آیا انفاق به والدین واجب است؟

در قرآن کریم میخوانیم: یَسْئَلُونَكَ مَاذَا یُنفِقُونَ…از تو سؤال می‌کنند چه چیز انفاق کنند؟(بقره/215)

شخصى از ثروتمندان مسلمان خدمت رسول اكرم(صلى الله علیه وآله)رسید و عرض كرد: چه چیز انفاق كنم؟ محدوده انفاق تا كجاست؟ و به چه كسانى انفاق نمایم؟

(قُلْ مَا أَنفَقْتُمْ مِنْ خَیْر) در پاسخ به سؤال اوّل فرمود: هر چیز خیرى قابل انفاق است، بنابراین محدودیّتى در انفاق وجود ندارد، مال و ثروت، ملك و املاك كتاب و نوشتجات، تهیّه ابزار آزادى زندانیان بى گناه، آماده ساختن جهیزیّه دختران دم بخت، اداى دین مقروضان، نشر علم و دانش و آگاهیها، استفاده از آبرو و اعتبار براى حلّ مشكلات، انفاق وقت براى جلوگیرى از هم پاشیدن زندگى مشترك زن و شوهر، تأسیس و تعمیر مساجد، حسینیّه ها، مدارس دینى و غیر دینى، درمانگاهها و بیمارستان ها و خلاصه هر گونه كار خیرى داخل در محدوده انفاق است.

نتیجه این كه خیر معناى وسیعى دارد كه شامل تمام كارهاى خوب مى شود، و انفاق منحصر در امور مالى و مادّى نیست.

و در پاسخ به سؤال دوم ـ كه به چه كسانى انفاق كنیم؟ ـ به پنج گروه اشاره مى كند:
والدین

فَلِلْوالِدَیْنِ؛ پدر و مادر اوّلین گروهى هستند كه شایسته انفاقند. پدر و مادر در صورت نیاز و عدم قدرت بر رفع نیازمندیها، واجب النفقه فرزندان خویش هستند. فرزندان ـ اعمّ از پسر و دختر ـ هر كدام در حدّ وسع مالى خود، باید نیازهاى مالى والدین را برطرف سازند. یعنى همان گونه كه انفاق بر همسر و فرزندان واجب و لازم است انفاق بر پدر و مادر نیازمند نیز واجب است، چرا كه همه اینها واجب النفقه انسان هستند. و اگر به اندازه كافى و گذران زندگى و رفع نیازها اموالى دارند، سزاوار است براى توسعه زندگى و راحت تر زندگى كردن به آنها انفاق كنند.

وَالاَْقْرَبِینَ؛ دومین گروهى كه خداوند دستور داده به آنها انفاق شود، بستگان و اقارب نسبى هستند. صله رحم فقط دید و بازدید و احوالپرسى نیست، بلكه یكى از مصادیق آن برطرف كردن نیازهاى بستگان و انفاق بر آنهاست.

وَالْیَتَامى؛ یكى از سفارشات پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) در خطبه شعبانیّه رسیدگى به یتیمان است. خداوند متعال نیز در این آیه شریفه نسبت به این موضوع سفارش و تأكید مى كند. ضمناً اگر كمك به ایتام بصورت برنامه اى منظّم و سازمان دهى شده صورت گیرد، همان گونه كه بعضى از سازمان هاى متكفّلِ كمك به نیازمندان برنامه ریزى كرده اند، بى شك مفیدتر خواهد بود.

وَالْمَسَاكِینِ؛ مسكین به شخص نیازمندى گفته مى شود كه در نهایت عُسرت و سختى به سر مى برد. این واژه از مادّه سكون گرفته شده، و علّت این نامگذارى این است كه چنین شخصى به قدرى نیازمند و وامانده است كه گویا به زمین افتاده و ساكن شده، و نمى تواند از جا برخیزد.

وَابْنِ السَّبِیلِ؛ واماندگان در راه و مسافران نیازمند و آبرومند، پنجمین گروهى هستند كه نسبت به آنها سفارش به انفاق شده است. ابن السبیل كسى است كه پول و توشه سفر خود را گم كرده، و یا سارقى از او به سرقت برده، و اكنون دست خالى و تهى دست در سفر نیازمند كمك و انفاق دیگران است، هر چند ممكن است در وطن فرد ثروتمندى باشد.

عجیب این كه شخصى با تحمّل سختیهاى سفر و هزینه كردن مبالغ زیادى خود را به حرم امامزادگان یا امامان یا پیامبر(صلى الله علیه وآله) یا خانه خدا مى رساند تا بار خود را سبك و براى گناهان و خطاهایش چاره اى بیندیشد، و شخص بینوا و بیچاره اى حتّى در آن مكانهاى مقدّس، دست به سرقت مى زند و بارى بر بار گناهانش مى افزاید. این كجا و آن كجا!

(وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْر فَإِنَّ اللهَ بِهِ عَلِیمٌ). سپس مى فرماید: نسبت به انفاق هایى كه مى كنید لازم نیست مردم اطّلاع و آگاهى داشته باشند، بلكه كافى است خداوند متعال از آن مطّلع باشد، و خداوند نسبت به اعمال همگان آگاه است.

منبع: از تو می پرسند، آیت الله مکارم شیرازی.