آيت الله محمد جواد صافي گلپايگاني (ره)

(1378- 1287 هـ . ق)

 ولادت و تحصيلات

آيت الله محمد جواد صافي گلپايگاني‏ در روز 27 شعبان المعظم 1287  يا 1288 ه. ق در بيت علم و تقوا و فضيلت در گلپايگان ديده به جهان گشود. پدر وي مرحوم آخوند ملا عباس از بزرگان و شخصيت هاي مورد احترام مردم – که علاوه بر دانش پژوهي، به تجارت مي‏پرداخت – مادرش زهرا خانم فرزند ملا محمد باقر اديب گلپايگاني و دايي اش ملا محمد رضا قطب – عالم به علوم غريبه – بودند. وي به اقتضاي شوق فطري و سيره خانوادگي، از همان آغاز نوجواني به تحصيل علوم ديني روي آورد. آن فقيه بزرگوار مقدمات و سطوح را نزد پدرش و ديگر دانشوران گلپايگان – که در آن زمان مجمع علما و دانشمندان بود – فرا گرفت و سپس در سال 1305 ه ‘ق  به اصفهان کوچيد، و تا سال 1316 ه’ ق نزد استادان بزرگ وقت علوم متداول را فرا گرفت. وي آني از کوششهاي علمي باز نايستاد تا پس از نگارش رساله‏هايي در مسائل فقهي، در سال 1310 – 1311 ه’ ق به اخذ اجازات متعدد اجتهادي نايل آمد و مورد توجه وافر استادان خود قرار گرفت.

اساتيد

وي در حوزه علميه اصفهان – که در آن زمان از پر رونق‏ترين و با اهميت‏ترين حوزه‏ هاي علمي شيعه به شمار مي‏رفت – در محضر استادان ذيل همراه با بزرگاني همانند : آيت الله العظمي بروجردي، آيت الله العظمي سيد ابوالحسن اصفهاني، علامه حاج آقا رحيم ارباب و آيت الله آقا سيد حسن چهارسوقي شرکت کرد.

1 – آيت الله علامه سيد محمد باقر درچه‏اي (م 1342 ه’ ق)، صاحب حاشيه بر مکاسب و رسائل‏

2 – حکيم ميرزا جهانگيرخان قشقايي (م 1326 ه’ ق)

3 – آيت الله حاج آقا نور الله اصفهاني (1278 – 1346 ه’ ق) صاحب کتاب مقيم و مسافر و ديوان اشعار

4 – آيت الله علامه آقا نجفي اصفهاني (1262 – 1332 ه’ ق) صاحب تأويل الآيات الباهره و بحر المعارف‏

5 – علامه شيخ محمد علي ثقة الاسلام (1271 – 1318 ه’ ق) صاحب کتاب لسان الصدق و معاصي کبيره‏

6 – ميرزا محمد علي تويسرکاني اصهاني (م بعد 1311 ه’ ق)

7 – علامه ميرزا محمد علي درب امامي‏

8 – آيت الله آقا ميرزا محمد تقي مدرس (1273 – 1333 ه’ ق) صاحب الرسائل التقوية

9 – آقا ميرزا هاشم چهارسوقي اصفهاني (1235 – 1318 ه’ ق) صاحب مباني الاصول و اصول آل الرسول‏

10 – آيت الله سيد محمد باقر موسوي خوانساري (1226 – 1313 ه’ ق) صاحب روضات الجنات‏

11 – علامه آخوند ملا محمد کاشاني (1249 – 1333 ه’ ق)

12 – علامه آخوند ملا محمد باقر فشارکي (م 1314 ه’ ق) صاحب عنون الکلام

در حدود سال 1325 ه’ ق آيت الله صافي رهسپار تهران شد و مورد استقبال شايسته حضرات آيات: شيخ فضل الله نوري، سيد محمد امام جمعه و حاج ميرزا ابوالقاسم صاحب حاشيه بر مکاسب قرار گرفت. وي به دليل داشتن روحيه اسلام خواهي و دين‏ طلبي در آن ايام که مصادف با غوغاي مشروطيت بود، با آيت الله شهيد حاج شيخ فضل الله نوري همصدا شد و در تمام مراحل با شيخ فضل الله همراهي کرد، و حتي در روزهاي سخت و دهشتناک محاصره خانه شيخ به وسيله مجاهدان و فاتحان، دست از ياري و همراهي شيخ برنداشت و تا واپسين روزهاي زندگي شيخ شهيد در کنار او بود. آن عالم مجاهد پس از شهادت شيخ و تغيير اوضاع به نفع دشمنان دين، ديگر تاب ديدن آن وضعيت و تسلط يپرم خان ارمني، سردار اسعد بختياري و محمد ولي خان تنکابني را بر اوضاع نياورد، و از طريق قم و اصفهان به گلپايگان بازگشت.

در سال 1327 ه’ ق آن مرد بزرگ به زادگاه خويش بازگشت، و تا پايان زندگي در آنجا ماندگار شد. وي از همه مناصبي که در حوزه‏هاي علميه در انتظارش بود صرف نظر کرد، اوقاتش را صرح ترويج دين، تدريس، تأليف، دادرسي مظلومان، مبارزه با ستمگران، تهذيب اخلاق و آگاه کردن جامعه کرد. از جمله اقدامات به ياد ماندني آن عالم بزرگوار، مبارزه بي امان با انحرافات و بدعتهاي ديني مانند : مبارزه با بهائيت و وتصوف، مخالفت با خانها و فئودالها، رويارويي با کشف حجاب و مفاسد دوران پهلوي و احياي شعائر ديني و بزرگذاشتهاي مذهبي است که با تلاش و کوشش وي جشنهاي نيمه شعبان، و موالد ائمه اطهار (ع) و عزاداري عاشورا و ايام فاطميه در گلپايگان رواج و رونق يافت. اينک به نمونه‏اي از هر کدام اشارتي مي‏رود .

مبارزه با رژيم پهلوي‏

ايشان با توجه به سياستهاي استعمالي و اطلاعات تاريخي وسيعي که از اوضاع سياسي جوامع اسلامي داشت، همواره مردم را از دسايس بيگانگان و تفرقه افکنيهاي آنان در بين مسلمانان و الگوسازيهايش در مناطقي مانند ترکيه به نام مصطفي کمال آتاتورک و در ايران به نام رضا خان بر حذر مي‏داشت، که گول ايناه را و همچنين متجدد مآبها و اروپا رفته‏هاي غربزده را نخورند. ايشان در ضمن اشعار بسيار، از اين اوضاع بويژه از انگليسي ها شکايت کرده است.

پس از فرار رضا خان محمدرضا به سلطنت رسيد و دوران جديد استعماري با برنامه‏هاي ضد ايراني، ضد انساني و خلاف شرع، شروع شد. جالب اينکه آيت الله صافي اين روزگار را نيز پيش بيني مي‏کرده و در ضمن کتابي که به نظم و به نام کلمة الحق در تاريخ دوران سياه پهلوي سروده است، از ملت ايران مي‏خواهد تا هنگامي که اين شاه جديد جايي و جاني نگرفته است، کنارش بگذارند و گرنه او نيز همان راه پدر را ادامه خواهد داد.

مبارزه با بهائيت‏

يکي از بزرگترين خدمات ديني ايشان، مبارزه با فرقه بهائيت بود. با اينکه آنان گلپايگان را به جهاتي پايگاه خود قرار داده بودند، و چندين مرتبه با کمک و تقويت مقامات دولتي نقشه‏ها کشيدند و اشخاص و جمعيتهايي را با بودجه‏هاي کلان در حمايتادارت دولتي به گلپايگان فرستاد، و حتي شخصيت اسلامي گلپايگان در معرض خطر قرار گرفت (و اين به دليل وجود ميرزا ابوالفضل گلپايگاني مبلغ بزرگ بهائيت و صاحب کتب فوائد بود) با پايمردي و فداکاريهاي ايشان در آن دوران اختناق، از آن مفاسد جلوگيري شد. شرح اين مبارزات، نياز به تأليف رساله‏اي مستقل است تا هر چه بيشتر شخصيت ايشان بررسي شود. امر به معروف و نهي از منکر، دستگيري از ضعيفان و درماندگان آباداني مساجد، اقامه مرتب نمازهاي جماعت و تربيت مردمي صالح و شايسته و فرزنداني دانشمند و شاگرداني ارجمند، از ديگر خدمات ارزنده ايشان بود.

آيت الله ملا محمد جواد صافي با سعه صدر و سماحت طبعش، فقيهي اديب، عارف، مجاهد و نو انديش بود. در نآ زمان که زنان کمتر سواد داشتند، همسر و دختران خويش را در کسب سواد و آشنايي با نگارش، مباني دين، مباحث اسلامي و اخلاقي تشويق و ترغيب مي‏کرد.

تأليفات‏

از آن مرد بزرگ تأليفات گوناگوني در فقه، اصول، حديث، اخلاق، تاريخ و ادبيات به جاي مانده است که به برخي از آنان اشاره مي‏شود :

1 – رساله‏هاي متعدد فقهي و اصولي

2 – اصول فقه منظوم در بيش از 2000 شعر عربي

3 – مصباح الفلاح و «مفتاح النجاح» (2 جلد) :

4 – گنجينه گهر : ترجمه هزار سخناز پيامبر اکرم (ص) به نظم و نثر فارسي است که در 1326 منتشر شد .

5 – گنج عرفان : ترجمه هزار سخن از امير مؤمنان علي (ع) به نظم و نثر فارسي است که در 1327 به چاپ رسيده است.

6 – گنج دانش، صد پند به فرزند برومند

7 – کتاب منظوم مراثي پيامبر و ائمه اطهار (ع)

8 – ديوان اشعار در مدايح پيامبر و ائمه اطهار (ع) که اکثر آن در مدح امام مهدي (عج) است . اين کتاب در برگيرنده 15000 بيت است که در دقت و باريک بيني، فصاحت، بلاغت، لطافت، ظرافت، خيال و معاني بيان ممتاز است.

9 – نفايس العرفان

10 – کلمة الحق، تاريخ منظوم دوران سياه پهلوي، که به چاپ رسيده است.

11 – حاشيه بر رسائل شيخ انصاري

12- البشارة الميلادية

وفات

سرانجام آن بزرگمرد پس از 91 سال زندگي پربرکت و سرشار از خدمات ديني و اجتماعي، در شب 25 رجب 1378 ه’ ق شب شهادت امام موسي کاظم (ع) بدرود حيات گفت. پيکر پاکش با شکوه فراوان و با شرکت تمام طبقات مردم گلپايگان ، در زادگاهش تشييع و سپس به شهر مقدس قم انتقال داده شد و با حضور مراجع تقليد و روحانيت معظم در جوار حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) به خاک سپرده شد.