فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

میرزا ابوالفضل تهرانى (ره)

اشاره:

حاج میرزا ابوالفضل تهرانى فرزند حاج میرزا ابوالقاسم نورى کلانترى ، فقیه اصولى رجالى مورّخ ریاضى شاعر ماهر اوایل قرن چهاردهم هجرى در سال ۱۲۷۳ ق زاده شد و پس از دوران کودکى ، فقه و اصول و دیگر علوم نقلى را از پدرش ، میزرا عبدالرحیم نهاوندى و سید محمّد صادق طباطبایى و حکمت و فلسفه را از آقا محمّد رضا قمشه ‏اى و میزرا سید ابوالحسن جلوه فرا گرفت .

در (۱۳۰۰ ق) ، به نجف اشرف مهاجرت کرد و از درس میرزا حبیب اللّه‏ رشتى بهره فراوان برد ، سپس در (۱۳۰۲ ق) به دعوت میرزاى شیرازى به سامرّا رفت و از محضر میرزا محمّد حسن شیرازى استفاده کرد و از ملازمان و اطرافیان وى به شمار آمد (امین عاملى ، ج ۲ ، ص ۴۷۵) و همزمان دانش رجال و حدیث را هم از حاج میرزا حسین نورى فرا گرفت . او در سامرا ، از جمله فقیهان و ادیبان چیره دست به شمار مى ‏رفت .
وى در سال (۱۳۰۶ ق) به حج رفت و در سال (۱۳۰۹ ق) به زادگاهش باز گشت و به تألیف و تدریس پرداخت و او نخستین کسى بود که در (۱۳۱۲ ق) ، مدرسه سپه سالار را افتتاح کرد و طلاّب را در آن سکونت داد و بناى تدریس در آن گذاشت .
وى در علوم بسیار صاحب نظر بود و شعر عربى را نیکو مى‏ سرود و مبتکران معانى دقیق و نکات بدیع مى ‏بود و قلم فارسى ‏اش هم زیبا و بیانش نیز شیوا بود و مانندش در زمان خویش از زیادى هوش و کثرت حافظه دیده نشد و هزاران بیت از اشعار فارسى و عربى را از حفظ داشت و در اکثر فنون و علوم شرعى و ریاضى و فلکى چیره دست بود . آثار فراوان او ، نشان‏گرِ اوج فضل و دانش وى است که عبارت‏ اند از:
۱ . شفاء الصدور فى شرح زیاره عاشور .
۲ . اجوبه المسائل المشکله .
۳ . ارجوزه فى اصول الفقه .
۴ . الاصابه فى من اجمعت علیه العصابه.
۵ . تقریرات درس فقه و اصول میرزاى شیرازى .
۶ . تمیمه المحدّث یا تمیمه الحدیث ـ منظومه‏اى است در علم درایه .
۷ . تنقیح المقاله فى تحقیق الدلاله ـ رساله‏اى است درباره بحث دلالت در منطق و اصول فقه .
۸ . حاشیه اسفار .
۹ . حاشیه رجال نجاشى .
۱۰ . حاشیه فرائد الاصول .
۱۱ . حاشیه مکاسب .
۱۲ . الدرّ الفتیق در علم الرجال .
۱۳ . رساله عشقیه .
۱۴ . صلاح الحمامه فى احوال الوالد العلامه ـ کتابى است در شرح زندگانى پدرش که به چاپ رسیده است .
۱۵ . قلائد الدرر فى نظم اللؤلؤ المنتثر .
۱۶ . تراجم العلماء مرقاه الاتطار و مرآه الافکار ـ ارجوزه‏اى است در علم منطق .
۱۷ . منظومه در علم نحو .
۱۸ . میزان الفک .
۱۹ . منظومه‏ اى است در علم هیئت و نجوم .
۲۰ . منیه البصیر فى بیان کیفیه الغدیر.
او در هشتم صفر سال (۱۳۱۶ ق) ، در ۴۴ سالگى درگذشت (مصفى المقال ، ص ۳۳) و در کنار پدر بزرگوارش ـ در بقعه شیخ ابوالفتوح رازى در حرم حضرت عبدالعظیم ـ مدفون شد .