فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

شیخ هاشم قزوینى (ره)

آیت الله حاج شیخ هاشم قزوینى (ره)

(۱۳۸۱-۱۳۰۸هـ ق)

ولادت و تحصیلات

آیت الله حاج شیخ هاشم قزوینى از بزرگان علما و مدرسین قرن چهاردهم هجرى حوزه علمیه مشهد است. در سال ۱۲۷۰ ه.ش در شهر قزوین متولد شد. دوران کودکی‌اش با عمل به واجبات و پرهیز ازمحرمات سپرى شد.مقدمات و ادبیات را در قزوین فرا گرفت و سطوح عالى فقه و اصول را نیز همان‌جا و نزد حاج ملاعلى طارمى و آخوند ملاعلى اکبر خواند. همین‌طور فلسفه اشراق و مشا را در محضر آیت‌الله حاج سیدموسى زرآبادى قزوینى آموخت. و سپس از محضر آیت الله حاج میرزا محمد آقا زاده و آیت الله میرزا مهدى غروى اصفهانى بهره برد و خود به تدریس سطوح عالى و خارح پرداخت و در مدت زمانى نه چندان طولانى توانست با پرورش شاگردان نامدار، تأثیر انکارناپذیرى بر فضاى علمى و معنوى حوزه مشهد بگذارد.

وى رسائل، مکاسب، کفایه و خارج اصول را در مدرسه فاضلخان و مدرسه نواب تدریس مى کرد و به تعبیر مقام معظم رهبرى حضرت آیت الله سید على خامنه ای، حلقات درس او از لحاظ کم و کیف بى نظیر بود.

شاگردان

آیت الله  سید على خامنه اى ، آیت الله حاج میرزا مهدى نوقانی، آیت الله میرزا جواد آقا تهرانی، آیت الله مروارید ، آیت الله سیستانى ، آیت الله واعظ طبسى و … از شاگردان مکتب مرحوم قزوینى به شمار مى روند.

بدون تردید مهمترین نقش شیخ هاشم قزوینی، نه تدریس، بلکه تعلیم بوده است. او به نوشته استاد محمد رضا حکیمی، نمونه برجسته یک عالم دینى و یک روحانى اسلامى واقعى بود. مردى خردمند، وارسته، متواضع، هوشیار، متعهد، شجاع روشن بین و بیزا از علوم فریبى و انحطاط پراکنى و ارتجاع گرایى بود، سعه صدر و سعه مشرب مرحوم حاج شیخ هاشم ، مورد تأیید همه شاگردان وى است.

فعالیتهاى سیاسی

آیت الله شیخ هاشم قزوینى در طول حیات خود، در جریانهاى مهم سیاسى خراسان شرکت فعال داشت. ایشان از نقش آفرینان واقعه گوهرشاد بود و در شمار مجتهدینى قرار داشت که پیش از واقعه در منزل مرحوم آیت الله سید یونس اردبیلی، طى تصمیم شجاعانه اى به رضاخان تلگراف زدند و عمل وى را در زمینه کشف حجاب نکوهیدند. به همین دلیل صبح روز یکشنبه ۱۲ ربیع الثانى ۱۳۱۴ ه.شهمراه امضا کنندگان دیگر، یعنى آیات و حجج اسلام : سید یونس اردبیلی، سید هاشم نجف آبادی، سید على اکبر خویى پدر سید ابوالقاسم خویى ، حاج میرزا حبیب ملکی، سید على سیستانی، شیخ آقا بزرگ شاهرودی، شیخ على اکبر آشتیانى و سیدعبدالله شیرازى بازداشت و پس از هشت روز، شب هنگام به تهران اعزام شدند.

آیت الله قزوینى تا شهریور ۱۳۲۰ اجازه بازگشت به مشهد را نداشت، بعد از سقوط رضاخان با توصیه آیت الله میرزا مهدى اصفهانى و در خواست عده اى از فضلا، ایشان مجددا به مشهد آمد و به تدریس پرداخت.

حضرت ایت الله  سید على خامنه اى رهبر معظم انقلاب مى فرمایند:

ایشان به زمانه خود آگاهى داشت و «… آن زمان که اهل علم، اهل روزنامه‌خوانى و مجله خوانى و این چیزها نبودند، ایشان مرتباً مجلات مختلف را می‌گرفت و در جیبش می‌گذاشت، طورى که کاملاً دیده می‌شد …»

محمدرضا حکیمى درباره استادش می‌گوید: «در بیان مطلب علمى و عمیق، با روانى و سلاست، نمونه بود. گویى کلمات و جملات مانند جویبارى نرم و تند از دهان او سیلان می‌یافت». آیت ‌الله ابوالقاسم خزعلى نیز مى گوید: بیانش به قدرى روان و سلیس بود که مشکلى در مکاسب و کفایه براى انسان باقى نمی‌ماند».

وفات

مرحوم شیخ هاشم قزوینى سرانجام روز ۲۰ ربیع الثانى ۱۳۸۱ ه.ق / ۲۲ مهر ۱۳۳۹ ه.ش درگذشت و جنازه اش در راهرو و رواق دارالضیافه حرم مطهر رضوى واقع در سمت راست ایوان طلاى صحن آزادى که در حال حاضر کفشدارى شماره ۷ مى باشد، به خاک سپرده شد.