آيت الله سيد حسن طاهري خرم آبادي (ره)

تولد با برکت

حضرت‌ آيت‌ الله‌ سيد حسن‌ طاهري‌ خرم ‌آبادي (رحمت‌الله‌عليه)‌ در روز اول‌ خرداد ماه‌ 1317 هجري‌ شمسي‌ در خرم ‌آباد به‌ دنيا آمد. پدرش‌ مرحوم‌ حاج‌ سيد حيدر طاهري‌ خرم‌آبادي‌ از شاگردان‌ برجسته مرحوم‌ آيت‌الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبدالکريم‌ حائري‌ يزدي‌(رحمت‌الله‌عليه‌) و از دوستان‌ نزديک حضرت‌ امام‌ (رحمت ‌الله‌ عليه‌) و آيت ‌الله‌ گلپايگاني‌(رحمت‌الله‌عليه‌) بود که‌ پس‌ از سال ها تحصيل‌ و بهره‌ بردن‌ از محضر عالمان‌ بزرگ‌ حوزه‌ علميه‌ اصفهان‌، مشهد و قم‌ با درخواست‌ مردم‌ شريف‌ خرم‌ آباد به‌ زادگاه‌ خود بازگشت‌ و تا آخر عمر به‌ رتق‌ و فتق‌ امور مردم‌ همت‌ گماشت‌.

از ويژگي هاي‌ بارز مرحوم‌ حاج‌ سيد حيدر برخورداري‌ از محبوبيت‌ فراوان‌ بين‌ مردم‌ و علماي‌ شهر، حلم‌ و بردباري‌ و عدم‌ علاقه‌ به‌ زخارف‌ دنيا و ماديات‌ بود.

آيت‌الله‌ سيد حسن‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ که‌ شيفتگي‌ زائدالوصفي‌ به‌ پدر داشت‌، در سن‌ 9 سالگي‌ مجبور به‌ بردوش‌ کشيدن‌ داغ‌ هجرت‌ پدر شد و اين‌ يتيمي‌ زودهنگام‌ در پرورش‌ و استواري‌ آينده‌ او تأثير بسزايي‌ داشت‌.

وي‌ از خاطرات‌ شيرين‌ همراهي‌ با پدر، خاطره‌ سفر به‌ عتبات‌ عاليات‌ را ذکر مي‌کند که‌ در آن‌، ضمن‌ باريابي‌ به‌ حرم‌ ملکوتي‌ ائمه‌ هدي (عليهم السلام)‌، به‌ محضر علماي‌ بزرگ‌ آن‌ ديار نيز شرفياب‌ شدند.

مادر او نيز که‌ زني‌ پاکدامن‌ و از طائفه‌ اشعريون‌ قم‌ بود، در حدود سال‌ 1360 شمسي‌ دار فاني‌ را وداع‌ گفت‌.

دوران‌ تحصيل‌

آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ تحصيلات‌ خود را در يکي‌ از دبستان هاي‌ خرم‌ آباد آغاز کرد. وي‌ اصرار داشت‌ که‌ با لباس‌ روحانيت‌ به‌ مدرسه‌ برود؛ اما بسياري‌ از معلمان‌ شديداً با اين‌ مسأله‌ مخالف‌ بودند که‌ پشتيباني هاي‌ مرحوم‌ حجت ‌الاسلام‌ و المسلمين‌ حاج‌ سيد احمد طاهري‌، عموي‌ ايشان‌، آنها را وادار به‌ سکوت‌ مي‌کرد.

وي‌ در همان‌ دوره‌ دبستان‌، با ديگر شاگردان‌ مدرسه‌ به‌ مناظره‌ در باره‌ مسائلي‌ چون‌ علم‌ و ثروت‌ مي‌پرداخت‌ و گاهي‌ که‌ نماز جماعت‌ برپا مي‌شد، امامت‌ آن‌ را به‌ عهده‌ مي‌گرفت‌. با پايان‌ يافتن‌ دوره‌ ابتدايي‌، به‌ مدرسه‌ علميه‌ کماليه‌ رفت‌ و طي‌ دو سال‌ جامع‌ المقدمات‌ و سيوطي‌ را فرا گرفت‌. سپس‌ به‌ همراه‌ مادر خود، به‌ قم‌ عزيمت‌ کرد تا تحصيلات‌ حوزوي‌ خود را در آن‌ ديار عالم‌ پرور ادامه‌ دهد.

در نخستين‌ روز سکونت‌ در قم‌، به‌ حرم‌ مطهر حضرت‌ معصومه‌(س‌) آمد و در کنار صحن‌ بزرگ‌، مشغول‌ وضو گرفتن‌ شد که‌ ناگاه‌ چهره‌اي‌ ملکوتي‌، او را به‌ خود جلب‌ نمود که‌ در حال‌ بازگشت‌ از حرم‌ بود. بي‌ اختيار از يکي‌ از طلاب‌ پرسيد: اين‌ آقا کيست‌؟ و او پاسخ‌ داد: حاج‌ آقا روح‌ الله‌ خميني‌! بدين‌ ترتيب‌ از همان‌ آغاز ورود به‌ قم‌، شيفته‌ امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) شد و بعدها، به‌ سبب‌ رفاقت‌ نزديک‌ امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) با پدرش‌، مورد تفقد و عنايت‌ ويژه‌ ايشان‌ قرار گرفت‌.

در همان‌ سال‌ اول‌ ورود به‌ قم‌، مغني‌، حاشيه‌ ملاعبدالله‌ و مقداري‌ از سيوطي‌ که‌ باقي‌ مانده‌ بود فرا گرفت‌.

در سال‌ بعد معالم‌ الاصول‌ و شرح‌ شمسيه‌ و در دو سال‌ بعد از آن‌، لمعه‌، قوانين‌ و مطول‌ را آموخت‌ و در سال‌ پنجم‌ رسائل‌ و مکاسب‌ شيخ‌ انصاري‌ را آغاز کرد.

ظرف‌ سه‌ سال‌ آن‌ کتاب ها را به‌ همراه‌ جلد اول‌ کفايه‌ به‌ پايان‌ برد و جلد دوم‌ کفايه‌ را هم‌ زمان‌ با رفتن‌ به‌ درس‌ خارج‌ امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) شروع‌ نمود.

مقداري‌ از درس‌ خارج‌ قضا را در محضر آيت‌الله‌ العظمي‌ بروجردي‌ فرا گرفت‌ که‌ به‌ دليل‌ فوت‌ ايشان‌، از ادامه‌ آن‌ باز ماند. هم‌ زمان‌ در درس‌ بيع‌ امام‌ شرکت‌ مي‌جست‌ و پس‌ از تبعيد امام‌ نيز به‌ درس‌ مرحوم‌ آيت‌الله‌ داماد و آيت‌الله‌ حاج‌ آقا مرتضي‌ حائري‌ يزدي‌ رفت‌.

استادان‌ و دوستان

حضرت‌ آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ در دوره‌ تحصيل‌ خود از محضر استادان‌ و عالمان‌ برجسته‌اي‌ کسب‌ فيض‌ نمود که‌ حوزه‌هاي‌ علميه‌ خاطره‌ مبارزات‌ و مجاهدت هاي‌ آنان‌ را هرگز از خاطر نمي‌زدايد.

وي‌ با ورود به‌ قم‌، حاشيه‌ ملاعبدالله‌ را نزد آقاي‌ هاشمي‌ رفسنجاني‌ فرا گرفت‌.

براي‌ تحصيل‌ معالم‌ الاصول‌ و مطول‌ به‌ نزد آقاي‌ شب‌ زنده‌دار رفت‌ و لمعه‌ را نزد مرحوم‌ حاج‌ آقا حسين‌ جزايري‌ از فضلاي‌ خرم‌آباد، آقايان‌ باقري‌ کني‌ و ستوده‌ خواند و رسائل‌ شيخ‌ انصاري‌ را نزد آقايان‌ مکارم‌ شيرازي‌، شب‌زنده‌دار، مشکيني‌ و سبحاني‌ فرا گرفت‌ و براي‌ آموختن‌ مکاسب‌ محرمه‌ با آقاي‌ حاج‌ سيد علي‌ محقق‌ داماد به‌ مباحثه‌ پرداخت‌ کتاب‌ بيع‌ را نيز نزد آيت‌الله‌ خزعلي‌ فرا گرفت‌.

کفايه‌الاصول‌ را نيز در محضر مرحوم‌ شيخ‌ عبدالجواد اصفهاني‌ (جبل‌ عاملي‌) و مرحوم‌ سلطاني‌ (طباطبايي‌) آموخت‌.

براي‌ تحصيل‌ درس‌ خارج‌، به‌ درس‌ مرحوم‌ آيت‌الله‌ بروجردي‌ و مرحوم‌ امام‌ خميني‌ رفت‌.

ايشان‌ درباره‌ ويژگي‌ علمي‌ امام‌ (رحمت‌الله‌عليه‌) مي‌فرمايد: «بحث‌ ايشان‌، شاگرد پرور بود و فکر را به‌ کار مي‌انداخت‌. تنها نقل‌ عبارت‌ ديگران‌ نبود. درس‌ ايشان‌ تفاوت‌ زيادي‌ داشت‌ با کل‌ درسهايي‌ که‌ ما تا آن‌ موقع‌ در حوزه‌ ديده‌ بوديم‌. الان‌ هم‌ معتقدم‌ که‌ نوشته‌هاي‌ فقهي‌ و اصولي‌ ايشان‌ قابل‌ طرح‌ و استفاده‌ و درخور دقت‌ است‌. البته‌ نمي‌خواهم‌ بگويم‌ که‌ نظري‌ فوق‌ نظرات‌ ايشان‌ نيست‌. شاگردان‌ ايشان‌ همان‌ موقع‌ به‌ نظرات‌ ايشان‌ اشکال‌ مي‌گرفتند و خود ايشان‌ هم‌ مشوّق‌ بود؛ اما نظرات‌ ايشان‌ در همه‌ ابعاد به‌ قدري‌ عميق‌ و دقيق‌ است‌ که‌ هميشه‌ قابل‌ طرح‌ و بحث‌ خواهد بود. از نظر علمي‌ مي‌توان‌ گفت‌ که‌ حضرت‌ امام‌ در ابعاد مختلف‌ فقهي‌، اصولي‌، فلسفي‌ و عرفاني‌ در عصر خويش‌ فقيه‌ و انديشمندي‌ استثنايي‌ بود. حضرت‌ امام‌ از يک‌ نبوغ‌ و استعداد بالايي‌ برخوردار بود. بدون‌ هيچ‌ گونه‌ مبالغه‌اي‌ مي‌توانم‌ بگويم‌ بعد از معصومين‌(عليهم السلام) حضرت‌ امام‌ يک‌ انسان‌ استثنايي‌ بود».

آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌، پس‌ از تبعيد امام‌، در درس‌ آقايان‌ گلپايگاني‌، شيخ‌ مرتضي‌ حائري‌ و داماد شرکت‌ نمود و از محضر مرحوم‌ حاج‌ آقا حسن‌ فريد اراکي‌ بهره‌هاي‌ فراوان‌ برد.

در بخش‌ فلسفه‌ نيز، ايشان‌ منظومه‌ ملاهادي‌ سبزواري‌ را نزد مرحوم‌ آيت‌الله‌ حاج‌ آقا مصطفي‌ خميني‌ و آيت‌الله‌ اميني‌ آموخت‌.

اشارات‌ و الهيات‌ شفا را نزد آيت‌الله‌ جوادي‌ آملي‌ و مقداري‌ از اسفار را نزد مرحوم‌ علامه‌ طباطبايي‌ فرا گرفت‌. بخشي‌ از اسفار را نيز در محضر آيت‌الله‌ شهيد مطهري‌ خواند.

ايشان‌ در دوره‌ سطح‌ با آقايان‌ سيد احمد مرعشي‌، سيد علي‌ محقق‌، عميد زنجاني‌ به‌ مباحثه‌ مي‌پرداخته‌ است‌ و از هم‌ مباحثه ‌اي هاي‌ دوره‌ تحصيل‌ درس‌ خارج‌، از آقايان‌ مؤمن‌، حسيني‌ کاشاني‌، رباني‌ املشي‌ و حاج‌ حسن‌ تهراني‌ نام‌ مي‌برد.

فعاليت‌هاي‌ علمي‌ و فرهنگي‌

آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌، در سال هاي‌ متمادي‌ حضور در حوزه‌ علميه‌ قم‌، خدمات‌ علمي‌ و فرهنگي‌ شاياني‌ را به‌ اين‌ حوزه‌ سترگ‌ تقديم‌ داشته‌ است‌.

در بخش‌ تدريس‌، ايشان‌ بسياري‌ از کتب‌ دوره‌ سطح‌ را به‌ نوآموزان‌ حوزه‌ درس‌ داده‌ است‌ و هم‌ اکنون‌ نيز به‌ تدريس‌ درس‌ خارج‌ فقه‌ و اصول‌ مشغول‌ است‌ و طلاب‌ و فضلاي‌ بسياري‌ را به‌ جامعه‌ علمي‌ و فقهي‌ کشور ارزاني‌ داشته‌ است‌.

در کنار تدريس‌، از سال هاي‌ پيش‌ از انقلاب‌ تاکنون‌، در نشريات‌ گوناگوني‌، مقاله‌هاي‌ جامع‌ علمي‌ و سياسي‌ خود را به‌ چاپ‌ رسانده‌ است‌ که‌ برخي‌ از آنها به‌ صورت‌ کتاب‌ منتشر شده‌ است‌.

برخي‌ از کتاب هايي‌ که‌ ايشان‌ تاکنون‌ به‌ رشته‌ تحرير درآورده‌، بدين‌ شرح‌ است‌:

1ـ رساله‌ في‌ صله‌ الرحم‌ و قطعيت ها؛

2ـ رساله‌ في‌ مقدار المهر؛

3ـ مسأله‌ ولايه‌ الفقيه‌ في‌ کلام‌ الشيخ‌ الانصاري‌؛

4ـ اسلام‌ و مسائل‌ اجتماعي‌؛

5ـ ولايت‌ فقيه‌ و حاکميت‌ ملت‌؛

6ـ جهاد در قرآن‌؛

7ـ رساله‌اي‌ در عموم‌ حجيت‌ بينه‌.

برخي‌ از کتب‌ ايشان‌ در دست‌ چاپ‌ است‌ که‌ از آنها مي‌توان‌ به‌ کتابي‌ در ردّ شبهات‌ وهابيه‌ و کتاب هايي‌ چون‌ منابع‌ مالي‌ اسلام‌ در حکومت‌ اسلامي‌ و کتاب‌ الخمس‌ و ذبايح‌ اهل‌ کتاب‌ و کتاب‌ ولايه‌ الفقيه‌ اشاره‌ کرد.

فعاليت‌هاي‌ سياسي

زندگي‌ عالمان‌ مجاهد در عصر ما، همواره‌ با مبارزه‌ با رژيم‌ منحوط‌ پهلوي‌ همراه‌ بوده‌ است‌. آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ نيز، چون‌ ديگر عالمان‌ عصر خويش‌ و مانند پير و مراد و مقتداي‌ خويش‌، حضرت‌ امام‌ خميني‌ (رحمت‌الله‌عليه‌) حکومت‌ ننگين‌ پهلوي‌ و سکوت‌ در مقابل‌ ستم هاي‌ آن‌ را برنمي‌تابيد و روز و شب‌ را به‌ مبارزه‌ با آن‌ مي‌گذراند.

سخنراني ها، نامه‌ها و اعلاميه‌ها، به زندان‌ رفتن ها و شکنجه‌ شدن هاي‌ وي‌ نقش‌ مهمي‌ را در پيشبرد انقلاب‌ و پيروزي‌ آن‌ ايفا مي‌کرد که‌ ذکر نمونه‌ها و شرح‌ آن‌، در اين‌ مختصر نمي‌گنجد.

در سال‌ 1341، شاه‌ و عوامل‌ آن‌، لوايح‌ ششگانه‌اي‌ را با ظاهر اصلاحات‌ و ايجاد رفاه‌ براي‌ مردم‌ تدوين‌ کردند و مي‌خواستند آن‌ را به‌ رفراندوم‌ بگذارند.

امام‌ (رحمت‌الله‌عليه‌) که‌ به‌ خوبي‌ از حيله‌ها و عوام فريبي‌هاي‌ شاه‌ اطلاع‌ داشت‌، مخالفت‌ خود را با لوايح‌ اعلام‌ نمود و به‌ آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ نيز دستور داد که‌ به‌ خرم‌ آباد برود و مسائل‌ مطرح‌ شده‌ را با علما و مردم‌ آن‌ ديار در ميان‌ بگذارد.

تلاش‌ آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ در آن‌ روزگار براي‌ رساندن‌ پيام‌ امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) و گرد هم‌ آوردن‌ علماي‌ خرم‌ آباد و تصميم‌گيري‌ براي‌ مسائل‌ پيش‌ آمده‌، نقطه‌ عطفي‌ در مبارزات‌ ايشان‌ مي‌باشد. ايشان‌ پس‌ از مدتي‌ به‌ قم‌ رفت‌ و گزارش‌ مذاکرات‌ علما و جريان هاي‌ پيش‌ آمده‌ در شهر را به‌ اطلاع‌ امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) رساند.

وي‌ در اوايل‌ سال‌ 1342 به‌ منظور تبليغ‌ و در آستانه‌ ماه‌ محرم‌، تصميم‌ به‌ عزيمت‌ به‌ کاشان‌ گرفت‌ و آن‌ را با امام ‌(رحمت‌الله‌عليه‌) در ميان‌ گذاشت‌.

امام ‌(ره) موافقت‌ فرمودند و پيام هايي‌ براي‌ علماي‌ کاشان‌ با موضوعيت‌ جريان هاي‌ پيش‌ آمده‌ و ضرورت‌ مبارزه‌ با رژيم‌ شاه‌، دادند. وي‌ ضمن‌ رساندن‌ اين‌ سخنراني هاي‌ مهم‌ و افشاگرانه‌اي‌ را در ايام‌ ماه‌ محرم‌ انجام‌ داد که‌ شور عجيبي‌ در مردم‌ کاشان‌ ايجاد کرد و ساواک‌ و عوامل‌ رژيم‌ پهلوي‌ را هراسناک‌ ساخت‌. همچنين‌ سخنراني‌ وي‌ پس‌ از حادثه‌ پانزدهم‌ خرداد در حرم‌ مطهر حضرت‌ معصومه‌ (سلام الله عليها) در حمايت‌ از امام ‌(ره‌) و محکوم‌ کردن‌ جنايات‌ رژيم‌، در کارنامه‌ مبارزاتي‌ او مي‌درخشد.

در طول‌ سال هاي‌ مبارزه‌، آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌، بارها و بارها مورد تعقيب‌ ساواک‌ قرار گرفت‌ و بارها تبعيد يا زنداني‌ شد. اما بينش‌ صحيح‌ وي‌ از انقلاب‌ و همچنين‌ اطاعت‌ محض‌ از امام‌(رحمت‌الله‌عليه‌) و علاقه‌ وافر به‌ ايشان‌، تبعيد و زندان‌ و… را بر ايشان‌ هموار مي‌ساخت‌.

ايشان‌ هدف‌ امام‌ خميني‌(رحمت‌الله‌عليه‌) از نهضت‌ را اين گونه‌ بيان‌ مي‌کند: «از پاي‌ درآوردن‌ حکومت‌ سلطنتي‌ در حد ساقط‌ کردن‌ آن‌ و يا ضعيف‌ کردن‌ آن‌، به‌ عنوان‌ هدف‌ ميان‌ مدت‌ براي‌ همه‌ روشن‌ بود. اما هدف‌ نهايي‌ نمي‌خواهم‌ بگويم‌ براي‌ همه‌، ولي‌ براي‌ بسياري‌ از مبارزان‌ نيز مجهول‌ بود. به‌ هر حال‌ تا قبل‌ از مطرح‌ شدن‌ مباحث‌ ولايت‌ فقيه‌ حضرت‌ امام‌، بحثي‌ در مورد نظام‌ جايگزين‌ رژيم‌ شاهنشاهي‌ نشده‌ بود. مباحث‌ امام‌ افق‌ مبارزه‌ را وسيع‌تر کرد و يک‌ هدف‌ مشخص‌ و روشن‌ را براي‌ نهضت‌ ترسيم‌ کرد و آن‌، حکومت‌ اسلامي‌ و مسأله‌ ولايت‌ فقيه‌ بود»

آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌، در حدود سال‌ 56 به‌ عضويت‌ رسمي‌ جامعه‌ مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ درآمد، هر چند پيش‌ از آن‌ نيز در فعاليتهاي‌ مبارزاتي‌ با اعضاي‌ اين‌ مرکز همکاري‌ داشت‌.

فعاليت هاي‌ سياسي‌ آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ به‌ پيش‌ از انقلاب‌ محدود نيست‌. ايشان‌ پس‌ از پيروزي‌ شکوهمند انقلاب‌ اسلامي‌ نيز در مسئوليت هاي‌ گوناگون‌ به‌ ايفاي‌ نقش‌ پرداختند و خدمات‌ ارزشمندي‌ را در عرصه‌هاي‌ گوناگون‌ به‌ انجام‌ رساندند.

برخي‌ از فعاليت هاي‌ ايشان‌ پس‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ بدين‌ شرح‌ است‌:

1ـ عضويت‌ در مجلس‌ خبرگان‌ قانون‌ اساسي‌ به‌ نمايندگي‌ از مردم‌ لرستان‌؛

2ـ عضويت‌ در جامعه‌ مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌؛

3ـ نمايندگي‌ امام‌ در امور حج‌ و زائران‌ بيت‌الله‌ الحرام‌؛

4ـ نمايندگي‌ حضرت‌ امام‌ در سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامي‌ در سال‌ 1360؛

5ـ نمايندگي‌ امام‌ در پاکستان‌؛

6ـ عضويت‌ در مجلس‌ خبرگان‌ رهبري‌ و عضويت‌ در هيأت‌ رئيسه‌ آن‌؛

7ـ امامت‌ جمعه‌ موقت‌ تهران‌ با حکم‌ مقام‌ معظم‌ رهبري‌.

آيت‌الله‌ طاهري‌ خرم‌ آبادي‌ در حوزه‌ علميه‌ قم‌ به‌ تدريس‌ فقه‌ و اصول‌ مي‌پرداختند و شاگردان‌ مبرزي‌ را به‌ جامعه‌ اسلامي‌ تقديم‌ داشتند.

اين عالم وارسته پس از عمري مجاهدت، سرانجام در هفدهم شهريور سال يکهزار و سيصد و نود و دو به ديار حق شتافت.

روحش شاد