آيت الله شيخ محمد تقى بروجردى (ره)

(وفات 1391-  هـ . ق)

ولادت

آيت الله محمد تقى بروجردى در شهرستان بروجرد به دنيا آمد. شهرى مجتهد پرور، كه علماى بزرگى را به جهان اسلام و حوزه ‏هاى علميّه تقديم داشته است.

نام پدرش عبد الكريم بود. عبد الكريم وجودش سراسر عشق به خاندان پيامبر بود. او كودك خردسالش را محمد تقى ناميد و از اوان كودكى او را آماده فراگيرى علوم اهل بيت پيامبر صلوات الله عليهم نمود.

 تحصيلات

محمد تقى از همان كودكى شروع به فراگيرى مقدمات علوم اسلامى كرد و تحصيلات خود را در وطن خود بروجرد و نزد علماى آن شهر آغاز كرد.

سفر به نجف

وى از نخستين سالهاى جوانى قصد سفر به نجف اشرف نمود تا از خرمن علم و دانش علماى آن حوزه هزار ساله و مركز علم و دانش در آن دوران خوشه چينى كند. وى بخش دوم دروس سطح مانند رسائل و مكاسب و كفايه را از علماى نجف فرا گرفت.

درس خارج

آيت الله محمد تقى بروجردى پس از آنكه دروس سطح را به پايان رساند در درسهاى مشهور حوزه نجف شركت كرد. از جمله در درس خارج:

1 – علامه شيخ ضياء الدين عراقى

2 – علامه محقق، ميرزاى نائينى

3 – آيت الله سيد ابو الحسن اصفهانى

وى همچون محققى بزرگ در اين دروس شركت مى‏كرد و از محضر اين علماى بزرگ بهره مى‏ برد. وى در علم اصول ، بيشترين بهره را از محضر علامه شيخ ضياء الدين عراقى برد و درعلم فقه، بيشترين استفاده را از محضر آيت الله سيد ابو الحسن اصفهانى (ره) نمود.

شخصيت علمى

شيخ محمد تقى بروجردى شخصيتى بزرگ و از علماى معروف نجف به شمار مى‏آمد. وى بسيار اهل بحث و گفتگو بود و در مباحثه‏هاى علمى از قدرتى فراوان برخوردار بود. آراى قوى و دقت نظر و سلامت فكر ايشان در مسائل فقه و اصول مشهور است.

وى  بيش از چهار دوره كامل در درس خارج اصول علامه شيخ ضياء الدين عراقى شركت كرد و سه دوره آنها را به صورت تقريرات نوشت همچنانكه درسهاى خارج فقه و اصول دو استاد ديگر خود يعنى ميرزاى نائينى و آيت الله سيد ابو الحسن اصفهانى را نيز به صورت متفرقه نگاشت.

 مقامات معنوى

آيت الله محمد تقى بروجردى معروف به تقوا و زهد و اعراض از ماديات بود. وى همچون استاد خود آقا ضياء عراقى از روحى لطيف برخوردار بود و مانند ديگران خود را مقيد به آداب و رسوم و تكلفات بيهوده نكرده و خود را از آنها فارغ و آزاد ساخته بود.

وى بسيار ذكر مى‏گفت و لبهايش پيوسته معطر به نام خداوند بود. او قرآن زياد مى‏خواند و به آن عشق مى‏ورزيد. او عادت داشت نيمه‏هاى شب از خواب بيدار شود و به نماز شب و قرائت قرآن در هنگام فجر و راز و نياز با خداوند متعال بپردازد و هيچگاه اين عادت خود را ترك ننمود.

اگر در مكانى براى عبادت يا دعا و يا ذكر خداوند مى‏نشست، نشستن خود را طولانى مى‏ ساخت و از آن لذت مى‏برد. او در برابر حدود الهى و احكام خداوند بسيار غيور و شجاع بود و سر سختانه در برابر گناه مى‏ايستاد و با آن مخالفت مى‏كرد. او عاشق راه اهل بيت عصمت و طهارت بود و عمر خود را در اين راه نهاده بود. او از روحى بلند و شخصيتى بزرگ برخوردار بود و هيچگاه فريب ظواهر دنيا را نخورد. در برابر مؤمنين و افراد ضعيف متواضع و فروتن بود و خود را در رديف آنان مى‏دانست. خداوند او را رحمت كند و در بهشت برين خود جاى دهد و ما را نيز از بركت مقامات ايشان مورد توجه قرار دهد.

 سفر به قم

آيت الله شيخ محمد تقى بروجردى بيشتر عمر خود را در حوزه علميّه نجف به سر برد. وى از محضر علماى بزرگ آن حوزه بهره‏هاى فراوان برد و سرانجام خود نيز يكى از چهره‏ هاى درخشان آن حوزه گرديد و از محققان و مدرسان بزرگ آن حوزه به شمار آمد.

بعد  از وفات حضرت آيت الله سيد ابو الحسن اصفهانى وى تصميم به مهاجرت به شهر قم گرفت تا با حضور در حوزه علميّه قم به آن حوزه گرمى ببخشد.

وى به درخواست حضرت آيت الله بروجردى مجلس درس خارج فقه و اصول تشكيل داد و به درس و بحث در آن حوزه مشغول گرديد. جلسات درس ايشان از كيفيت علمى بالايى برخوردار بود و طلاب نخبه و برگزيدگان فراوانى را به دور خود جمع نمود.

كلام شيخ آقا بزرگ تهرانى

علامه، شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب نقباء البشر درباره ايشان مى‏فرمايد:

هو الشيخ محمد تقي بن عبد الكريم البروجردي نزيل النجف الأشرف. عالم بارع و فاضل جليل. أخذ أوّليات العلوم في بروجرد و قرأ بعض السطوح عند أعلامها ثم هاجر إلى النجف فحضر على الشيخ الميرزا النائيني و الشيخ ضياء الدين العراقي و السيد أبي الحسن الأصفهاني و غيرهم و قد كتب تقريرات أبحاثهم في الفقه و الأصول.

شيخ محمد تقى بن عبد الكريم بروجردى ساكن نجف اشرف دانشمندى پرهيزگار و فاضلى انديشمند است. وى علوم مقدماتى را در شهر بروجرد فرا گرفت و بخشى از دروس سطح را نزد علماى آن شهر آموخت. سپس به نجف مهاجرت كرد و از محضر درس شيخ ميرزا محمد حسين نائينى و شيخ ضياء الدين عراقى و سيد ابو الحسن اصفهانى و علماى ديگر بهره برد. او تقريرات درس اساتيد خود را نگاشت.

سخن بزرگان

مورخ و دانشمند معاصر آقاى حاج شيخ محمد شريف رازى در كتاب گنجينه دانشمندان درباره
ايشان مى‏ فرمايد:مرحوم مبرور حجت الإسلام و المسلمين نخبة الفقهاء و المجتهدين حاج شيخ محمد تقى بروجردى مقيم و متوفى در تهران، از
علماى محققين و مجتهدين مسلّمين معاصر، داراى مقام علم و فقاهت و از تلامذه مبرز مرحوم آيت الله نائينى و آيت الله آقا ضياء الدين عراقى و آيت الله العظمى اصفهانى و ديگران بوده.

تقريرات استادش مرحوم نائينى را به رشته تحرير در آورده و به طبع رسانيده و مورد استفاده فضلاى قم و نجف مى‏باشد. وى بعد از فوت مرحوم آيت الله العظمى اصفهانى به ايران آمده و در قم به ملاقات زعيم اعظم آيت الله بروجردى رسيده و بنابر امر و اصرار معظم له در قم اقامت گزيده و به تدريس خارج فقه و اصول پرداخته است، ولى پس از چند سال بنابر دعوت مرحوم آيت الله مجاهد حاج سيد ابو القاسم كاشانى قدس الله سره، كه نسبت به ايشان محبت و عنايت خاصى داشت به تهران مسافرت كرده و رحل اقامت افكنده و در مسجد شيشه خيابان حاج شيخ هادى به اقامه جماعت و وظائف ديگر روحانى پرداخته و براى عده‏اى از فضلا و محصلين حوزه تهران تدريس نمود.

تأليفات

1 – نهاية الأفكار، اين كتاب يك دوره كامل علم اصول و تقريرات درس آقا ضياء الدين عراقى است و مشهورترين اثر ايشان
مى‏باشد.

2 – حاشيه بر عروة الوثقى، حاشيه‏ اى استدلالى بر كتاب عروة الوثقى سيد محمد كاظم يزدى مى‏باشد. در اين كتاب قدرت علمى و توانايى مؤلف در علم فقه و ذوق سليم و استعداد درخشان ايشان در استنباط و اجتهاد آشكار و نمايان است.

وى اين كتاب را تا قسمت حج رسانده و موفق به اتمام آن نشده است.

3 – حاشية فتوائية، حاشيه مؤلف بر رساله عمليّه است و شامل فتاواى ايشان مى‏ باشد.

4 – رسالة في الرد على الفرقة البابية

5 – رسالة في منجزات المريض

6 – رسالة في الاجتهاد و التقليد

بعد از آنكه اين كتاب به چاپ رسيد و در اختيار حضرت آيت الله العظمي بروجردى قرار گرفت از مطالعه آن بسيار شگفت زده شده و مؤلف گرانقدر آن را ستودند و در مجالس خود نيز از ايشان بسيار تقدير به عمل آوردند.

آخرين كلامى كه از ايشان صادر شده و بر روى كاغذ نقش بسته، هنگام نگارش كتاب حاشيه بر عروة الوثقى بوده كه نوشته است:

(و قضى أمده و انتهى)

يعنى  زمان آن به اتمام رسيد و پايان يافت.

وفات

سرانجام اين عالم انديشمند پس از عمرى خدمت به حوزه‏ هاى علميّه و علوم و معارف اسلامى و خدمت به خاندان اهل بيت عصمت و طهارت عليهم ‏السلام در 24 ذى حجه سال 1391 هجرى قمرى در شهر تهران ديده از اين جهان فانى فرو بست. پيکرمطهرش را به شهر مقدس قم انتقال داده و در جوار حرم حضرت فاطمه  معصومه سلام الله عليها به خاك سپردند.