آيت اللّه شيخ كاظم مُديرشانه چى(ره)

(1423- 1346 هـ.ق)

ولادت و تحصيلات

آيت اللّه حاج شيخ كاظم مديرشانه چى، يكى از عالمان بنام عرصه حديث و روايت به شمار مى رفت.

فقيد سعيد در حدود سال 1306ش (1346ق) در مشهد مقدس زاده شد و پس از فراگيرى دوره دبستان و دبيرستان، به تحصيل علوم دينى روى آورد. نخست در محضر اديب نيشابورى و حاج محقق نوغانى، مطوّل و در محضر حاج ميرزا احمد مدرس يزدى (ابوالزوجه محترمشان)، شرح لمعه و قوانين الاصول را فراگرفت. سپس با تقاضا از آيةاللّه شيخ هاشم قزوينى، ايشان در مشهد ماندگار شد و براى نخستين بار تدريس رسائل و مكاسب و كفايه را در حوزه مشهد آغاز كرد كه مرحوم استاد به هر سه درس معظم له حاضر شد و سطوح عاليه را تكميل نمود. آن گاه ساليان فراوان، در درس خارج فقه و اصول حضرات آيات: شيخ هاشم قزوينى، شيخ مجتبى قزوينى، حاج سيد يونس اردبيلى، حاج ميرزا احمد كفايى خراسانى ـ فرزند آخوند خراسانى ـ و آيةاللّه ميلانى شركت جست و مبانى علمى اش را استوار ساخت. همچنين علوم معقول را نزد حضرات آيات: حاج شيخ مجتبى قزوينى (شرح اشارات خواجه، شرح هدايه و اسفار شيخ سيف الله ايسى و مرحوم الهى قمشه اى ـ كه تابستان ها به مشهد مى آمد ـ فراگرفت و از تحصيل فراغت جست.

او همزمان با تحصيل به تدريس سطوح به ويژه شرح لمعه و مكاسب، و تقرير درس آيةاللّه ميلانى براى ديگران، و شركت در جلسات استفتاى آيةاللّه ميلانى ـ در شب هاى ماه رمضان پرداخت و جزو فضلاى معروف و شناخته شده حوزه به شمار آمد. در سال 1337ش ـ كه دانشكده الهيات مشهد افتتاح شد ـ معظم له به امر و فتواى صريح استادش حاج شيخ هاشم قزوينى عهده دار تدريس در دانشكده گرديد و اين تا واپسين سال هاى عمرش ادامه داشت. ايشان، دروس علم حديث، تاريخ اسلام، تاريخ اديان، آيات الاحكام و ادوار فقه را تدريس نمود و مقالات فراوان در اين زمينه ها نگاشت. يكى ديگر از رشته هاى كارى معظم له، كتابشناسى، نسخه شناسى و نگارش فهرست مخطوطات كتابخانه هاى مشهد بود كه چند فهرست از او منتشر گرديد. بدون شك وى يكى از معدود عالمان و فرزانگانى بود كه علوم عقلى و نقلى را در وجود خويش گرد آورده بود و علاوه بر آن، به حُليه وقار و اخلاق خوش و تواضع، تقوا و سيماى صالحان آراسته بود و همين ها باعث گرديد تا در سال 1380ش به عنوان يكى از نام آوران عرصه علم و فرهنگ و يكى از (چهره هاى ماندگار) برگزيده شود.

ايشان به غير از تدريس در دانشكده الهيات، در دانشگاه علوم اسلامى رضوى و بنياد پژوهش هاى اسلامى آستان قدس رضوى(ع) سمَت تدريس و رياست گروه حديث را بر عهده داشت و در حوزه و دانشگاه هاى كشور از نامى عالى و مقامى والا برخوردار بود. وى در راستاى شناسايى كتب خطى و نسخه شناسى، سفرهاى متعدد به كشورهاى روسيه، آذربايجان، ازبكستان، تاجيكستان، مصر، تركيه، سوريه، اردن، حجاز، لبنان، مراكش، واتيكان، اسپانيا و پاكستان نمود و از نسخه هاى نفيس عكسبردارى و فيش بردارى نمود و خود نيز كتابخانه اى نفيس با حدود 700 جلد كتاب خطى ارزشمند و گرانسنگ تهيه نمود كه سرانجام آن ها را به كتابخانه دانشگاه مشهد اهدا كرد. وى از حضرات آيات: شيخ آقابزرگ تهرانى، شيخ هاشم قزوينى، شيخ مهدى الهى قمشه اى و ابوالعباس عمرانى ـ استاد دارالحديث حسنى رباط مغرب ـ اجازه روايت حديث و از مرحوم آيةاللّه حاج ميرزا حسين فقيه سبزوارى هم اجازه اجتهاد داشت.

تاليفات

الف.آثار چاپ شده:

1. تاريخ حديث

2. درايةالحديث

3. علم الحديث

4. ترجمه و شرح تبصرةالمتعلمين

5. روش استنباط

6. كتب قديمى چاپى

7. آيات الاحكام (2ج)

8. تاريخ فقه مذاهب اسلامى

9. مزارات خراسان

10. تاريخچه ادوار منطق

11. پژوهشى در فقه و حديث (مجموعه مقالات و مصاحبه ها)

12. فهرست كتاب هاى خطى مدرسه نواب

13. فهرست كتاب هاى خطى چهار كتابخانه مشهد (با همكارى استاد عبدالله نورانى)

14. فهرست كتاب هاى خطى كتابخانه مسجد گوهرشاد (با همكارى استاد نورانى)

ب.آثار چاپ نشده :

1. مختصر وفيات الاعيان ابن خلكان

2. رساله در استصحاب

3. رساله در مبانى فقه

4. حاشيه بر كفايه

5. حاشيه بر مكاسب

6. تاريخ اسلام

7. تاريخ اديان

8. كتب اربعه شيعه

نيز كتاب هاى بسيارى را با مقدمه، تحقيق و اشراف خويش به چاپ رسانيد كه برخى از آن ها عبارتند از:

1. چهل حديث نبوى ـ جامى ـ با مقدمه اى در اربعين نويسى منثور و منظوم در اسلام.

2. چهل حديث اميرالمؤمنين، با مقدمه اى در تدوين و نظم احاديث على(ع).

3. چهل حديث امام رضا(ع)، همراه با شرح حال و گزارش سياسى و فرهنگى دوران حضرت.

4. المجموع من حكم اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ 2ج.

5. سنن النبى(ص) ـ 9ج ـ (احاديث مسند فقهى نبوى).

6. صحيفه سجاديه.

7. هداية الامة ـ شيخ حرّ عاملى.

8. تاريخ فرق اسلامى دكتر مشكور.

9. الانوار البهية ـ محدث قمى.

10. المسائل الجارودية ـ شيخ مفيد.

11. المؤتلف من المختلف.

12. شرح جمل العلم والعمل ـ ابن برّاج طرابلسى.

وفات

سرانجام آن عالم بزرگوار در 75 سالگى، روز سه شنبه 24 ارديبهشت 1381ش برابر (اول ربيع الاول 1423ق) بدرود حيات گفت و با تشييعى شايسته در حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) در مشهد مقدس به خاك سپرده شد.