فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

ملا غلامرضا قمى (ره)

اشاره:

یکى از مفاخر علماى قم در اوائل قرن چهاردهم هجرى، حضرت آیت الله حاج ملا غلامرضا قمى معروف به  حاج آخوند  و صاحب کتاب معروف  قلائد الفرائد  است. – که نامش در زاویه گمنامى مانده و کمتر به زندگى علمى او پرداخته‏ اند. تاریخ تولد آن فقیه بزرگ به خوبى روشن نیست، اما از آنجا که وى قریب السن و یا هم سن مرحوم آیت العظمى حاج سید صادق قمى – یار دیرین و هم مباحثه خویش – بوده و تاریخ ولادت او، ۱۲۵۵ ق بوده است شاید سال تولد  حاج آخوند  نیز حدود ۱۲۵۵ ق باشد.

تحصیلات

او پس از پشت سر نهادن دوران کودکى و نوجوانى، و آموختن مقدمات علوم دینى در قم و تهران و اصفهان – که نزد مرحوم علامه شیخ على نورى فلسفه را به مدت چهار سال بیاموخت. و در سال ۱۲۷۹ ق به همراه دوست دیرین و هم مباحث ه‏اش آیت الله حاج سید صادق، رهسپار شهر علم پیامبر – نجف اشرف – گردید و به مدت دو سال از درس هاى فقه و اصول استوانه دانش، استاد الفقهاء و المجتهدین شیخ انصارى بهره برده این دو سال در پرورش شخصیت علمى و بارورى استعداد او نقش به سزایى داشت، زیرا آنچنانکه از حاشیه ‏اش بر رسائل شیخ برمى‏ آید، وى در این مدت مبانى و گفتار شیخ اعظم را به خاطر سپرد و در جاى جاى کتاب به ذکر آنها پرداخت. پس از درگذشت شیخ انصارى در ۱۲۸۱ ق، وى با شرکت در حلقه درسى آیات عظام: میرزاى شیرازى و میرزا حبیب الله رشتى به تکمیل دانسته ‏هاى خویش پرداخت. بامهاجرت میرزاى شیرازى به سامراء ،او هم بحثش حاج سید صادق ملازمت میرزا حبیب الله رشتى را برگزیدند و تا سال ۱۲۹۶ ق، به مدت ۱۶ سال از درس هاى فقه و اصول آن وارث دانش شیخ انصارى بهره بردند. سپس در اواخر سال ۱۲۹۶ ق، به همراه دوستش رهسپار سامراء شد و دو سال نیز از درس آیت الله العظمى میرزاى شیرازى بهره برد و با مکتب فقهى سامراء نیز آشنا شد.

بازگشت به قم

مرحوم حاج آخوند و آقاى حاج سید صادق، در سال ۱۲۹۸ ق، به زادگاه خویش بازگشتند و بر مسند تدریس، افتاء، وعظ و ارشاد و امامت جماعت تکیه زدند. مردم حق شناس قم هم – که دو تن از بهترین دانش آموختگان نجف را در میان خویش مى‏ دیدند. – گرد آنان را گرفتند و به استفاده از محضرشان پرداختند. آیت الله ملا غلامرضا، سالیان فراوان در مسجد شریف امام حسن عسکرى (علیه السلام) به تدریس علوم اهل بیت و اقامه جماعت و ارشاد مؤمنان پرداخت و مرحوم حاج سید صادق هم بیشتر رسیدگى به دعاوى، قضاوت شرعى و فصل خصومات را بر عهده گرفت.

شاگردان

 ۱ – مرحوم آیت الله حاج سید محمود روحانى قمى ۲ – مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد جواد قمى ۳ – مرحوم آیت الله حاج شیخ عبدالهادى حاج آخوند ۴ – مرحوم علامه شیخ محمد على ارجستانى کچوئى ۵ – مرحوم آیت الله حاج سید عباس رضوى مبرقعى

تألیفات

امیر المؤمنین على (علیه السلام) راه ارزیابى انسان را تألیفات و نوشته ‏هاى او می داند و مى‏ فرماید: کتاب الرجل عنوان عقله و برهان فضله (کتاب مرد نشانه خردمندى و دلیل فضل اوست.) و عقول الفضلاء فى اطراف اقلامها (خردهاى دانشمندان به گرد قلمهایشان است.) آیت الله ملاغلامرضا قمى نیز با اغتنام از فرصتها به تدریس منظم فقه و اصول، تربیت شاگردان و تألیف کتابهاى علمى مى ‏پرداخت. برخى از تألیفات ایشان عبارت است از: ۱ – قلائد الفرائد یا  قلائد العقیان على نحور الخُرّد الحسان این کتاب مشهورترین تألیفات ایشان و یکى از بهترین حاشیه ‏هاى فرائد الاصول به شمار مى‏رود که در سال ۱۳۱۵ ق، در تهران به خط زیباى میرزا زین العابدین قمى و با تقریظ منظوم علامه ادیب حاج سید مهدى قمى به چاپ رسید. ۲ – قواعد الاصول، درباره دو مسئله مهم  اجتماع امر و نهى  و مسئله  ضد ۳ – صلاه المسافر ۴ – کتاب الصلاه ۵ – کتاب القضاء ۶ – کتاب الدیات ۷ – کنوز الجواهر

وفات

سر انجام پس از عمرى – قریب به ۷۵ سال – سرشار از خدمات دینى و اجتماعى، در ۱۶ ذیحجه الحرام ۱۳۳۲ ق بدرود حیات گفت و پس از یک تشییع در خور و شایسته، در ایوان آیینه حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیه) به خاک شپرده شد.