آيت الله شيخ ابو طالب تجليل تبريزى (ره)

(1429 – 1345 هـ . ق)
ولادت و تحصيلات

آيت الله ابوطالب تجليل در سال 1305 شمسى در تبريز و در خانواده اي مذهبى و علاقه مند به خاندان پاك پيامبر (ص) چشم به جهان گشود. پدرش حاج ميرزاعلي اكبر مردى زاهد و مستجاب الدعوة و مادرش زني پاكدامن و باوقار بود؛ به گونه اى كه رفتار و گفتار او در فرزندانش تأثير زيادى گذاشته بود. خانواده ايشان به كسب معارف اسلامى و احترام به عالمان ديني، توجه ويژه اي داشت.

پس از به پايان رساندن تحصيلات كلاسيك، به حوزه علميه پاي نهاد و تحصيلات مقدماتى خود را در تبريز آغاز كرد. در آن روزگار، در تبريز تحصيل علوم دينى رونق چنداني نداشت و شمار طلاب علوم دينى در مدارس علميه آن شهر، بسيار كم و گذران زندگى آنها با مشقت فراوان همراه بود؛ اما اينها هيچ كدام ترديدى در روحيه آيت الله تجليل به وجود نياورد و او مصمم، تحصيلات دينى را پى مي گرفت و از محضر استادان آن ديار بهره مي برد. از ميان اين اساتيد آيت الله الهى (برادر علامه طباطبايي) در رشد علمى و عملى او سهم به سزايى داشت و وى هماره از آن مرد بافضيلت به نيكى و عظمت ياد مي كند.

پس از آن، براى تكميل آموخته  هاى خود در سال 1315 شمسى راهي قم شد تا از محضر استادان آن شهر عالم پرور نيز بهره ببرد. در قم مورد عنايت آيت الله حجت قرار گرفت؛ به گونه اى كه هزينه كتاب هاي او و نيز دادن حجره را شخصا به عهده گرفت. وى در كنار اشتغال به فقه و اصول، به علوم عقلى و حكمت نيز مي پرداخت و همواره به شركت در جلسات درس اخلاق نيز اهتمام ويژه داشت. ايشان بسيارى از پيشرفت هاى خود را مديون عنايت اهل بيت (ع) و خاكسارى در درگاه آنان مي داند.

اساتيد

ايشان در طول سال هاى تحصيل، به محضر عالمان فرهيخته بسياري شرفياب شد. در تبريز، استاد برخى از درس هاى او، مرحوم آيت الله الهى (برادر علامه طباطبايي) بود كه آن استاد با عظمت، توجه ويژه اى به شاگرد خود نشان مي داد و هماره او را از علوم و معارف بسيارى كه در سينه داشت، بهره مند مي كرد و در كنار تدريس، به تربيت او نيز اهتمام ويژه اي داشت.

يك سال پس از حضور او در قم، علامه طباطبايى نيز به قم مشرف شد و آيت الله تجليل ابتدا باقى مانده مباحث فقهى دوره سطح و سپس درس خارج فقه را در محضر او فرا گرفت. پس از آن در علوم عقلى و حكمت نيز، همواره در درس هاى او شركت جدى داشت. علامه نيز به شاگرد مستعد خود علاقه بسيار نشان مي داد؛ آن گونه كه فقه را به صورت خصوصى به او ياد مي داد.

علاوه بر اينها، از درس آيات عظام: حجت، بروجردى و امام خمينى (ره) نيز استفاده مي كرد و تقريرات درس آنان را بعدها به چاپ رساند. او همواره استادان خود را در زهد و تقوا و بصيرت سرآمد مي داند و خاطرات فراوانى از آنها به ياد دارد كه خود، بخشى از حافظه حوزى امروز محسوب مي شد.

وى از آيت الله مرعشى نجفى – ديگر استاد خود در فقه و اصول – اجازه روايت كسب كرده و در درس اخلاق امام خمينى نيز شركت جسته است. او در مدت تحصيل خد به نجف اشرف و ديگر عتبات عاليات مشرف شد و در آن جا نيز مورد عنايت آيت الله العظمي خوئي(ره) قرار گرفت.

فعاليت هاى علمى و فرهنگى

خدمات آيت الله تجليل در عرصه علم و فرهنگ بسيار است. او از كسانى است كه به دستور آيت الله بروجردى به بازنويسى كتاب وسائل الشيعه مبادرت ورزيد. در زيارت عتبات عاليات، آيت الله خويى نوشته هاى خود درباره  وسايل الشيعه و اضافات آن را به او سپرد تا به دست مرحوم بروجردى برساند.

با ارتحال آيت الله العظمى بروجردى وى رسما درس خود را آغاز كرد و بيش از سى سال به تدريس درس خارج اشتغال داشت. او در اين راه شاگردان بسيارى را تربيت و به عالم اسلام تقديم كرده است. علاوه بر اين، آيت الله تجليل با سخنراني هاي خود را در ايام تبليغ و غير آن در نقاط مختلف به ارشاد مردم پرداخته است.

تاليفات

ايشان تاكنون تاليفات بسيارى از خود بر جاى نهاده است كه به شرح زير است:

1. رساله حجّيه الشهره

2. معجم الثقات و ترتيب الطبقات

3. من هوي المهدى

4. تكلمه الاحاديث اثبات الهداه

5. براهين المعارف الالهيه و العقايد الحقّه الاماميه

6. رساله في علم الامام

7. اسلوب تعامل الامام الكاظم فى قبال الفقهاء العامه

8. رساله من حب الله

9. رد الشبهات حول الشيعه

10. البراهين الساطعه على اعتقادات الاماميه

11. المعجم الجامع للمحاسن و المساوى المرويه عن محجج الله فى الاسلام

12. دايره المعارف الاسلاميه فى المحاسن و المساوى الانسانيه

13. رساله في حكم سهم الامام فى زمان الغيبه

14. مدارك الفقه الحج و العمره

15. المناسك التحقيقيّه

16. تصنيف هفده جلد از مجلدات احقاق الحق

17. مخطوطات تنزيه الشيعه الاثنى عشريه عن الشبهات الواهيه

18. فوائد فقيهه و اصوليه

19. ارزش ها و ضداررش ها در قرآن

20. اسلام  شناسى

21. مباني اعتقادى اسلام

22. راههاي خداشناسى در طبيعت

23. پايه هاي علمى و منطقى عقايد اسلامى

24. پاسخ هاي ما به اشكالات دينى

25. آنچه حجاج بايد بدانند

26. رساله عمليّه توضيح المسائل

27. مناسك حج

28. پندهاي پيغمبر اكرم (ص) به ابوذر غفارى

29. منطق رياضى

30. ردّ عقايد وهابي ها و نقد و بررسى كتاب محمد بن عبدالوهاب

31. يادداشت هاي حقوقى

32. تفسير اللغات المشكله فى القرآن

33. پاسخ هاي اشكالات دينى طرح شده به اساتيد معارف دانشگاه ها

34. ترجمه و تلخيص: المقارنات التشريحيه در حقوق تطبيقى

35. كتاب البيع (تقريرات مرحوم آيت الله حجت كوه كمري)

36. التعليقات التحقيقه على كتاب البيع

37. التعليقات الاستدلاليه على العروه الوثقى

38. التعليقات الستدلاليه على تحرير الوسيله

39. تقريرات ابحاث آيت الله العظمى بروجردى فى المباحث الفقهيه

40. تقريرات ابحاث آيت الله العظمى بروجردى فى المباحث الاصوليه

41. تقريرات ابحاث آيت العظمى الحجه الكوه كمرى فى الصلاه

42. تقريرات ابحاث الحجه الكوه كمرى فى المباحث الاصوليه

تقريرات درس هاي ايشان به قلم بعضى از فضلا و شاگردانش اينهاست:

1. مباحث الفاظ

2. مباحث عقليّه و اصول عمليّه

3. كتاب الطهاره (2 جلد)

4. كتاب الصلاه (5 جلد)

5. كتاب النكاح

6. كتاب الايمان و النذور و الكفارات

7. كتاب المتاجر المكاسب المحرمه و البيع و الخيارات (2 جلد)

8. درس هاي الرجال

9. فقه مناسك الحج

فعاليت هاي سياسى

وى در طول دوره  ى تحصيل و تدريس خود از خدمات و فعاليت هاي سياسى نيز بازنماند. او با حمايت از امام خمينى در مسائل سياسى و افشاى ماهيت رژيم شاه خدمات شايانى را انجام داد.

از فعاليت هاي و در اين عرصه عضويت در جامعه مدرسين حوزه علميه قم و شركت در جلسات آن و امضاى اعلاميه هاى آن بوده است. وى از جمله كسانى بود كه طرح اعتصاب عمومى را در كشور به راه انداختند تا جلوى فعاليت هاى پليد رژيم طاغوت را بگيرند.

همچنين او با ارسال نزديك به 1700 نامه به دوستان و آشنايان و افراد مذهبي، آنان را به قيام عمومى و مبارزه با رژيم پهلوى و پذيرش جمهورى اسلامى فراخواند كه اين از نقاط و جلوه هاي ويژه ى زندگى سياسى او به شمار مي آيد.

وفات

سرانجام اين استاد گرانقدر و اهل قلم  مکتب اهل بيت (ع)، در در سن88 سالگى در تاريخ 13 مرداد ماه  1387شمسى  برابربا اول شعبان 1429هجرى به نداى حق لبيک گفت و به ملکوت اعلي پيوست ، پيکر مطهر اين عالم محقق حوزه علميه، در شهر مقدس قم تشيع و در جوار کريمه اهل بيت (ع) حضرت فاطمه معصومه (س) به خاک سپرده شد.