فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

حسین تقوى اشتهاردى‏ (ره)

 (۱۴۲۲- ۱۳۰۴هـ ق)

 ولادت

حسین تقوى اشتهاردى ، به سال ۱۳۰۴ ش، در یک خانواده روحانى و متدین در اشتهارد چشم به جهان گشود. پدر و مادرش از داشتن نخستین پسر خشنود شدند و نام این نوزاد فرخنده را حسین گذاشتند. حسین در کنار پدر و مادر مهربان خود پرورش یافت و در پنج یا شش سالگى نزد پدر، تحصیل را آغاز کرد. طبق رسم آن زمان، نخست به یاد گرفتن تلاوت آیات قرآن پرداخت. بر اثر استعداد سرشار، به زودى تلاوت همه آیات قرآن را فرا گرفت. پس از آن، به تحصیل درس فارسى، که کتاب معراج السعاده ، تألیف مرحوم آیت اللّه ملا احمد نراقى؛ بود، پرداخت. قدرى ریاضى نیز در محضر پدر آموخت. در این هنگام خواندن و نوشتن را به طور کامل فرا گرفته بود.

 در دوازده سالگى به خواندن جامع المقدمات که اولین کتاب درسى حوزه است، مشغول شد. چون هنوز مدرسه علمیه اشتهارد در آن وقت مخروبه بود، این کتاب را نیز همراه بعضى از دوستان در مسجد نزد پدرش مى آموخت. تا این که سال ۱۳۱۵ شمسى فرا رسید. مرحوم حاج شیخ یحیى تقوى، مدرسه علمیه مخروبه را در آن سال تعمیر کرد و حوزه کوچکى در آن جا تشکیل داد. شیخ حسین تقوى، در آنجا همراه بعضى از دوستان، دروس سطح مانند: لمعه و قوانین را نزد پدر فرا گرفت و در کنار درس، براى تأمین زندگى به کار و کسب نیز اشتغال داشت.

 خاندان

پدر بزرگوار ایشان، حضرت آیت اللّه حاج شیخ یحیى تقوى (۱۲۶۷ – ۱۳۳۸ ه . ش) از علماى برجسته، مخلص و خدمتگذار شهر اشتهارد (واقع در ۵۲ کیلومترى جنوب غربى شهرستان کرج) بود. این عالم ربانى، در صفات و ارزش هاى اخلاقى، عرفانى و شاگردپرورى، در سطح بالایى قرار داشت.

اساتید سطح ایشان در قم

اساتید دروس سطح ایشان در حوزه قم عبارتند از:

۱ – مرحوم شهید آیت اللّه صدوقى یزدى؛

۲ – مرحوم شهید علامه مرتضى مطهّرى؛

۳ – مرحوم آیت اللّه مجاهدى تبریزى؛

۴ – مرحوم آیت اللّه حاج عبدالجواد اصفهانى؛

۵ – مرحوم آیت اللّه آقا جواد خندق آبادى؛

۶ – مرحوم آیت اللّه آقا میرزا على اصغر علامه تهرانى؛

۷ – مرحوم آیت اللّه حاج آقا باقر سلطانى (اعلى اللّه مقامهم).

اساتید درس خارج ایشان

آیت اللّه تقوى در درس خارج فقه و اصول مراجع و علماى محقق وقت، شرکت مى کرد که مى توان به افراد ذیل اشاره داشت:

۱ – آیت اللّه العظمى حاج آقا حسین بروجردى؛.

۲ – آیت اللّه العظمى حضرت امام خمینى (ره).

۳ – آیت اللّه العظمى سید محمدرضا گلپایگانى

۴ – آیت اللّه العظمى سید محمد حجت

ایشان حدود شش سال در درس آیت اللّه العظمى بروجردى حاضر شد و از علم وافر او بهره مند گردید و تقریرات درس فقه ایشان را در سه جلد به رشته تحریر درآورده که هم اکنون موجود مى باشد و هنوز به چاپ نرسیده است.

همچنین در دوره اصول درس خارج امام خمینى (ره) از آغاز تا پایان شرکت و آن را به طور کامل تقریر کرده است. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام این تقریرات را با عنوان تنقیح الاصول در چهار جلد، چاپ و منتشر نموده است. نیز تقریرات درس مکاسب امام راحل را از آغاز تا شرایط متعاقدین، نوشته اند که بنا است همین مؤسسه آن را به چاپ رساند.

این تقریرات، دلیلى آشکار بر مجتهد بودن مرحوم تقوى در سطح بالا مى باشد. سخنان افرادى مثل مرحوم آیت اللّه حاج آقا جواد خندق آبادى که به این مضمون فرموده بودند: شما مجتهد شده اید و دیگر نیاز به استاد ندارید و نباید تقلید کنید. مى تواند مؤیّد این مدعا باشد.

کوتاه سخن آنکه ایشان با وجود برخوردارى از حافظه و استعداد سرشار، مى توانستند در سطح مراجع تقلید مطرح شوند؛ ولى بیمارى طولانى مانع بروز آثار علمى از آن مرحوم گردید؛ چنان که خود مى فرمود:

اوایل انقلاب اسلامى در ایران، چشمهایم آب آورد و بر اثر عمل جرّاحى و طولانى شدن مداوا، مبتلا به سر درد شدم و از توفیقاتم کاسته شد.

تدریس

یکى از اشتغالات مهم آیت اللّه تقوى در حوزه علمیه قم، تدریس و تربیت شاگرد بود و در این جهت مهارت و پشتکار چشمگیرى از خود نشان مى داد. از همان آغاز که وارد حوزه شد، در ضمن تحصیل به تدریس دروس سطح حوزه نیز پرداخت. حدود پانزده سال در مدرسه حقّانى و مدرسه آیت اللّه گلپایگانى، کتاب هاى شرح لمعه ، مکاسب ، رسائل و کفایه را تدریس کرد. همچنین در حوزه علمیه خرّم آباد نیز یک ماه تدریس کرده است. علاقه وى به دانش و دانش اندوزى به حدّى بود که در سال هاى آخر عمر، که بر اثر کسالت، بیشتر در منزل بود، جلسات مباحثه و تدریس درمنزل وى انجام مى گرفت.

مرحوم تقوى، مدت ها در مدرسه علمیه حاج ملاّ صادق قم تدریس مى کرد و شب ها در همان جا نماز جماعت را اقامه مى نمود و روزهاى پنجشنبه براى خواهران طلبه تفسیر مى گفت.

بر کرسى وعظ و ارشاد

آیت اللّه تقوى با آن که از مجتهدین و مدرسین بود، اما از وظیفه تبلیغ دین و بیان حلال و حرام و وعظ و ارشاد غافل نمى شد. از این رو در ماه مبارک رمضان و محرم، بنا به دعوت اهالى اشتهارد، به آنجا رفته و ضمن اقامه جماعت، به تبلیغ دین مى پرداخت و مدت ها قبل از انقلاب، نماز جمعه را نیز اقامه مى فرمود.

در اشتهارد دو مسجد را اداره مى کردند و با تلاش هاى شبانه روزى خود تا مدت ۳۵ سال این کار را ادامه دادند. از آن جا که ایشان بر مسائل اسلامى و احکام، بسیار تسلّط داشت و مطالب را به گونه روان و همه فهم بیان مى کرد، لذا توانست تحول خوبى در آن سامان به وجود آورد.

در بیان احکام، جدّى و قاطع و دقیق بود. با پیش مطالعه عمیق، سخن مى گفت. براى اوقات مردم ارزش فراوان قائل بود. بیاناتش اثر خاصى داشت و از این رو عده بسیارى تحت تأثیر قرار گرفته و بر ایمان و کمالات خود افزودند.

تألیفات

از آنچه گذشت، معلوم شد که علاوه بر تحصیل و تدریس، به تحریر و تقریر فقه، اصول، فلسفه، تفسیر، حدیث و اخلاق مى پرداخت. برخى از کتاب هاى چاپ شده و چاپ نشده ایشان عبارتند از:

۱ – تقریرات دوره کامل درس اصول حضرت امام خمینى (ره) به نام تنقیح الاصول

که در چهار جلد چاپ شده است.

۲ – تقریرات درس فقه مکاسب ایشان تا شرایط متعاقدین (آماده براى چاپ)

۳ – تقریرات درس فقه آیت اللّه العظمى بروجردى (مخطوط)

۴ – اصول المذهب، به زبان عربى (مخطوط)

۵ – فروع المذهب (مخطوط)

۶ – معاشرت از دیدگاه وحى (مخطوط)

وفات

او روز چهارشنبه، ششم رجب سال ۱۴۲۱ ه ق (برابر با ۱۴ مهر ۱۳۷۹ شمسى) دار دنیا را وداع گفت. پیکر مطهّرش در روز جمعه ۱۵ مهرماه از مسجد امام، با تشییع با شکوه، به طرف حرم حضرت معصومه (س) حرکت داده شد. پس از طواف ضریح، حضرت آیت اللّه آقاى حاج شیخ على پناه اشتهاردى (دامت برکاته) نماز بر آن گزارد.سپس در قبرستان باغ بهشت روبه روى گلزار شهداى قم در مقبره العلماء ، به خاک سپردند.