آيت اللّه حاج شيخ قدرت اللّه وجدانى فخر سرابى (ره)

(1417-1350 هـ ق)

 ولادت و تحصيلات

آيت اللّه حاج شيخ قدرت اللّه وجدانى فخر سرابى فرزند سيف اللّه در سال 1311 هجرى شمسى در روستاى (جهيزدان) از توابع شهرستان فرهنگ دوست و عالم پرور سراب (يكى از شهرهاى آذربايجان شرقى) و در يك خانواده مذهبى قدم به عرصه هستى نهاد و در محيطى سرشار از اخلاق و ايمان نشو و نما كرد. وى از همانعنفوان جوانى به تحصيل و كسب معارف همت گماشت وى ابتدا به منطقه (اسب فروشان) شتافت و در نزد مرحوم آقا شيخ عبد العلى و شيخ يوسف ادبيات عرب را آموخت و سپس براى تكميل و ادامه تحصيل به شهر سراب عزيمت كرد و در آنجا به حلقه درس حجج اسلام آقايان شيخعبداللّه حقى و شيخ حسين محدثى پيوست، ايشان بعد از طى مراحل مقدماتى به شهرستان تبريز سفر كرده و از خرمن پر بار اساتيد نامدار حوزه علميه تبريز خوشه‏ها چيد و سطح مقدماتى را در همين حوزه به پايان برد.

هجرت به قم

از زمانهاى گذشته حوزه علميه قم براى علاقه‏مندان علوم دينى، شوق برانگيز و جذّاب بوده و عاشقان ولايت را از هر سمت به سوى خويش مى‏كشيد. آيت اللّه وجدانى همطبق همين رسم ديرين و با شوق به اهل بيت (ع) و علاقه به آموختن معارف الهى، عازم شهر عالمان دين پرور و ميعادگاه انسانهاى والاگهر، يعنى حوزه علميه قم گرديد و در محفل درس اساتيد معظم حوزه قم همچون آيت اللّه العظمى‏ نجفى مرعشى، سلطانى، شهيدصدوقى و مجاهدى تبريزى زانو زد و به فراگيرى سطوح عاليه فقه و اصول پرداخت . علاقه سرشار او به علم معقول، وى را به آموختن شرح منظومه ملاهادى سبزوارى و كتاب اسفار مرحوم صدر المتألهين شيرازى واداشته و او را به محضر اساتيد فن همچونحضرت امام خمينى (ره) و علّامه بزرگوار آقاى طباطبائى كشانيد. اين فاضل ارجمند، پس از فراگيرى علوم مختلف حوزوى در سطوح عاليه، به حلقه درس خارج آيت العظمى‏ سيّد محمّد حجّت كوهكمرى (بنيانگذار مدرسه حجتيه) راه يافت وهمچنين از درس خارج فقه و اصول در محضر آيات عظام حاج آقا حسين بروجردى، شيخ عبد النبى عراقى حضرت امام خمينى، محقق داماد، شيخ محمد على اراكى و ديگر بزرگان حوزه علميه قم بهره‏ها برد.

 درجه اجتهاد

وى پس از سالها تلاش و كوشش و پشت سر نهادن مشكلات متعدد زندگى موفق به اخذ درجه اجتهاد از اساتيد و بزرگان عصر خويش گرديد كه از جمله آنها مى‏توان به اجازه اجتهاداز حضرات آيات: حاج شيخ عبد النبى عراقى، مرعشى نجفى، سيد ابوالقاسم كاشانى و تعدادى ديگر از علماى بزرگ اشاره كرد لازم به ذكر است كه تمامى اين اجازات به خط و امضاى آن بزرگواران نزد خانواده ايشان موجود است. استاد وجدانى علاوه بر اخذ درجهاجتهاد از علماى بزرگ عصر خويش، توفيق اخذ اجازه روايتى وامور حسيبه را از حضرات آيات: شيخ عبدالنبى عراقى، گلپايگانى، مرعشى نجفى، حكيم، اراكى و خوئى را داشته است. هر خسى از رنگ گفتارى بدين ره كى رسد درد بايد مرد سوز و مرد بايد گامزن‏ عمرها بايد كه تا يك كودكى از روى طبع عالمى گردد نكو يا شاعرى شيرين سخن‏

ويژگيهاى اخلاقى

يكى از مهمترين خصوصيات حوزه‏هاى علمى شيعه، رشد و بارورى شخصيت معنوى دانش اندوزان همزمان با رشد فكرى و علمى آنانست، دانش آموزان اين مكتب انسان سازفقه  جعفرى در كنار تعليم و تعلّم علوم مختلف و در سايه تعليمات اخلاقى ائمه اطهار (ع) به تهذيب نفس و خودسازى نيز مى‏پردازند آيت اللّه وجدانى نيز از اين امر مستثنى‏ نبودايشان شديداًبه دستورات مذهبى پايبند بوده و به آن عشق مى‏ورزيد. دورى از مكروهات، پايبندى به مستحبات خصوصاً  نماز شب، اجتناب از كارهاى خلاف مروت ، خلوص، زهد ، تقوى ‏، تواضع و متانت خاص از امتيازهاى ديگر اين استاد دين‏باور بود. از ويژگيهاى اخلاقىمى‏توان به زهد و ساده‏زيستى ايشان اشاره كرد چنانكه فرزند ارشد ايشان اظهار مى‏دارد يگانه منزل مسكونى‏اش را وقف به حضرت سيّد الشهداء (ع) نمود، ايشان با اينكه شخصيت شناخته شده‏اى بودند ولى كوچكترين خريدهاى منزل را شخصاً انجام مى‏دادو به كسى در اين مورد زحمت نمى‏داد. در امانتدارى و حفظ سهم امام (ع) جديت تام داشت. آقاى عبدالهادى وجدانى در اين زمينه اظهار مى‏دارد: روزى موقع خريد از من قرض خواست و من دادم موقعى كه به منزل رسيديم من مشاهده كردم  ايشان مقدار زيادى  پول از جيب در آورده و جابجا كرد. من با تعجب گفتم: شما  باوجود اين همه پول از من قرض گرفتيد؟ گفت: هادى اينها امانت است و من نمى‏توانم بدون مجوز شرعى از اينها استفاده كنم. و اين چنين در نگهدارى سهم  امام (ع) احتياط مى‏كرد. ايشان بر اساس علاقه خاصى كه به ائمه اطهار (ع) داشتند در فرصتهاى مناسب آنرا ابراز مى‏كردند زيرا يكى از اسباب موفقيت انسان مسلمان، توسل و توجه به اهل بيتاطهار (ع) است.وى در مناسبتهاى مختلف به ذكر مصيبت امام حسين (ع) مى‏پرداخت و با صداى بلند گريه مى‏كرد: عشق ترا به عالم امكان نمى‏دهم اين عشق پر بهاست من ارزان نميدهم اى خاك كربلاى تو مُهر نماز من اين مُهر را به ملك سليمان نميدهم در هر سال ايام شهادت امام هفتم (ع) در 25 رجب در منزل خويش روضه بپا مى‏كرد، شاگردان و اطرافيانش را براى توسل به ائمه اطهار (ع) توصيه مى‏كرد. استاد بر اساسعلاقه خاصى كه به حضرت ولى عصر (ع) داشتند روزهاى جمعه به جمكران مى‏رفتند و با آن حضرت نجوى‏ مى‏كردند. شبهاى جمعه به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه‏ سلام الله عليه مشرف و در بالاى سر آن حضرت با حالت خوشعرفانى مشغول راز و نياز مى‏شدند و به اين برنامه اهتمام خاصى داشتند تا آنجا كه فرزند ايشان مى‏گويد: در يك شب جمعه، ايشان متوجه شده بود كه طلبه‏ها در حرم كم هستند براى همين در روز شنبه قبل از شروع درس اين موضوع را مطرح كرده و به شاگردان توصيه كرده بود كه حتماً شبهاى جمعه تشرف به حرم را فراموش نكنند. همان هفته حضرت فاطمهزهرا (س) را در عالم خواب مشاهده كرده بود كه حضرت با حالتى خوشحال و با لحنى تشكرآميز مى‏فرمايد: آقاى وجدانى! اين هفته درد پهلويم آرامتر بود.

تدريس در حوزه علميه قم

جلسه درس وى يكى از پر رونق‏ترين و با نشاط ترين جلسات درسى حوزه بود آنچنانكه امروزه صدها نفر از طلاب حوزه خاطره تدريس وى را در گنجينه حافظه خويش دارند و صداىگرم و روح‏نوازش را در مسجد اعظم و حسينيه آيت اللّه العظمى‏ مرعشى به ياد مى‏آورند. رمز موفقيت اين استاد فاضل را در كرسى تدريس، مى‏توان در شيوائى بيان و حسن معاشرت با مخاطبين خويش دانست، زيرا هميشه با روئى گشاده و كلامى دلنشين و تبسمىشيرين با مستمعين و مخاطبينش برخورد مى‏كرد و با گفتار و رفتار قابل تحسين خويش به ديگران درس دين دارى و اخلاق مى‏آموخت. او به شاگردانش ارزش خاصى قائل بود و اشكالات و پرسشهاى آنان را به دقت گوش مى‏كرد و پاسخ مى‏گفت و مشكلترين مسائل ونكات درس را با بيانى روان و سبكى شيرين به شاگردان القاء مى‏كرد.

موضوعات تدريس

استاد وجدانى موضوعات مختلفى را در حوزه تدريس مى‏كرد از جمله: كتابهاى شرح منظومه در منطق و فلسفه، شرح لمعه در علم فقه اماميه، رسائل و كفايه در علم اصول،تجريد الاعتقاد در علم كلام، درس خارج قضاء و ساير دروس رسمى حوزه را ايشان بصورتهاى عمومى و خصوصى درس مى‏گفت. يكى ديگر از ويژگيهاى اين استاد عزيز تشكيل جلسات ساليانه، در خصوص عقد نكاح و طلاق بود، ايشان در مورد انگيزه اين جلسات مى‏گويد:من در هر سال وقتيكه درسهاى حوزه تعطيل مى‏شود جلساتى در باره احكام نكاح وصيغه‏هاى عقد و همچنين در خصوص احكام طلاق و اجراى صيغه آن بحثهايى تحقيقى با رعايت اختصار و اشاره به مهمترين مسائل آن، به عهده مى‏گيرم و اين عادت از بيست سال پيش تا حال، كه با اجتماع صدها نفر از طلاب و فضلاى محترم حوزه علميه تشكيل مى‏شود،ادامه دارد. شايد بنظر بعضى‏ها تشكيل چنين جلسات كه در حوزه‏ها مرسوم و متعارف نبوده لازم نباشد. اما شنيدن بعضى واقعيات و لمس نارسائى‏هائى كه خودم شاهد آن بوده‏ام براى آنان تغيير عقيده ايجاد كرده بلكه خودشان منصفانه به من و امثال منتعيين وظيفه شرعى خواهند نمود كه بايد اين جلسات تشكيل شود و اگر عمر باقى باشد ادامه خواهم داد اميدوارم دوستان و عزيزان هر كجا باشند مرا از دعاى خير فراموش نفرمايند و ضمناً كسانيكه در جلسات حاضر مى‏شوند بعد از پايان سئوالاتى مى‏كنم و درصورت قبولى، مدرك خاصى در اختيارشان قرار مى‏دهم. نتيجه اين جلسات در قالب كتابى مطبوع بنام (الايضاح فى الطلاق و النكاح) به فضلاء و علاقه‏مندان عرضه شده است، شايان ذكر است كه از جلسات تدريس استاد وجدانىصدها نوار در حوزه‏هاى علميه به يادگار مانده است. مدرّس وجدانى در كنار آموزش و تعليم علمى شاگردان از راهنمائى‏هاى معنوى و تبيين مسائل اخلاقى فروگذارى نمى‏كرد و در راه تهذيب آنان سعى مى‏نمود و در موردى كه يكى از افراد راارشاد كرده بودمى‏فرمود: خدا مرا نيامرزد اگر در اين عمل غرض شخصى داشته باشم فقط احساس وظيفه شرعى مرا وادار به اين عمل مى‏كند.

تأليفات

1-الجواهر الفخريه فى شرح اللّمعة و الرّوضةالبهيه: اين كتاب كه نتيجه سالها تحقيق و تدريس كتاب ارزشمند شرح لمعه مى‏باشد به سبكى روان مشكلات كتاب شرح لمعه را توضيح داده و مطالب آن را در شانزده جلد براى شيفتگان فقه آل محمد (ص) شرح مى‏دهد. اين كتاب به همت فرزند ارجمندش در آستانه طبع قرار دارد و اميد است به زودى بهحوزه‏هاى علميه عرضه شود. 2-تقريرات درس خارج فقه و اصول استاد خويش مرحوم آيت اللّه العظمى‏ شيخعبدالنبى 3-وظائف المكلّفين در اصول و فروع دين 4- رساله‏اى در قاعده لاضرر 5- الايضاح در مورد طلاق و نكاح 6-انوار منطقيه 7- اجتهاد در اسلام 8- توضيح المسائل 9- آداب معاشرت در اسلام  و راهنماى انس و مودت – كه در سال 1381 هجرى. قمرى به زيور طبع آراسته شده است. 10- كار و كوشش از نظر اسلام ،اين كتاب انواع كسبها و مشاغل‏حلال و حرام رابيان كرده و درآمدهاى مشروع و غير مشروع را توضيح داده همچنين به اهميت كار و كارگر اشاره نموده و آراء و نظريات فقها را در اين زمينه نقل كرده است. قابل ذكر است كه اين كتاب در سال 1387 هـ ق چاپ شده است.

 

وفات

استاد وجدانى بعد از سالها تلاش در راه ترويج دين و احكام نورانى اسلام و تعليم و آموزش هزاران طلبه فاضل و دانشمند ، سر انجام در سحرگاه روز شنبه اول ربيع الثانى 1417 قمرى برابر با 27 مرداد 1375 شمسى در سن 64 سالگى درشهر مقدس قم به ديدار حق شتافت. آيت اللّه سيد على خامنه‏اى رهبر انقلاب  رحلت ايشان را توسط نماينده اشان به خانواده‏اش تسليت گفتند. و در مورد دفن وى در حرم مطهر حضرت معصومه‏سلام الله عليها به مسئولين حرم توصيه فرمودند.جنازه اين استاد فرزانه پس از تشييع با شكوه و شايسته و اقامه نماز توسط آيت اللّه مشكينى به خاك سپرده شد. خداوند متعال او را بااولياى گراميش محشور بدارد.