آيت الله العظمی سيد روح الله مصطفوى خمينى (ره)

(  1409- 1320هـ ق  )

ولادت‏

حضرت آيت الله العظمى سيد روح الله مصطفوى خمينى (ره) فرزند سيد مصطفى، در 20 جمادى الثانى سال 1320(ه ق) در شهر خمين به دنيا آمد. هنوز چهار ماه و 22 روز از تولد وي نگذشته بود كه پدرش شهيد شد و او از نعمت پدر محروم ماند. در 16 سالگى مادر و عمه‏ خود را نيز از دست داد و غبار غم و اندوه بر چهره ‏ى او نقش بست، اما غم يتيمى نتوانست در روح استوار او خدشه‏ اى ايجاد نمايد، چرا كه مردان بزرگ هميشه در سختى ‏ها و مشكلات پرورش يافته‏ اند.او با توكل بر خدا و اعتماد به نفس، مسير زندگى خود را به سوى آينده‏اى درخشان ترسيم نمود.

 خاندان‏

پدرش شهيد سيد مصطفى خمينى (ره) از علما و چهره ‏هاى درخشان منطقه‏ ى خمين بود. او در نجف و سامرا تحصيل كرده بود و در منطقه‏ ى خمين به نشر احكام اسلام و حمايت از مردم در برابر برخى خوانين ستمگر پرداخت. او سرانجام در 12 ذى القعدة سال 1320 هجرى در راه خمين به اراك توسط اشرار منطقه به شهادت رسيد. بدن مطهر او را به نجف اشرف برده و در جوار حرم مطهر آقا امير المؤمنين على عليه‏السلام به خاك سپردند. از او سه فرزند به يادگار ماند: 1- سيد مرتضى معروف به آية الله پسنديده از علماى شهر قم. 2- سيد نور الدين كه ساكن تهران شد. 3- سيد روح الله كه كوچكترين فرزند او بود.

 تحصيلات‏

سيد روح الله از همان كودكى تحصيلات خود را آغاز نمود و از زمانى كه طفلى خردسال بود شروع به فراگيرى علوم اهل بيت ( صلوات الله عليهم) نمود. در آغاز، معلمى به نام ميرزا محمود به خانه مى‏ آمد و او را درس مى ‏داد. پس از آن نزد معلم ديگرى به نام ملا ابو القاسم رفت. بعد از آن به مدرسه رفت تا از علوم جديد نيز بهره‏مند گردد. او مدتى نيز نزد برادر بزرگش آيت الله پسنديده به فراگيرى علوم اسلامى پرداخت. در سال 1339 هجرى در 19 سالگى به اراك رفت تا از حوزه‏ى علميه‏ اراك كه در آن زمان زير نظر حضرت آيت الله شيخ عبد الکريم  حائرى يزدى (ره) اداره مى‏شد بهره‏مند گردد. دروس سطح را نزد استاد خود سيد على يثربى كاشانى به پايان رساند و پس از آن به فراگيرى علم اجتهاد در درس خارج حضرت آيت الله حائرى مشغول شد تا به درجه‏ى اجتهاد نائل آمد.

سفر به قم‏

حضرت امام خمينى در سال 1340 هجرى، در سن 20 سالگى همراه استادش حضرت آيت الله حائرى، مؤسس حوزه‏ى علميه‏ى قم به شهر قم هجرت كرد.

 شخصيت علمى‏

در سال 1355كه حضرت آيت الله عبدالکريم حائرى يزدي وفات نمود، امام خمينى از چهره‏هاى سرشناس علمى حوزه‏ علميه‏ قم به شمار مى‏آمد و در بسيارى از علوم عقلى و نقلى به مراتبى عالى رسيده بود و به دليل احاطه‏ گسترده‏ ايشان در علوم عقلى و تحقيقات فلسفى، استاد اول فلسفه در حوزه‏ى علميه‏ قم به شمار مى‏آمد و عهده‏دار پاسخ‏گويى به شبهات عقلى و ايراداتى كه منحرفان به اسلام وارد مى‏كردند بود. يكى از آن شبهات كتاب اسرار هزار ساله بود كه اشكالات فلسفى بر اسلام و تشيع ايراد كرده بود و حضرت امام كتاب كشف الأسرار را در پاسخ آن نگاشت.

تدريس فقه و اصول‏

امام خمينى درس خارج فقه و اصول خود را در سن 44 سالگى و در سال 1364 هجرى قمرى آغاز نمود، كه مصادف با ورود حضرت آيت الله بروجردى به شهر مقدس قم بود. از امتيازات درس ايشان طرح اشكالات هر مسأله و شرح و بسط كامل مباحث آن و مخلوط نكردن فقه و اصول با مباحث فلسفى بود. ديگر ويژگى درس ايشان طرح نظريات نو و ابتكارى و تقليد نكردن از علماى سابق بود كه در عين احترام و تجليل خاصى كه از آنها به عمل مى‏آورد هيچ‏گاه مقلدانه مطالب علمى را مطرح نمى‏كرد.

تدريس فلسفه‏

درس فلسفه‏ى ايشان قبل از سال 1348 هجرى قمرى شروع شده بود، يعنى قبل از 28 سالگى، وى در آن زمان در مدرسه‏ دار الشفا سكونت داشت و از اساتيد بزرگ فلسفه و حكمت الهى به شمار مى‏آمد. شاگردان او از چهره‏هاى فاضل و انديشمند حوزه‏ى علميه‏ى قم بودند. حضرت امام شاگردان خود را انتخاب مى‏كرد و مرتب با امتحانات كتبى و شفاهى آنها را مورد آزمون قرار مى‏داد.

تدريس عرفان‏

يكى ديگر از مجالس درس حضرت امام درس عرفان بود. اين درس براى شاگردان خصوصى و مورد اعتماد آن حضرت داير مى‏شد.

درس اخلاق‏

از ديگر مجالس درس حضرت امام، درس اخلاق بود. اين درس عمومى بود و حتى تجار و بازارى‏ها و ديگر اقشار جامعه مى‏توانستند در آن حضور يابند و جمع فراوانى نيز علاوه بر علما و طلاب علوم دينى از تهران براى شركت در آن حاضر مى‏شدند. اين جلسه دو روز در هفته در روزهاى پنج شنبه و جمعه برگزار مى‏شد و بسيار مورد حساسيت حكومت رضاشاه قرار گرفت و از حضرت امام خواستند كه آن جلسه را تعطيل نمايد، اما حضرت امام پاسخ دادند كه: من اين جلسات را ادامه خواهم داد، مأمورين بيايند و آن را تعطيل كنند.

 مرجعيت‏

بعد از وفات حضرت آيت الله بروجردى (ره)، جمع فراوانى از علما و فضلاى حوزه علميه قم به حضرت امام اصرار نمودند كه رساله‏ عمليه‏ ايشان را چاپ نمايند، اما آن حضرت نپذيرفت. فتاواى آن حضرت را از حاشيه‏ ايشان بر كتاب وسيلة النجاة سيد ابو الحسن اصفهانى و حاشيه‏ ايشان بر عروة الوثقى به دست مى‏آوردند. بعد از وفات حضرت آيت الله حكيم جمع فراوانى مقلد ايشان شدند.

 مبارزات

حكومت ظالم پهلوي در 15 خرداد سال 1342 هجرى شمسى وى را به زندان انداخت و منجر به قيام پانزده خرداد و شهادت هزاران نفر شد. پس از آزادى ، با طرح لايحه‏ى كاپيتولاسيون در مجلس شوراى ملى بار ديگر سخنانى آتشين عليه رژيم شاهنشاهى ايراد فرمود كه منجر به تبعيدش به تركيه و از آنجا به عراق شد.

 تدريس در نجف‏

رژيم شاهنشاهى با تبعيد وى به نجف اشرف مى‏خواست شخصيت او را تحت الشعاع ديگر علماى آن حوزه‏ى بزرگ قرار دهد، اما شخصيت درخشان امام همچون خورشيدى در ميان ستارگان درخشيد و مورد احترام علماى نجف قرار گرفت. وى در آن حوزه درس خارج فقه خود را شروع كرد كه از پربارترين درس‏هاى آن حوزه به شمار مى‏آمد. كتاب حكومت اسلامى يا ولايت فقيه حضرت امام نيز متن يكى از درس‏هاى خارج فقه آن حضرت در آن دوران است. امام خمينى در مدت پانزده سال تبعيد خود در نجف، شاگردان فراوانى تربيت كرد كه هر يك استوانه‏اى محكم براى انقلاب اسلامى ايران شدند.يكى از ضربه‏هايى كه رژيم شاهنشاهى در سال 1356 هجرى شمسى به حضرت امام زد شهادت فرزند بزرگ و بازوى تواناى او، آيت الله سيد مصطفى خمينى بود. ايشان زمانى كه خبر شهادت فرزندش را شنيد مصمم و استوار فرمود: شهادت مصطفى از الطاف خفيه‏ى الهى بود. امام خمينى (ره) با تشكيل جمهورى اسلامى ايران فلسفه‏ى عملى فقه را به تصوير كشيد. و عملا به دنيا اعلام كرد كه اسلام مى‏تواند جهان را اداره كند و اسلام حامى مستضعفان است و سرانجام، مستكبران را سرنگون خواهد كرد.

مشايخ روايى‏

امام خميني (ره )از مشايخ روايى زير اجازه‏ روايت داشتند: 1 – شيخ محمدرضا اصفهانى نجفى، آل شيخ محمد تقى اصفهانى، از محدث نورى، از شيخ انصارى. 2 – سيد محسن امين، از سيد محمد هاشم موسوى رضوى هندى، از شيخ انصارى. 3 – شيخ عباس قمى، از محدث نورى، از شيخ انصارى. 4 – سيد ابو القاسم ده‏كردى اصفهانى، از ميرزا محمد هاشم اصفهانى، از شيخ انصارى.

 اساتيد

1 – آيت الله پسنديده، برادر بزرگ ايشان‏ 2 – آيت الله حاج شيخ عبد الكريم حائرى، مؤسس حوزه‏ى علميه‏ى قم‏ 3 – آيت الله اراكى‏ 4 – آيت الله سيد على يثربى كاشانى‏ 5 – آيت الله ميرزا محمد على شاه‏آبادى‏ 6 – آيت الله حاج ميرزا جواد آقاِ ملكى تبريزى

 شاگردان‏

1 – شهيد آيت الله سيد مصطفى خمينى‏ 2 – شهيد آيت الله  دکتر مطهرى‏ 3 – شهيد آيت الله  دكتر بهشتى‏ 4 – آيت الله  حسيني خامنه‏اى ‏ 5 – حجت الاسلام هاشمى رفسنجانى‏ 6 – شهيد آيت الله  دكتر مفتح‏ 7 – آيت الله  صانعى‏ 8 – آيت الله  فاضل لنكرانى‏ 9 – آيت الله  مؤمن‏ 10- آيت الله  موسوى اردبيلى‏ 11 – آيت الله  سبحانى‏

تأليفات‏

1 – مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاي 2 – شرح دعاى سحر 3 – شرح اربعين حديث‏ 4 – حاشيه بر فصوص الحكم قيصرى و مصباح الأنس‏ 5 – حاشيه بر مفتاح الغيب‏ 6 – أسرار الصلاة يا معراج السالكين‏ 7 – رساله‏اى در طلب و اراده‏ 8 – حاشيه بر رساله‏ى شرح حديث رأس الجالوت قاضى سعيد و شرح مستقلى بر حديث. 9 – كشف الأسرار 10 – شرح حديث جنود عقل و جهل‏ 11 – آداب الصلاة 12 – الرسائل‏ 13 – كتاب البيع‏ 14 – كتاب الطهارة 15 – أنوار الهداية فى التعليقة على الكفاية 16 – مناهج الوصول إلى علم الأصول‏ 17 – رسالة في الاجتهاد و التقليد 18 – زبدة الأحكام‏ 19 – المكاسب المحرمة 20 – تحرير الوسيلة 21 – جهاد النفس يا جهاد اكبر 22 – ولايت فقيه‏ 23 – تفسير سوره‏ى حمد 24 – مناسك حج‏ 25 – ديوان اشعار

 وفات‏

آيت الله خمينى در 14 خرداد سال 1368 هجرى شمسى، مطابق با 18 شوال 1409 هجرى قمرى، پس از عمرى خدمت و مبارزه عليه طاغوت ديده از اين دنيا فرو بست و به ملكوت اعلى پيوست. پيكر مطهرش پس از تشييع  در بهشت زهراى تهران و در كنار شهداى انقلاب و جنگ تحميلى به خاك سپرده شد و هم اكنون حرم مطهرش زيارتگاه عاشقان اهل بيت عصمت و طهارت (ع) است.