آيت الله ملا حبيب الله شريف كاشانى (ره)

(1340 – 1262 هـ.ق)

ولادت و تحصيلات

حبيب الله شريف كاشانى در سال 1262 ق . ديده به جهان گشود. پدرش آيه الله ملا على مدد ساوجى در ساوه متولد شد و بخش عظمى از  تحصيلات خود را در قزوين و سپس كاشان گذراند. در ايام جوانى به درجه اجتهاد رسيد و سپس در سال 1266 ق . از كاشان به ساوه مراجعت كرد و تا پايان عمر روشنى بخش مردمان آن ديار گرديد.

مادر ملا حبيب الله ، دختر ميرزا حبيب الله (معروف به ميرزا باباى حسينى نطنزى) بود. حبيب الله پس از رحلت پدرش (1270 ق .) در زادگاهش كاشان تحت سرپرستى آيه الله سيد حسين كاشانى (متوفاى 1296 ق .) به تحصيل علوم حوزوى همت گماشت .

آن نوجوان يتيم ، در پرتو تلاش و استعداد خدادادى اش و دقت و مراقبت استادش ، در مدت ده سال مدارج عالى تحصيل را پشت سر نهاد و در شانزده سالگى گواهى نقل روايت و سپس در هيجده سالگى از استادش ، گواهى اجتهاد دريافت كرد.آيه الله سيد حسين كاشانى كه از شاگردان پدر بزرگوار ملا حبيب الله بود، نقشى بسزا در تربيت علمى و نيز امور زندگى ملا حبيب الله داشت . ملا حبيب الله درباره استادش آورده است :

(… تمامى اين زحماتى كه او (سيد حسين كاشانى ) برايم متحمل شد به اين سبب بود كه مى خواست حق شاگردى پدرم را ادا كرده باشد…)

ملا حبيب الله در دوران حيات پر بار خويش ، براى خوشه چينى از محضر بزرگان و كسب علم و ادب از هيچ كوششى دريغ نكرد. او با مسافرت به اصفهان از محضر آيه الله ميرزا محمد مهدى كلباسى استفاده فراوان برد.

در جستجوى خورشيد

اين مجتهد شريف و ستاره پر فروغ كاشان ، دو سال پس از دريافت اجازه اجتهاد، در سال 1281 ق . براى آستان بوسى امامات معصوم عليهم السلام و نيز استفاده از محضر دانشمند پرآوازه شيعه – شيخ مرتضى انصارى – به سوى عراق حركت كرد. او پس از رسيدن به كربلا، خبر جانگداز رحلت شيخ انصارى را شنيد و در ماتم فرو رفت .

ستاره شريف كاشان با اقامت در كربلا، به محضر فقيه معروف آن ديار آيه الله مولى محمد حسين معروف به فاضل اردكانى شتافته ، از خرمن فضايل او بهره مى جويد. پس از چندى به نجف اشرف رفته ، سر بر آستان كوى دوست اميرمومنان ساييد و از آنجا به ايران بازگشت . ملا حبيب الله پس از رسيدن به كاشان ، مجذوب آوازه علمى يكى از دانشوران گلپايگان گرديد و به سوى او شتافت وى در اين باره مى گويد:

پس از مدتى درنگ تصميم گرفتم به خدمت سرور بزرگوار، فاضل صمدانى ، مرحوم ملا زين العابدين گلپايگانى برسم . چون به حضور وى رسيدم او را (در اثر بيمارى ) بسيار گوشه گير يافتم به حدى كه از خانه بيرون نمى آمد و درس و بحث و قيل و قال مدرسه را رها كرده و دچار ناراحتى و ضعف چشم گرديده بود. به همين علت نتوانستم از محضر وى استفاده درسى ببرم . ليكن فوايد گرانقدرى از تشرف به حضورش نصيب من شد. او مرا سفارش كرد كه با دنياطلبان ترك مراوده كنم . دل را به ياد خدا مشغول دارم و خود را از عوامل مشغول كننده اين جهان دور سازم و من تمامى وصاياى او را پذيرفتم و آويزه گوش خود ساختم و تا امروز بر آن هستم …

آيه الله شريف كاشانى پس از استقرار در كاشان ، به رغم مشكلات موجود در آن عصر و نبود امكانات اوليه مورد نياز، به تاليف ، تدوين و تكميل تحقيقات خود پرداخت .

او همزمان با فعاليتهاى نگارشى ، از تدريس دانش پژوهان حوزه و ارشاد و هدايت دين باوران كاشانى غافل نبوده ، در مسند عظيم مرجعيت ، به انجام وظايف شرعى خويش اشتغال داشت .

مسجد قديمى (ميرزا مقيم ) كه امروزه به نام (مسجد ملا حبيب الله شريف) معروف است ياد آور تلاشهاى خالصانه او و ناله هاى شبانه آن عارف وارسته است .

ايشان در دوران زندگى نكويش از خود فارغ شد و نعمتها و زرق و برقهاى فريبنده دنيا را به كنار نهاد و در فضايى از زهد و وارستگى ، به شيوه شيواى بزرگان اقتدا كرد و با وجود فراهم شدن امكانات مالى ، در قله رفيع پارسايى قدم نهاد.

وصيت نامه آن فقيه گرانمايه بهترين سند گوياى اين مطلب است :

(… اما آنچه ندارم پس لا يعد و لا يحصى (بى حد و اندازه ) است … چه در دنيا مالى فراهم نكرده ام با آنكه مال بسيار به دستم آمد.

جهان و هر چه در آن است هيچ در هيچ است / هزار مرتبه اين نكته كرده ام تحقيق )

ويژگيهاى بارز ملا حبيب الله شريف كاشانى عبارت بود از:

جامعيت در علوم و فنون ، كثرت تأليفات و تأليف قبل از بلوغ ، نبوغ و استعداد فوق العاده ، عدم تمايل به شهرت و جاه و مقام ، اجتناب از نزديك شدن به حكومت طاغوت ، كمالات روحى و اخلاق حسنه ، كرامات و مقامهاى معنوى ، عرفان و فضائل انسانى ، شعر و ادب به زبان فارسى و عربى ، زيبائى قلم ، شيوائى بيان ، عشق و علاقه خاص به اهلبيت (ع)، تلاش و پشتكار فوق العاده ، اخلاص و كوشش در كسب رضاى خداوند.

تا عرصه سياست

آيه الله شريف كاشانى به مسائل علمى توجه و عنايت افزون داشت و از جنجال آفرينى پرهيز داشت اما با اتكاء به اصول اساسى اسلام ، از حضور در صحنه هاى سرنوشت ساز سياسى غافل نبود و به مقتضاى زمان و به اندازه توان در امور سياسى دخالت مى كرد.

نهضت مشروطه و قيام عمومى مسلمانان ايران زمين به رهبرى روحانيون ظلم ستيز و دلسوز، مهمترين مساله سياسى دوران حيات ملا حبيب الله شريف بود.

ملا عبدالرسول مدنى كاشانى – شاگرد و داماد آيه الله شريف – به دستور آيه الله شريف كاشانى ، كتابى را درباره مشروطيت به نام (رساله انصافيه ) به نگارش در آورد. پس از اتمام ، (محرم 1328 ق .) ملا حبيب الله شريف بر آن كتاب مقدمه اى كوتاه نگاشت كه قسمتى از آن چنين است :

(… چون (رساله انصافيه ) ملاحظه شد مطابق مقصود اين احقر و موافق قانون شرع انور بود.)

از ديگر اسنادى كه بيانگر بعد سياسى آيه الله شريف است نگارش كتاب (انتخاب المسائل) است . اين كتاب در برگيرنده پرسشهاى مردم درباره مسائل مختلف مشروطيت و جوابهاى حكيمانه ملا حبيب الله است .

البته پس از انحراف مشروطه از مسير اصلى و شرعى خويش ، آيه الله شريف نيز در زمره مخالفان آن قرار گرفت و در مخالفت با مشروطه سخنها گفت . او در اين باره اشعارى نيز سروده است .

حضور ملا حبيب الله شريف در جمع علماى كاشان و در پيشاپيش ‍ آزاديخواهان آن ديار، نسبت به انتخاب انجمن ايالتى و ولايتى كاشان سندى ديگر از اين شخصيت است .

تأليفات

از ويژگى هاى برجسته ى ميرزا، تنوع تأليفات و فزونى آنهاست. آثار وى را تا سيصد جلد کتاب و رساله نوشته اند، اما تنها حدود دويست جلد آن ها در موضوعات فقهي، اصول تفسير، حديث، عقايد، ادبيات، منطق، عرفان و حدود هشت هزار بيت شعر شناخته شده است.

بر اساس نگاشته كتاب لباب الالقاب آيه الله شريف 21 سال قبل از رحلتش  تعداد 135 كتاب خويش را نام برده است . شگفت اينكه تعداد زيادى از اين آثار قبل از رسيدن به سن بلوغ نوشته شده است .

از آثار وى مى توان به مُنتقِدُ المنافع فى شرح المُختصر به عنوان دائرة المعارف فقه شيعه، اسرارالعارفين فى الاخلاق و معارف، تذکرة الشهدا و منظومةٌ فى الفقه اشاره کرد.

وفات

سرانجام در23جمادى الثانى سال 1340هجرى قمري  آيت الله حبيب الله شريف كاشانى اين عالم و فقيه فرزانه درشهر كاشان به ديار باقى شتافت . پيكر مطهرش در مزار (دشت افروز) كاشان به خاك سپرده شد و مقبره اش ‍ زيارتگاه دلباختگان شرافت و حقيقت گرديد.

2en9fzs