آیت الله سيد جمال الدين گلپايگانى(ره)

ولادت  
در روستاى سعيد آباد گلپايگان و در سال 1295 هـ.ق. در خانواده اى مذهبى کودکى ديده به جهان گشود که او را سيد جمال الدين ناميدند.

والدين
پدر سيد جمال الدين گلپايگاني، مرحوم آيت الله سيد حسين گلپايگانى ( متولد 1305 هـ.ق ) و ايشان فرزند فقيه بزرگوار آيت الله سيد محمد علي گلپايگانى ( متولد 1280 هـ.ق ) است. آن عارف کامل پنج برادر داشت که همه غير از يکي، از علماى گلپايگان بوده اند .

فرزندان
از آن عارف کامل هفت فرزند شامل چهار پسر و سه دختر باقى ماند

تحصيلات
حوزه علميه گلپايگان آيت الله گلپايگانى به رغم مشکلات و کمبود امکانات، تحصيل معارف دينى را آغاز نمود. و روح بلندى که از پدران خود به ارث برده بود او را بر آن داشت تا به آباء و اجداد طاهرين خود اقتداء نمايد.
او در ضمن چوپانى در سن دوازده سالگى در روستاى سعيد آباد مقدارى از دروس مقدمات را نزد برادران خويش فرا گرفت.
خاطر نشان مى گردد که آيت الله گلپايگانى در سن نه سالگى پدرى مهربان، پرهيزگار و اهل فضل را از دست داده بود و به رغم چنين ضايعه اى دردناک، مصمم بود چشمه گواراى علم را بيابد .
با اين باور، بار سفر را بست و از زادگاه خويش روستاي سعيد آباد راهى گلپايگان گرديد و علوم عربي، بلاغت و منطق را نزد علماى گلپايگان آموخت به قدرى شوق تحصيل علم و معرفت در وجودش موج مى زد که هر روز مسافت بين روستاي سعيد آباد و گلپايگان را براى آموختن علم پياده مي پيمود.

حوزه علميه اصفهان
آيت الله گلپايگانى چند سالى را در گلپايگان به درس و تحصيل اشتغال داشت تا در سال 1311هـ.ق در حاليکه 16 سال بيشتر نداشت عازم اصفهان گرديد و به مدرسه علميه الماسيه قدم نهاد.

ورود به حوزه علميه نجف
در حوزه علميه اصفهان آيت الله گلپايگانى در علوم معقول و منقول موفقيت هايى به دست آورد و محضر استادان و عالمان وارسته اى را درک نمود اما اين تشنه معارف اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام نمى توانست به اين ميزان تحصيلات اکتفاء کند، از اين جهت تصميم گرفت که به عتبات عاليات عزيمت نمايد و نزد استادان و عالمان حوزه علميه نجف اشرف زانوى ادب بر زمين زند.
لذا در سال 1319 هـ.ق و در سن 23 سالگي، به جانب عراق حرکت نمود. هنگامى که مى خواست وطن را ترک نمايد. علماي گلپايگان با شکوه خاصى او را بدرقه نمودند.

اساتيد ايشان در حوزه نجف:

آيت الله محمد کاظم خراسان
آيت الله رضا همدانى
آيت الله سيد محمد کاظم طباطبايى يزدى .
حکيم عارف شيخ محمد بهاري
آيت الله ميرزا محمد تقى شيرازي
آيت الله محمد حسين  ميرزاى نائينى
آقا سيد جمال الدين در واقع مشاور مرحوم آيت الله العظمى نائينى بود و مرحوم آيت الله نائينى در اجازه اى که به وى داده از او به عنوان حجة الاسلام ياد کرده که اين عنوان را در هيچ اجازه اي براى هيچ کس به کار نبرده است، حتى آيت الله آقا سيد ابوالقاسم خوئى و آيت الله آقا شيخ محمد علي کاظمينى را به عنوان ثقة الاسلام معرفى نموده است و در پايان اين اجازه مرحوم نائينى از آقا سيد جمال الدين مى خواهد تا براى او دعا کند.

نيل به مقام مرجعيت و اعلميت
پس از آنکه مرجع عاليقدر تشيع مرحوم آيت الله العظمى آقا سيد ابو الحسن اصفهانى (ره) در سال 1365هـ.ق رحلت نمود مرحوم آيت الله آقا سيد جمال الدين گلپايگانى به مقام مرجعيت شيعه نائل شد و عده زيادى از شيعيان در عراق و ايران از وي تقليد مى کردند.
وقتى از مرحوم آيت الله العظمى بروجردى (ره) درباره موقوفات اراک و تهران که مى بايست با نظارت اعلم علماى عراق خرج طلاب حوزه علميه نجف اشرف مى شد سوال کردند. آن مرجع عاليقدر تقليد نيز آيت الله سيد جمال الدين گلپايگانى را جهت اين منظور تعيين کردند.
آقا سيد جمال الدين گلپايگانى در حوزه درسي ميرزا جهانگير خان قشقايى با شخصيت هايى بزرگ و عالى مقام انس و الفت پيدا کرد.
او با مرحوم آيت الله بروجردي، هم درس و هم مباحثه بود.
مى گويند وقتى نامه اى از آيت الله گلپايگانى براى آيت الله بروجردى در زمان مرجعيت ايشان مى رسيد، به احترام صاحب نامه از جاي بر مى خواست و آن را مى بوسيد و بر روى ديدگان خويش مى نهاد.

شاگردان
1. آيت الله شيخ حسنعلى نجابت شيرازي(ره)
2. علامه محمد تقى جعفري(ره)
3. علامه سيد عباس کاشاني
4. علامه سيد محمد حسين حسينى طهراني(ره)
5. آيت الله لطف الله صافى گلپايگاني(حفظه الله)
6. آيت الله شيخ حسن صافى اصفهاني(ره)
7. آيت الله محمد حسن عالم نجف آبادي(ره)
8. آيت الله احمد فيّاض(ره)
9. آيت الله مرتضى انصاري( از نوادگان شيخ الفقهاء مرتضى انصارى )
10. آيت الله حيدر على محقق(ره)
11. آيت الله محمد حسين کلباسي
12. آيت الله محمد على احمديان نجف آبادي(ره)
13. آيت الله سيد ضياء الدين اصفهاني
14. آيت الله سيد مرتضى حسينى فيروز آبادي
15. آيت الله عبد الله مجد فقيهى بروجردي
16. آيت الله ابوالفضل خوانساري(ره)
ايشان علاوه بر اين شاگردانى از فضلاى اهل نجف و نيز افرادى نامور از لبنان داشتند و نيز فرزندان فاضلش از محضر پر برکتش بهره بردند و اکثراً به درجه اجتهاد رسيدند.

تأليفات و آثار
1. الجتهاد و التقليد
2. اجتماع امر و نهى ( اين دو اثر تحت عنوان الرسائل به سال 1370 هـ.ق. در مطبعه حيدريه عليه السلام نجف چاپ شده است )
3. جواز البقاء على تقليد الميت
4. کتابى در صلواة
5. قاعده فراغ و التجاوز
6. تقريرات درس آيات عظام اخوند خراساني، ميرزاي نائينى و ميرزا محمد تقى شيرازى
7. الترتب
8. رساله علميه
9. رساله لا ضرر و لا ضرار
10. حديث رفع
11. رساله منجزات المريض
12. يک دوره اصول فقه که يک مجلد آن از آغاز اصول تا واجب نفسي به طبع رسيده است.
13. ديوانى در اشعار مذعبى و عرفان که به زبان فارسى و عربى سروده است.
14. وصايا
15. رساله اى در اجاره
16. رساله در طهارت
17. يک دوره فقه شامل ابواب مکاسب، طلاق، قضا(ناتمام)، اطعمه و اشربه و حج

وفات
در تاريخ 19/محرم الحرام/ سال 1377هـ .ق در سن 82 سالگى چشم از جهان فانى فرو بست و به سراى باقى شتافت.
پيکر پاک و نورانى آن عبد صالح خدا و مرجع عاليقدرشيعه را پس از تشييع جنازه به وادى السلام نجف اشرف انتقال دادند ودر مکانى که ايشان مى نشستند و فاتحه مى خواندند و مشغول به أوراد و أذکار مى شدند  به خاک سپردند.

منبع: كتاب جمال عرفان