آيت الله شيخ مرتضى بنى فضل (ره)

(1428 -1352 هـ ق )

ولادت و خاندان   

مرتضي بني فضل در سال 1312شمسى برابر با 1352 قمرى در تبريز ديده به جهان گشود. پدرش مرحوم حاج سيفعلى ،  از اخيار روزگار بود كه خود نيز تدريس مي  نمود. ميرزا محمد حسن دوزدوزانى ـ جدّ او كه از طرف مرجع تقليد وقت ـ ميرزا حسن مجتهد ـ ملقّب به فخر العلماء گشت مادرش نيز از زنان پاكدامن و عاشق  اهل بيت بود كه در مجموع ، از سواد قرآنى و بخشى از معارف اسلامى بهره مند بود. خانواده آيت آلله بني فضل ، خانواده اى پرهيزگار و دوستدار خاندان اهل بيت(ع) بوده اند.
دوران تحصيل

تحصيلات خود را از مكتب خانه آغاز كرد و به فراگيرى ادبيات فارسى و قرآن پرداخت سپس به حوزه علميه تبريز رفت و تا شرح لمعه را فراگرفت . سپس در نوزده سالگى به قم آمد تا از محضر استادان حوزه علميه قم بهره مند شود. دوران تحصيل او همواره با فراز و نشيب  هاى فراوان رو به رو بوده است كه برخى از آنها مربوط به وضعيت سياسى آن دوران مي باشد. خفقان رضا خانى مي كوشيد تا مردم را از روحانيت جدا سازد و حوزه هاى علميه را در نگاه جامعه سركوب و منكوب نمايد تا از اين راه ،  نفوذ دولت هاى استكبارى در ايران را هر روز ،  بيشتر سازد از اين رو طلاب آن روزگار محروم و مظلوم بودند.
وى پس از ورود به قم ، به تكميل دروس دروه سطح پرداخت . سپس به درس خارج فقه و اصول ، علوم عقلى و تقسير در محضر بزرگانى همچون آيات عظام بروجردي، امام خمينى (ره)، اراکي، گلپايگاني و محقق داماد ادامه داد.
او در ساليان تحصيل خود ،  از تدريس نيز غافل نماند و به درس هاى اخلاق استادان وارسته و پرهيزگار آن ديار مي رفت تا علم خود را به عمل صالح پيوند زند.

 اساتيد و دوستان

ايشان در دوران تحصيل خود از محضر استادان بسيارى بهره برد مقدمات و سطح را تا بخش شرح لمعه نزد آيت الله حاج ميرزا جواد سلطان القراء فرا گرفت. با ورود به قم باقى مانده شرح لمعه را نزد آيت الله حاج ميرزا باقر مرندى و قوانين را نزد حاج شيخ نصرت بناروانى ميانجى و مطول را نزد حاج ميرزا حسن محدث سرابى آموخت و براى فراگيرى منظومه سبزوارى به نزد آيت الله شربيانى رفت . رسائل ، مكاسب و كفايه را نيز نزد آيات عظام :  مشكينى ، سلطاني طباطبائى ، مجاهدى و شيخ عبدالجواد اصفهانى فرا گرفت.
با پايان يافتن دروس دروه سطح ،  مدت دو سال و نيم در درس خارج فقه مرحوم آيت الله العظمى بروجردى شركت كرد حدود پنج سال در درس خارج فقه آيات عظام گلپايگانى و محقق داماد،  هفت سال در درس خارج فقه و اصول امام خمينى (ره) و
يك سال در درس آيت الله حاج شيخ عباسعلى شاهرودى حضور يافت كمتر از يك سال هم در درس تفسير مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبايى حاضر شد.
درس امام خمينى (ره) را راه گشا و داراى ظرايف فراوان مي دانست و در طول تحصيل از اخلاق و رفتار و سخنان سياسى و اجتماعي ايشان بهره برد.
و به مدت هشت سال تا زمان تبعيد امام راحل، در دروس حوزوى ايشان حضورى فعال داشت.

 فعاليتهاى علمى و فرهنگى

وى از مردانى است كه در عرصه علم و فرهنگ خدمات شايانى كرده است از نخستين سالهاى تحصيل ،  به امر تدريس اشتغال داشته و از اين رهگذر ،  شاگردان فراوانى به عالم تشيع تقديم كرده است زمانى كه در تبريز به تحصيل ميپرداخت ، سيوطي را تدريس ميكرد و سپس در طى پنج سال، يازده بار معالم الاصول را درس داده ؛ به گونه اى كه در هر سال يك دوره آن را به زبان آذرى ، براى طلاب ترك زبان و يك دوره آن را به زبان فارسي براى ديگر طلاب و يك دوره باقى مانده را در تبريز در ايام تابستان تدريس مي فرمود.
سه بار رسائل شيخ انصارى ، پنج بار مكاسب محرمه بيع و دو بار خيارات كتاب مكاسب و چندين دوره منظومه سبزوارى را آموزش داد و بيش از پانزده سال به تدريس درس خارج پرداخت .
تأليفات
1- حاشيه بر منظومه سبزوارى(منطق)
2- حاشيه بر مكاسب
3- حاشيه بر كفايه
4- كتاب القضاء
5- مدارك تحرير الوسيله(پنج جلد)
6- حاشيه بر تحرير الوسيله

فعاليت هاى سياسى

از نخستين سالهاى نهضت امام خمينى همواره يار و حامي اين نهضت عظيم بوده است. او در سال هاى پيش از انقلاب ،  رابط امام با برخى از علما و مراجع بوده و نقش بسزايى در تنظيم حركت همه جانبه حوزه علميه قم بر ضد رژيم پهلوى ايفا كرده است. در آن سالها ايشان با سخنرانى در مجامع عمومى و خصوصى ،  ماهيت رژيم شاه را افشا مي كرد. اين امر باعث شد كه گاه ،  ساواك او را حاضر و مورد بازجويى و هتاكي قرار دهد.
از فعاليتهاي مهم وى ، عضويت در جامعه مدرسين حوزه علميه قم و شركت در برنامه هاى مبارزاتى اين نهاد است او در بسيارى از جلسات آن مركز شركت و بسيارى از اعلاميه هاى آن را امضا مي كرد.
وى پس از انقلاب شكوهمند اسلامى نيز دست از تلاش سياسى برنداشت و خدمات بسيارى را در استان آذربايجان شرقى انجام داد. او همواره با اطاعت از امام و دعوت همگان به پيروى مطلق از ولايت فقيه و نيز با حمايت همه جانبه از مقام معظم رهبرى ، در صحنه حضور داشت ودر دوره اول مجلس خبرگان به نمايندگى از مردم آذربايجان غربى و در دوره هاى دوم و سوم به نمايندگي از طرف مردم آذربايجان شرقى انتخاب گرديد.
وفات
سرانجام ، اين اسوه تقوا و فضيلت پس از سپرى کردن يک دوره بيمارى در تاريخ  دهم شهريور ماه 1386 ش به سن 76 سالگى در شهر تبريز دار فاني را وداع و به ملکوت اعلى پيوست. تشييع پيکر مطهر ايشان طى مراسم باشکوهى در تبريز و سپس جهت تدفين به شهر مقدس قم منتقل و در حرم مطهر کريمه اهل بيت حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها  به خاک سپرده شد.