فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

احمد آذرى قمى(ره)

(۱۴۱۹-۱۳۴۳هـ. ق)
ولادت

احمد بیگدلى آذرى، معروف به آذرى قمى، فرزند حسین على در سال ۱۳۰۴ش.  در قم متولد شد. جدّ هفتم او لطف على  بیگ، متخلص به آذر، صاحب تذکره آتشکده آذر، و از شعراى معروف عصر صفویه بود.

تحصیلات و  اساتید
وى تحصیلات خود را از پنج سالگى با آموختن قرآن آغاز کرد و پس از آن دوره ابتدایى و متوسطه را تا سال نهم به پایان رساند.

در مهر ۱۳۲۰، به مدرسه فیضه وارد شد و پس از گذراندن سطوح فقه و اصول و قسمتى از رسائل نزد آیت الله سیدرضا بهاءالدینى در ۱۳۲۲ش راهى نجف اشرف گردید و قبل از رسیدن به آن جا در عَشّار، از شهرهاى بصره، توسط میرزا عبدالحمید از عالمان آن دیار، لباس روحانیت بر تن کرد. در ابتداى ورود به نجف اشرف، نیمى از قرآن، و نیمه دیگر را نیز سال ها بعد حفظ کرد. با شروع درس، ابتدا، باقى مانده رسائل را نزد سیدیحیى یزدى و میرزا حسن یزدى فراگرفت و سپس به درس کفایهالاصول و خارج میرزإ هاشم آملى، و سیدابوالقاسم خویى حاضر شد.

آذرى قمى پس از دو سال و نیم تحصیل در نجف اشرف، در ۱۳۲۴ش به قم بازگشت و در دروس خارج حاج آقا حسین بروجردى، به مدت پانزده سال و در دروس خارج سیدمحمد محقق داماد تا ۱۳۴۹ش حضور داشت.

تدریس
ایشان هم زمان با شرکت در دروس خارج، به تدریس رسائل، مکاسب و کفایهالاصول و… مى پرداخت. تدریس درس خارج فقه را در باب احیاى موات از ۱۳۵۱ش شروع کرد و از ۱۳۶۷ش، درس خارج خود را در مسایل مستحدثه چون بانک دارى و امور حکومتى قرار داد، که حاصل این فعالیت هاى علمى، مقاله هاى متعدد در باب ولایت مطلقه فقیه و رهبرى و بسیارى از مسایل گوناگون فقهى دیگر مثل ربا و احتکار بود که در روزنامه هایى چون رسالت، جمهورى اسلامى، اطلاعات، کیهان و مجلاتى مثل پاسدار اسلام، حوزه، حضور و فصلنامه یاد به چاپ رسید.

فعالیتها
فعالیت هاى سیاسى آذرى قمى، به آغاز فعالیت جمعیت فدائیان اسلام در ۱۳۲۴ش و همکارى با سیدابوالقاسم کاشانى و فعالیت در نهضت ملى شدن صنعت نفت باز مى گردد.

او در ۱۳۳۷ش به همراه چند تن از روحانیان، براى اصلاح تشکیلات حوزه، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم را تأسیس کرد.با آغاز فعالیت هاى سیاسى امام خمینى، در واکنش به لایحه انجمن هاى ایالتى و ولایتى، آذرى قمى نیز با امضاى نامه ها و اعلامیه ها، در آن مبارزات حضور یافت. یکى از آن نامه ها از سوى جمعى از روحانیان و مدرسان حوزه علمیه قم به هیئت دولت در مهر ۱۳۴۲، در اعتراض نسبت به دستگیرى امام خمینى و علماى دیگر صدور یافته بود.

هم چنین در نامه سرگشاده دیگرى خطاب به نخست  وزیر وقت، امیرعباس هویدا، در سالگرد تبعید امام خمینى و اعتراض به آن اقدام، نام آذرى قمى نیز به چشم مى  خورد  که به این دلیل ممنوع المنبر گردید. او در پى شرکت در جلسه تعدادى از روحانیان در منزل آیت  الله على مشکینى و در پى تصمیماتى که در آن جلسه گرفته شد، براى نخستین بار در ۱۰ فروردین ۱۳۴۵ به اتهام اقدام برضد امنیت داخلى کشور دستگیر و چند روز بعد به زندان قزل قلعه منتقل و پس از چند ماه به علت فقدان دلیل کافى با قید عدم خروج از حوزه قضایى تهران، از زندان آزاد شد.

آذرى قمى که صاحب کتاب فروشى دارالعلم در قم بود، در نیمه خرداد ۱۳۴۶ حاشیه امام خمینى بر الوسیلهالنجاه سیدابوالحسن اصفهانى را، که به منزله رساله عملیه امام محسوب مى  شد، چاپ و منتشر ساخت. هم چنین در اسفند ۱۳۴۸ درس هاى امام در باب حکومت اسلامى یا ولایت فقیه را که به صورت جزواتى تهیه شده بود، منتشر ساخت.

تالیفات
۱- احتکار و گران فروشى

۲- احکام زمین و متعلقات آن

۳- پرسش و پاسخ هاى مذهبى، سیاسى، اجتماعى، فرهنگى

۴- تحقیق الاصول المفیده فى الاصول الفقه

۵- التحقیق فى الاجتهاد و التقلید

۶- خط امام و ویژگیهاى او (گزیده اى از نظرات آذرى قمى)

۷- خطبه هاى نماز جمعه شهرک آیت الله خامنه اى (خاوه)

۸- رساله عملیه

۹- رهبرى، جنگ و صلح (رهبرى پرچمدار مبارزه با کفر و استکبار)

۱۰- سیماى زن در نظام اسلامى

۱۱- شرحى بر وصیتنامه سیاسى الهى حضرت امام خمینى(ره)

۱۲- شطرنج و دیه از دیدگاه احکام فقهى

۱۳- شوون و شرایط رهبرى و مرجعیت

۱۴- شیخ اعظم انصارى و مساله ولایت فقیه

۱۵- قرآن و ولایت فقیه

۱۶- مالکیت در اسلام (سخنرانى آذرى قمى در سمینار مدرسه فیضیه)

۱۷- مجموعه سخنرانیهاى حضرت آیت الله آذرى قمى در حرم مطهر حضرت معصومه علیهاالسلام، به انضمام چندین سخنرانى و پرسش و پاسخ هاى دیگر

۱۸- مسائل اقتصادى اسلام

۱۹- المکاسب المحرمه

۲۰- ولایت فقیه از دیدگاه فقهاى اسلام

وفات
سر انجام وى در پنجشنبه شب ۲۲ بهمن ۱۳۷۷ به نداى حق لبیک گفت. پیکر ایشان در روز شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۷۷ پس از تشییع در حرم حضرت معصومه(س) شهر مقدس قم به خاک سپرده شد.