آيت اللّه سيّد ابوالحسن فاضل بهسودى (ره)

(1418-1319 هـ ق)

ولادت

آيت اللّه فاضل در سال 1319 هجرى شمسى در  كجاب بهسود  استان ميدان افغانستان كه در 100 كيلومترى شهر كابل (پايتخت) واقع گرديده است، در يك خانواده مذهبى و علمى ديده به جهان گشود. با درخشش اين ستاره در فضاى كانون پر محبت خانوادگى، ديدگان خانواده‏اش روشن گرديد. قبل از تولد، پدرش حجة الاسلام و المسلمين سيّد محسن مصطفوى (ره) در سن 20 سالگى رحلت نموده بود، اين سيّد از بدو تولد آغوش گرم و پر از محبت پدر را نديد.

عمويش علامه سيّد حسن مصطفوى معروف به  سيّد آخوند  مسئوليت سرپرستى وى را به عهده گرفت و با دقت تمام به بارور كردن استعدادهاى او همّت گماشت.

خاندان

آيت اللّه فاضل (ره) از نظر سلسله نسب از جمله سادات عاليقدرى است كه اجدادش از بزرگان منطقه بوده‏اند. و همه از علماء و پيشگامان ترويج معارف دينى به حساب مى‏آمده‏اند. پدرش سيّد محسن كربلايى فرزند سيّد مصطفى‏ فرزند سيّد سلطان فرزند سيّد ميرزا حسين فرزند سيّد فضل اللّه فرزند سيّد صافى فرزند سيّد احمد فرزند سيّد عبداللّه فرزند سيّد ميرزا حسن فرزند سيّد امين (سيّد سالم ،سيّد اسلام و سيد يحيى‏ كه سه فرزند سيّد امين هستند، در منطقه، دفن و جزء قبور محترم داراى بارگاه مجلّل هستند و مورد توجه زياد مخلصين قرار مى‏گيرند و در مناسبتهاى مذهبى و حتى‏ جهت رفع مشكلات به آنها توسل مى‏جويند و در كنار آرامگاه آنها نذر مى‏نمايند و آنان را صاحب كرامات ميدانند.) و سلسله نسب سيّد ابوالحسن فاضل (ره) كه از سادات جليل القدر حسينى مى‏باشد، به امام زين العابدين (عليه السلام) مى‏رسد.

تحصيلات

مرحوم آيت اللّه فاضل (ره) با استعداد فوق العاده‏اى كه داشت، تحصيلات ابتدايى را در زادگاهش نزد عمويش به پايان رسانيد. دروس مقدماتى و قسمتى از قوانين را نيز نزد عمويش علامه حاج سيّد حسن مصطفوى فرا گرفت و پس از فوت عمويش بخش ديگرى از قوانين و همچنين رسايل را نزد مرحوم شيخ خان على خواتى (مشهور به حاج شيخ) فرا گرفت.

پس از آنكه مدارس بهسود را فراخور نياز و ضرورت تحصيلى خود نديد براى طى نمودن مدارج بالاتر علمى به كابل عزيمت و دروس سطوح عاليه را نزد استاد فرزانه و عالم ربانى حضرت آيت اللّه شهيد سيّد محمد سرور واعظ (ره) آموخت و بسيار سريع از چهره‏هاى ممتاز حوزه علميه محمدّيه – كه زير نظر و هدايت شهيد واعظ (ره) اداره مى‏شد. – گرديد و جايگاه خاصى را در بين طلاب علوم دينى باز نمود.

در سال 1349 هجرى شمسى جهت تحصيل، عازم نجف اشرف شد و به درس كفاية الاصول مرحوم آيت اللّه شيخ صدرا بادكوبى و نيز در درس مكاسب آيت اللّه شيخ حسين لنكرانى، شركت و بهره فراوانى از اين دو عالم بزرگوار گرفت و از سال 1351 بمدت 10 سال در دروس خارج آيات عظام و مراجع بزرگ و افتخارات حوزه علميه نجف اشرف، چون خوئى (ره) و صدر (ره) شركت داشت و از سرچشمه‏هاى فضيلت، تقوى‏ و فقاهت اين دو چهره علمى كمال استفاده را برده، پس از 15 سال اقامت در كنار بارگاه ملكوتى امير المؤمنين (عليه السلام) و بهره‏گيرى از منابع سرشار فقهى و اصولى … سرانجام به درجه اجتهاد نائل آمد.

اساتيد

آيت اللّه فاضل (ره) از حضور فرزانگان علم و تقوا – چه در افغانستان يا نجف اشرف – كمال استفاده را برد.

نخستين استاد او عمويش سيّد حسن مصطفوى (ره) است كه دوره مقدّماتى را در حضورش خواند و سپس از مرحوم شيخ خان على كه از مردان پارسا و علماى ربّانى بود، علوم حوزه‏اى را فرا گرفت.

و پس از چندى براى پيمودن بالاترين سطوح علمى، راهى شهر كابل شد و افتخار شاگردى آيت اللّه شهيد سيّد محمّد سرور واعظ (ره) را كسب و در مدرسه علميّه محمّديّه مقيم گرديد. آيت اللّه واعظ (ره) كه از همان منطقه بهسود است، پس از سالها كسب فيض از حضور آيت اللّه العظمى‏ حكيم (ره) و قرار گرفتن در صف شاگردان درجه اول ايشان، به دستور وى عازم افغانستان مى‏شود و مدرسه محمديّه، مسجد و كتابخانه تأسيس مى‏نمايد. و با فصاحت خاصى كه داشت به ترويج معارف دينى مى‏پردازد و دستگاه حكومتى كه حضور شخصيت‏هاى علمى و مبارز را مانع سلطنت خويش مى‏بيند، شهيد واعظ را دستگير و سه سال از فعّاليت‏هاى فرهنگى محروم مى‏كند و پس از آزادى باز به نجف اشرف مى‏رود و آثار گرانقدر خود را كه عبارتند از: تقريرات اصول آيت اللّه خوئى (مصباح الاصول) ، سيف الاسلام و تحفة الفقيه، به چاپ مى‏رساند. و با بازگشت دوباره، محدوده فعّاليّت خويش را گسترش مى‏دهد و تا آخر عمر شاگردان زيادى را پرورش مى‏دهد كه آيت اللّه فاضل يكى از آنها است. مرحوم فاضل (ره) در نجف با استفاده از حضور فرزانگان علوم دينى و معارف قرآنى مانند:

– آيت اللّه شيخ صدرا بادكوبى (ره)

– آيت اللّه شيخ حسين لنكرانى (ره)

– آيت اللّه العظمى‏ خويى (ره)

و آيت اللّه العظمى‏ شهيد صدر (ره)

مراحل كمال را مى‏پيمايد واز شاگردان درجه اول آنها قرار مى‏گيرد. در اين باره آيت اللّه حائرى عراقى مى‏گويد:  من با ايشان در درس آيت اللّه شهيد صدر مى‏رفتم. آيت اللّه فاضل (ره) از شاگردان خوب شهيد صدر (ره) بودند. شهيد صدر (ره) علاقه زيادى به او داشت و او را دوست مى‏داشت. همچنانكه من او را دوست مى‏دارم. آيت اللّه صدر (ره) عنايت و علاقه عميقى به ايشان داشت طورى كه، رابطه عميق، عاطفى و فكرى و هماهنگى ايشان با آيت اللّه صدر (ره) براى همه محسوس بود.

تدريس

در اول شروع تحصيلات – چه در بهسود و يا كابل – و پس از اتمام دروس خويش به تدريس آنها مى‏پرداخت. آيت اللّه فاضل (ره) مدت زمانيكه در نجف اشرف بودند، علاوه بر شركت در درسهاى خارج اصول وفقه، فلسفه و كلام و پژوهش پيرامون معارف اسلامى و توجه به مسايل جهان و مشكلات جامعه اسلامى، به تدريس نيز مبادرت مى‏ورزيد؛ يكى از بستگانش مى‏گويد:

آن فقيد سعيد در نجف اشرف، درس‏هاى سطوح عاليه از جمله كفايه، مكاسب، رسايل، حلقات شهيد صدر (ره) و درسهاى عقائد را، تدريس مى‏كردند، كه در درسهاى ايشان طلاب فاضل از كشورهاى مختلف افغانستان، پاكستان، ايران، لبنان و عراق شركت مى‏نمودند.و هنگامى كه وارد سوريّه مى‏گردد و مدّت كوتاهى كه در آن كشور اقامت دارد، به تدريس مى‏پردازد. ديگرى مى‏گويد:  آيت اللّه فاضل، پس از آنكه مدت كوتاهى به درجه اجتهاد مى‏رسد، به تدريس مى‏پردازد و در سوريه نيز براى رونق دادن به حوزه علميّه زينبيّه مشغول تدريس سطوح عالى كلام و معارف اسلامى مى‏گردد. آيت اللّه فاضل (ره) پس از ورود به خاك جمهورى اسلامى ايران و اقامت در حوزه علميّه قم پيرو در خواست تعدادى از فضلاء افغانى حوزه علميّه قم در سال 1365 به تدريس خارج فقه و اصول مشغول مى‏گردد. اين جلسات نخست در مدرسه توحيد كه زير نظر شخص ايشان تأسيس شده و اداره مى‏گرديد، داير و در سال 1369 هجرى. شمسى به سالن شماره 31 مدرسه آيت اللّه العظمى‏ گلپايگانى منتقل گرديد، تا اينكه مجدداً از سال 1375 در دفتر ايشان دوباره آغاز و تا قبل از ارتحال ايشان ادامه يافت.

شاگردان

آيت اللّه فاضل (ره) در مدت حضور خويش در افغانستان، نجف اشرف و قم، شاگردان فراوانى راتربيت نموده‏اند و از فيض و كمال علمى خويش بهرمند ساخته‏اند مانند:

1 – شيخ على اكبر محقق

2 – سيد محمد باقر زكى

3 – شيخ محمد محقق

4 – شيخ ابواحمد ساعدى

5 – سيّد عبداللّه فضل اللّه لبنانى، كه كتاب اتم و حركت ايشان توسط او انتشار يافته است.

6 – شيخ گردى حسين توكلى، كه اكنون در نجف است و از اساتيد آن حوزه مى‏باشد.

7 – سيّد باقر علوى، مقيم نجف اشرف.

8 – شيخ على حسن رفيعى، از اساتيد جامعه در نجف اشرف.

تاليفات

1 – آراء الذّرين، حول الذّرة و الحركة

2 – حول المعتقدات

3 – حوار حول المهدى الفاطمى

4 – منتهى المطالب فى شرح المكاسب

اين نوشته‏ها بيشتر در زمانى تدوين شده است كه ايشان در نجف بودند و با توجه به دوران كوتاه اقامت ايشان در نجف اشرف، با استعانت از امدادهاى غيبى و به يارى استعداد فوق العاده خود، آثار پر مايه علمى را از خود به يادگار گذاشتند.

وفات

اين فقيد سعيد پس از سالها، خدمات و يك عمر تلاش بى وقفه علمى – سياسى در سپيده‏دم 23/7/1377 در سن 58 سالگى روحش به ملكوت اعلى پيوست و در گلزار شيخان به خاک سپرده شد.