آيت الله حاج محمد حسن احمدى فقيه يزدى (ره)

 (1431 – 1370 هـ.ق)

ولادت و تحصيلات

وى ، در سال 1330 شمسى در خانواده‌ا‌ى مذهبى، علمى و روحانى ديده به جهان گشود. پدرش، آية الله حاج ملاّ احمد احمدى نجفى حايرى يزدى ـ فرزند شهيد آخوند ملاّ حسين (مقتول و مدفون در رواق حرم حضرت امام هادى و حضرت امام حسن عسکرى ، عليهما السلام)  از علما و آيات عظام و فقيهان صاحب نظر و مورد توجّه در نجف اشرف و کربلا و سامرّا بود. وى ، پس از هجرت به ايران در ناحيه‌ى يزد ، مشغول پژوهش و تدريس و مبارزه عليه رژيم ستم‌شاهى پهلوى شد . مادر آن مرحوم  علويّه‌اى عالم و فاضل و متعبد ، و شخصيّتى صالح و قانع و نيک‌سيرت و اهل جهاد و مبارزه بود . آية الله احمدى فقيه ، بر اساس سيادت مادرشان ، به « حاج ميرزا محمد حسن » مشهورند .البته در باره‌ اجداد پدرشان نيز گفته شده که آنان از سادات بوده‌اند و از بحرين به ايران تبعيد شده‌اند و يا مهاجرت کرده‌اند و براى رعايت مصالحى ، مانند حفظ جان‌شان ، عمامه‌ى سفيد بر سر بسته‌اند .

وى ، تحصيل علوم دينى را در محضر پدر آغاز کرد .بعد از وفات پدر ، او و برادر گرامي‌شان ، از محضر مرحوم آية الله حاج شيخ غلام‌ رضا فقيه يزدى خراسانى ، قدس سره ، بهره‌ى علمى و اخلاقى گرفتند . اين استفاده‌ى علمى و اخلاقى و تربيتى و ارتباط حضورى تا زمان وفات مرحوم حاج شيخ غلام رضا يزدى ادامه داشته است . بر اين اساس ، در آغاز شخصيت‌پذيرى ، پس از پدر، دانش و تربيت از آن بزرگوار، در نفس نفيس اين نوبنيادان « کالنقش فى الحجر» ، ترسيم و تثبيت گرديد.

با لطف الهى، ايشان ، دروس سطح را نزد اساتيد معتبر، مانند حضرات آيات آية اللهى، علومى، شهيد صدوقى، طباطبايى سلطانى بروجردى و … ، قدس سرهم ، تکميل کرد و با توفيق الهى، درس‌هاى خارج فقه و اصول را از محضر بسيارى از مراجع معظم تقليد سابق ـ که در زمان حضرت آية اللّه العظمى بروجردى ، قدس سره ـ سِمَت تدريس خارج فقه و اصول را داشتند ، در حوزه هاى علميّه ، فرا گرفت .

از ديگر اساتيد ايشان، مي‌توان به حضرات آيات عظام گلپايگانى و اراکى و محقّق و فکور و حاج شيخ مرتضى حايرى و بهاءالدّينى و ميرزا هاشم آملى و … ، قدس اسرارهم ،  اشاره کرد . آن مرحوم ، علاوه بر فقه و اصول ، تفسير، حديث، عرفان، فلسفه رياضى و هيئت را در محضر وارستگانى مانند حضرات آيات عظام علاّمه طباطبايى و رفيعى قزوينى و شعرانى و حکيم الهى قمشه اى ، قدس سرهم ، فرا گرفت.

تحقيقات علمى

آن مرحوم هم در جلسه‌اى فقهى که به دستور حضرت امام ،‌ رضوان‌الله عليه ، با حضور اعاظمى از محقّقان ، مانند خاتم يزدى و طاهر شمس ، قدس‌سرهما ، و …تشکيل مى‌شد ، شرکت فعّال همراه با ارائه‌ى نظريات علمى فقهى داشتند.

در دوران تحصيل نيز هميشه با مراقبت و مواظبت ، طورى برنامه ريزى کرده بودند که اوقات گـران‌بهاى خود را بهتر و کامل‌تر در تحقيق و فراگيرى علوم اسلامى ، ‌خصوصاً فقه صرف کنند . وى ،‌ گمشده‌ى خويش را در طول چندين سال تحصيل مداوم دريافت ، لذا در فصل‌ تابستان و يا تعطيلات حوزوى ، به مراکز و مناطق مختلف علمى دور، به صورت پيوسته و مستمر مسافرت مي‌کرد و با دريافت بهره‌هاى فراوان از مذاکرات علمى با اساتيد و فقيهان متخصّص ، مانند آيةالله العظمى ميلانى و حاج‌آقا رحيم ارباب و … که هر يک از نوابغ و نوادر عصر خود و از فقهاى عالى مقام و بقية السلف حوزه‌هاى علميّه‌ى نجف و قم و کربلا و سامرا، به شمار مى‌رفتند ، به مراتب علمى بالا و تقوايى والا رسيد و در بهترين فرصت و با کوتاه‌ترين مدّت، بر نظريّات قوىّ و پُرمايه‌اى ، واقف شد و بر مبانى خاصّى ، بويژه در منابع فقه ، دست‌ يافت و بر مبانى استنباطى ، به خوبى مسلّط شد.

همگامى با امام خمينى (ره)

مرحوم آيت‌الله فقيه يزدي، از ابتداى نهضت اسلامى ، همواره با حضرت امام خمينى هم‌گام بود و در تحقّق آرمان‌هاى ايشان، تلاشِ مي‌کرد .در پى اين فعاليت‌ سياسى به همراه همسرو بعضى از فرزندان‌شان از سوى ساواک دستگير و زندانى مى‌شوند . براى تحکيم اهداف علمى و فقهى و خدمت به انقلاب اسلامى، فعاليّت ايشان بُعدِ تازه‌اى را به خود مى‌گيرد و به خارج از کشور مسافرت مى کند و در کنار پير و مُرادشان ، حضرت امام خمينى مشغول خدمت مى‌گردد.

در سنگر امام جمعه

با سرنگونى رژيم دو‌هزار و پانصد ساله‌ى شاهنشاهى، و با توجه به ضرورت هاى اوّل انقلاب، وى بعضى از امور نظام اسلامى را مانند امامت جمعه بر عهده گرفت ، اما هيچ‌گاه از تحقيق و تدريس و تربيت شاگرد ، غفلت نکرد ، لذا پس از منصوب‌شدن به امامت جمعه‌ى بروجرد ، در مدرسـه‌ى بحـرالعلوم ـ که مدّتى پايگاه مرحوم آية الله العظمى بروجردى ، قدس سره ، و ديگرفقيهان بوده ـ درس خارج فقه و اصول را شروع کرد و بعضى از برنامه هاى فرهنگى و علمى انقلاب اسلامى را در ضمن امور علمى حوزه ، بر عهده گرفت.

دفاع مقدس

در طول دفاع مقدس، براى انجام‌دادن برنامه هاى صحيح شرعى ، مانند برپايى مراسم، تبيين دعا و زيارت و اقامه‌ نماز جماعت ، بويژه امامت نماز جمعه در سنگر و رفع نيازهاى مادّى و معنوى جبهه ، کوشا بود و حضور فعّال داشت .

حضور در دانشگاه

ايشان ، هم‌زمان با تدريس خارج فقه و اصول و علوم اسلامى در حوزه‌ى علميه‌ى قم ـ که عمده اشتغال ايشان محسوب مى شود ـ مدتى در بعضى از دانشگاه‌ها تدريس داشتند. در اين مدّت، به سبب خُلق نيکوشان، مورد توجّه و علاقه‌ى بسيار دانشگاهيان ، بويژه دانشجويان قرار گرفت.

تدريس و پرورش  طلاب

اين عالم وارسته،چه پيش از پيروزى انقلاب اسلامى و چه پس از آن، همواره ، به عنوان يکى از اساتيد صاحب‌نظر و مبتکر و موفّق حوزه، مطرح بود.

آن مرحوم تا پايان حيات پربرکت خود  به تدريس خارج مباحث قرآنى ، بويژه احکام‌ القرآن و چندين دوره اصول تفريعى و پاره‌اى از کتاب‌هاى فقهى با اشاره به مسائل جديد و مقايسه با قانون مدنى و عرفان و فلسفه و کلام و بعضى از مباحث هيئت پرداخت .

راهنمايى دانش‌پژوهان را به تحقيق و نوشتن جزوه‌ى درسى و برگزارى کنفرانس ، در مدرسه‌ى حقّانى و … در ضمن برنامه‌هاى علمى ، مى توان از کارهاى ابتکارى آن مرحوم در ضمن تدريس به شمار آورد . در نتيجه ، تدريس‌ها و تربيت‌ها و پرورش‌هاى مفيدى صورت گرفت که ثمرات و نتايج بسيار نيکو به همراه داشت .

از جمله‌ى تلاش‌هاى وى در مقام استادى ، مراقبت ويژه از برخى از نخبگان حوزه بود که اينک بعضى از آنان، به تدريس درس خارج و يا سطح مشغول‌اند و در بين آنان افرادى هستند که به مقام اجتهاد و بلکه اِفتاء رسيده‌اند .

برخى از دست‌پرورده‌گان و شاگردان سابق وى نيز در سِمَت‌هايى مانند فقيه شوراى نگهبان يا عضو مجلس خبرگان رهبرى ، در خدمت به اسلام و انقلاب اسلامى و مردم مشغول‌اند .

نظريه‌هاى فقهى جديد

بحمد اللّه تعالى، در فهم قرآن و احاديث ، آراء و نظرهاى اجتهادى ويژه‌اى از وى در دست است مانند « درايت قرآنى » و « وراثت از قرآن » که هر کدام چهارده محور را دنبال مى‌کند.

نيز در باب مسائل فقهى ، ابتکارات و راه‌حل‌هايى براى «مسائل مستحدثه و نوپيدا » ارائه کرده بود و در شعاع مسائل فقهى ، قواعد و ضوابط اصولى را به صورت « تفريعى و کاربردى » تبيين و تحليل نموده بود.

در تنظيم منابع و مدارک فقهى مانند « آيات الأحکام » و « احکام دستورى قرآن مجيد » و « علوم قرآنى » و « قواعد فقهى قرآنى » هم ابتکاراتى داشت و در طرحى جامع براى تنظيم و بررسى روايات ، به نام « أساس الأحکام الشّرعيّة و جامع أدلّتها » تدوين نمود .

تأليفات

آن مرحوم، علاوه بر توفيق تدريس، موفّق به نوشتن کتاب و رساله‌هاى علمى فراوانى شد . اين نوشته‌ها بيش از صد عنوان است که برخى از آثار چاپ‌شده‌ى وى ، چنين است :

1 ـ أحکام القرآن ( سلسله درس‌هاى دوره‌ى تخصصى علوم قرآن در حوزه‌ى علميّه‌ى قم ) . اين کتاب ،‌به طورمحدود براى فضلا و طلاب و دانشجويان ،‌چاپ شده است .

2 ـ حاشيه بر مناسک شيخ اعظم انصارى ، قدس سره .

3 ـ حاشيه بر سراج العباد شيخ اعظم انصارى ، قدس سره .

4 ـ تعليقه بر بخشى از عروة الوثقى .

5 ـ حاشيه بر منتخب المسايل مرحوم سيّد طباطبايى يزدى ، قدس سره .

6 ـ مقدّمه و تعليق بر قاعده لاضرر مرحوم ميرزاى نايينى ، قدس سره

7 ـ حاشيه بر مناسک امام خمينى ، قدس سره .

8 ـ نيّت : راه هدايت “شرح حديث بيستم از اربعين حضرت امام قدس سره “.

9 ـ رسالة فى طلوع الفجر فى الليالى المقمرة و…

10 ـ مجموعه اى از مباحث رجالى . اين مباحث در مجله‌ى کيهان انديشه چاپ شده است .

11 ـ مباحث متفرقه درباره‌ى مبانى کلمات حضرت امام .

12 ـ رساله‌ى اساس المسائل و الاحکام ( توضيح المسائل تحليلى )

وفات

سرانجام آيت‌الله محمد حسن احمدى فقيه در اثر سانحه اى مورخ هفتم شهريور ماه 89 شمسى برابر با هجدهم رمضان 1431قمرى به رحمت ايزدى پيوست ،پيكر مطهرش بعد از تشيع با شكوهى در حرم مطهر کريمه اهل بيت حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها به خاک سپرده شد .