل سنت است و صاحب تألیفاتى نیز مى باشد.

اساتید

ابن شاذان از جمله بزرگانى است که از افراد فراوانى روایت نقل کرده و محضر بسیارى از علماى شیعه و سنى را درک کرده است.تعداد مشایخ او به ۶۷ نفر مى رسد که در بین آنان چهره هاى سرشناس و صاحبان تألیفات فراوانى دیده مى شود، از جمله۱ . پدر او، احمد بن على، که از علما و مؤلفین شیعه بوده و ابن رئاب کتاب “فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام” را از او نقل کرده است. ۲ . ابو القاسم بن قولویه صاحب کتاب شریف “کامل الزیارات” که دایى ابن شاذان است. ۳ . محمد بن على بن حسین بن بابویه قمى. ۴ . هارون بن موسى تلعکبرى و…

شاگردان

از جمله شاگردان و روات احادیث ابن شاذان مى توان به۱ . شیخ طوسى علیه الرحمه ۲ . نجاشى صاحب رجال ۳ . کراجکى مؤلف کنز الفوائد و… اشاره نمود.

تألیفات

آنچه از تألیفات ابن شاذان به دست آمده عبارت است از:

۱. مأه منقبه،

۲. بستان الکرام، کتاب بزرگى که شیخ عماد الدین طوسى روایاتى از آن نقل کرده و گفته این روایات را از جلد ۸۶ کتاب بستان نقل کرده ام. اصل این کتاب موجود نیست اما بزرگانى چون مقدس اردبیلى در حدیقه الشیعه و محدث جزائرى مؤلف قصص الأنبیاء و… از آن بسیار نقل کرده اند.

۳. البیان فى رد الشمس لأمیر المؤمنین علیه السلام، در این کتاب با استفاده از شواهد تاریخى و روایات حدود ۱۵ مورد را نقل نموده که به امر امیر المؤمنین علیه السلام خورشید پس از غروب بازگشته است. ۴ . المناقب، کتابى است که از حیث موضوع با کتاب سابق مشترک است ولى نوع ترتیب بیان مطالب آنها متفاوت مى باشد.

۵ . إیضاح دفائن النواصب، این کتاب در کتابخانه علامه حاج میرزا یحیى اصفهانى بوده و زمانى که بعد از سال ۱۳۲۵ هجرى وى از دنیا رفت، کتابخانه او فروخته شد و این کتاب نیز ناپدید گشت.