فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

حسینعلی منتظری(ره)

ولادت
« آیت الله شیخ حسینعلى منتظرى» در اول مهرسال ۱۳۰۱ ش( برابر با اول صفر ۱۳۴۱ ق) در شهر نجف آباد – ۲۴ کیلومترى غرب اصفهان- در خانواده‌اى زحمتکش به دنیا آمد.

خاندان
پدر وى مرحوم حاج على، کشاورز ساده ‌اى بود که در کنار کار روزانه ‌اش با کتاب و کتابخانه دمساز، و معلم اخلاق و مدرس قرآن بود. مادر ایشان نیز بانویى متقى و پرهیزگار بود که در تربیت و رشد دینى او سعى وافر داشت.

تحصیلات
از هفت سالگى آموختن را با ادبیات فارسى و سپس صرف و نحو عربى آغاز کرد، و در سن ۱۲ سالگى با ورود به حوزه علمیه اصفهان مسیر خویش را به سوى پیشرفت علمى انتخاب کرد. او در طول هفت سال در اصفهان بسیارى از کتابهاى فقهى، ادبى و فلسفى را به تنهایى یا نزد اساتید بزرگى چون حاج آقا رحیم ارباب و حاج شیخ محمدحسن عالم نجف آبادی خواند، و به تدریس آنها مشغول گردید.
در نوزده سالگى اصفهان را به قصد ادامه تحصیل در قم ترک نمود. سال ۱۳۲۰ ش با ورود به قم، شروع تحولات چشمگیر در زندگى علمى ایشان بود. در بدو ورود به قم با عالم اندیشمند علامه مرتضی مطهری ( ره) آشنا گردید، و این‌ دو در کنار یکدیگر براى خودسازى و اصلاح جامعه، جهادى بزرگ را آغاز نمودند و فعالیت‌هاى علمى خود را روزبه‌روز گسترش دادند.

اساتید
اساتیدى که در دوران تحصیل از آنها بهره‌مند شده است عبارتند از:

اساتید دوره سطح
الف) اساتید سطح:
۱- مرحوم آیت الله حاج شیخ محمدحسن عالم نجف آبادی در اصفهان:« شرح لمعه » و مقدارى از« رسائل » و« مکاسب ».
۲- مرحوم آیت الله سید مهدی حجازی در اصفهان: قسمتى از« رسائل».
۳- مرحوم آیت الله حاج شیخ عبدالرزاق قائینی در قم: قسمت‌هایى از« مکاسب».
۴- مرحوم آیت الله حاج آقا رضا بهاءالدینی در قم: قسمتى از« رسائل».
۵- مرحوم آیت الله سیدمحمد محقق داماد در قم: کفایه و قسمتى از مکاسب.

اساتید فلسفه
ب): اساتید فلسفه، منطق ، هیئت ، نهج البلاغه و اخلاق :
۱- امام خمینی ( ره):« اسفار» از مبحث نفس تا آخر معاد جسمانی و نیز درس اخلاق. ۲- مرحوم آیت الله علامه طباطبائی : مباحث پیش‌نویس درسهاى« اصول فلسفه و روش رئالیسم ».
۳- مرحوم حجه الاسلام والمسلمین شیخ جواد فریدنی : قسمتى از« منظومه حکمت».
۵- مرحوم آیت الله میرزاعلی آقا شیرازی در اصفهان:« نهج البلاغه».
۶- مرحوم آیت الله مجدالعلماء در اصفهان:« هیئت» فارسی و« تشریح الافلاک » شیخ بهایی در علم هیئت قدیم .
۷- مرحوم آیت الله سید احمد خوانساری در قم: کتاب« شوارق».

  اساتید خارج فقه و اصول
ج): اساتید خارج فقه و اصول:
۱- مرحوم آیت الله العظمی بروجردی : قسمت اعظم« فقه و اصول».
۲- امام خمینى( ره): خارج« اصول»، از اول جلد دوم کفایه تا آخر آن به مدت هفت سال که بسیارى از آنها تقریر شده ولى تاکنون به طبع نرسیده است.
۳- مرحوم آیت الله العظمی سید صدرالدین صدر : خارج« اصول» و« فقه».
۴- مرحوم آیت الله العظمی حاج سیدمحمد حجت : خارج اصول.
۵- مرحوم آیت الله العظمی حاج شیخ عباسعلی شاهرودی : خارج اصول.
تدریس
آیت الله منتظرى از جوانى تا آخر عمر مشغول تدریس بودند؛ ابتدا دروس مقدماتى و بعدها به تدریس مستمر سطح مشغول بودند. سپس به تدریس خارج اشتغال یافتند که در اعلامیه‌ هاى سال ۱۳۴۴ ش از ایشان به عنوان استاد مسلم خارج فقه یاد شده است.
البته ناگفته نماند ایشان به تدریس شرح منظومه نیز مشهور بوده ‌اند و مى‌ شود گفت که اکثر شخصیت‌هاى موفق و مطرح که شاگردان دروس خارج حضرت امام خمینى( ره) و آیت الله محقق داماد بوده ‌اند در بعضى ازدروس سطح و شرح منظومه شاگرد ایشان بوده ‌اند.

تالیفات
از ایشان آثار ذیل در فقه، اصول، کلام و حدیث به جاى مانده است:
الف) کتاب‌هاى فارسى:
۱- درسهایی از نهج ‌البلاغه ؛
۲- شرح خطبه حضرت فاطمه زهرا( س) ؛
۳- از آغاز تا انجام ؛
۴- اسلام دین فطرت ؛
۵- موعود ادیان ؛
۶- مبانی فقهی حکومت اسلامی ؛
۷- رساله توضیح المسائل ؛
۸- رساله استفتائات؛
۹- رساله حقوق؛
۱۰- احکام پزشکى؛
۱۱- احکام و مناسک حج؛
۱۲- احکام عمره مفرده؛
۱۳- معارف و احکام نوجوان؛
۱۴- معارف و احکام بانوان؛
۱۵- استفتائات مسائل ضمان؛
۱۶- جلوه‌ هاى ماندگار( پند، حکمت، سرگذشت)؛
۱۷- حکومت دینى و حقوق انسان؛
۱۸- مجازات‌هاى اسلامى و حقوق بشر؛
۱۹- مبانى نظرى نبوت.
ب) کتاب هاى عربى:
۱- دراسات فى ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه؛
۲- کتاب الزکاه؛
۳- دراسات فى المکاسب المحرمه؛
۴- نهایه الاصول ( تقریرات درس آیت الله العظمى بروجردى)؛
۵- نظام الحکم فى الاسلام؛
۶- البدر الزاهر فی صلاه الجمعه و المسافر ( تقریرات درس آیت الله العظمى بروجردى)؛
۷- کتاب الصوم؛
۸- کتاب الحدود؛
۹- کتاب الخمس؛
۱۰- التعلیقه على العروه الوثقى؛
۱۱- الاحکام الشرعیه على مذهب اهل البیت( ع)؛
۱۲- مناسک الحج والعمره؛
۱۳- مجمع الفوائد ؛
۱۴- من المبدأ الی المعاد( فی حوار بین طالبین) ؛
۱۵- الافق أو الافاق( فی مسأله الهلال) ؛
۱۶- منیه الطالب( فى حکم اللحیه والشارب)؛
۱۷- رساله مفتوحه( ردا على دعایات شنیعه على الشیعه و تراثهم)؛
۱۸- موعود الادیان؛
۱۹- الاسلام دین الفطره؛
۲۰- محاضرات فی الاصول ( تقریرات درس امام خمینى( ره)).
وفات
آیت الله منتظرى سرانجام در ۸۷ سالگى در سحرگاه ۲۹ آذر ۱۳۸۸( سوم محرم ۱۴۳۱) در شهر مقدّس قم به ملکوت اعلى پیوست و در جوار حرم کریم اهل بیت حضرت معصومه( س) کنار فرزند شهیدش محمّد منتظرى آرمید.