آيت الله العظمى سيد محمد مفتى الشيعه موسوى (ره)

(1431 – 1347هـ.ق)

ولادت و تحصيلات

آيت الله العظمي سيد محمد مفتى الشيعه موسوى در دهم رجب سال ۱۳۴۷ ه . ق (برابر سال ۱۳۰۷ ه . ش ) در اردبيل معروف به (دار الارشاد) ديده به جهان گشود .

پدر ايشان آيت الله سيد محمد تقى مفتى الشيعه اردبيلى (ره) و جدّ او نيز آيت الله سيد مرتضى خلخالى اردبيلي (ره) بود . وى مقدمات و سطوح عاليه را نزد علماى بزرگ و نخبه اردبيل به ويژه مرحوم پدرش فرا گرفت و رسائل را نزد آيت الله شيخ غلامحسين غروى و مکاسب را نزد عموى خود آيت الله سيد موسى فقيه مرتضوى آموخت .

پس از اينكه در 29 ذى القعده 1361 هـ ق روز شهادت امام محمد تقى (ع) پدر ايشان به ملکوت اعلى پيوست، در سوگ ايشان عزاى عمومي اعلام شد و تا چهل روز مجالس ترحيم برقرار بود. در آخرين روز اين مجالس، معظم له به پوشيدن لباس پيامبر گرامى اسلام (ص) مفتخر گشته و به دست آيت الله سيد يونس اردبيلى ملبس گشتند.

در سال 1367 هـ ق به شهر مقدس قم هجرت نموده و در درس مراجع بزرگ و عاليقدر آن زمان از جمله حضرت آيت الله بروجردى، حضرت آيت الله سيد محمد حجت كوه كمرى، حضرت آيت الله خمينى، حضرت آيت الله سيد محمد محقق داماد، علامه سيد محمدحسين طباطبايى و غيره شرکت کرد.

هجرت به نجف اشرف

در سال 1333 شمسى جهت تكميل درسهاى استنباطى و بهره گرفتن از چشمه جوشان علم و معرفت راهى شهر فقه و فقاهت، علم و اجتهاد، شهر امير مؤمنان على (ع)، نجف اشرف شد ونزد مراجع بزرگ آن زمان مانند حضرت آيت الله سيد محسن طباطبائى حكيم، آيت الله سيد محمود شاهرودى، حضرت آيت الله سيد ابو القاسم خوئى، آيت الله شيخ حسين حلى و غيره تلمذ نمود.

در سال 1379 هـ ق گروهى از بزرگان وافراد موجّه اردبيل كه به نجف مشرف شده بودند خدمت حضرت آيت الله حكيم آمده تقاضا نمودند كه آيت الله مفتى الشيعه را بعنوان وكيل خود به اردبيل بفرستند. نظر به اينكه مرحوم حكيم خواهان بقاى ايشان در نجف اشرف بودند ليكن بجهت اصرار آنها وضرورت وجود ايشان در اردبيل، بدين امر موافقت ورزيده ومعظم له عازم اردبيل شدند. در سال 1380 هـ ق با رحلت زعيم عاليقدر عالم تشيع آيت الله بروجردى مردم آذربيجان توسط ايشان به آيت الله حكيم رجوع نمودند ودر حل مشكلات ومعضلات اجتماعى ومسائل واحكام شرعيه به معظم له مراجعه مى نمودند. پس از گذشت يك سال ونيم مجدداً جهت پيوند رشته هاى گسسته ى علمى وكارهاى تحقيق نيمه تمام به نجف اشرف بازگشتند تا فعاليتهاى درس وتدريسى خود را به نحو احسن به اتمام برسانند.

هجرت به قم

در سال 1396 هـ ق رژيم حاكم بر عراق طى حكم جابرانه اى تصميم گرفت تا حوزه ى علميه  نجف اشرف را از ميان ببرد. در آن زمان فرمان تبعيد علماء و طلاب ايرانى، هندى، ترك، پاكستانى وافغانى به بهانه ياجنبى بودن آنها صادر شد. از طرفى عده أى از افراد موجّه به زندان افكنده شده و يا تحت شرايط سخت قرارگرفتند. از جمله حضرت آيت الله مفتى الشيعه همراه با جمع زيادى از استاتيد وعلماء پس از چند روز زندانى عمومى وانفرادى به سوى ايران اخراج شدند. معظم له پس از ورود به ايران در حوزه علميه قم در جوار كريمه اهل بيت حضرت معصومه (س) اقامت گزيد تا به وظايف شرعيه اعم از تدريس و تهذيب وتأليف ورفع نيازهاى مردم وحلّ مشكلات اجتماعى آنان اقدام نمايد.

پس از ارتحال مرجع عاليقدر شيعه حضرت آيت الله خوئى، و زعامت دينى حضرت آيت الله سبزوارى، معظم له كليه‌ امور متعلق به دادن اجازات و تعيين وكلا و نمايندگان در داخل و خارج و پاسخ به مسائل و استفتائات را به آيت الله مفتى الشيعه سپردند.

منزلت علمى

ايشان به دريافت اجازات مهمى از علماى بزرگ و مراجع عظام در اجتهاد و اسناد و استناد نائل گرديده بود.

نوشته هاى بسيارى از علما ومراجع عصر و اساتيد بزرگ وى، دلالت بر مقام رفيع وعظيم ايشان در علم وتقوا، وجايگاه ولايش در نفوس دارد. در اين اجازات وى را داراى مقامات معنوى و ظاهرى و اهل نظر و تحقيق بر شمرده اند كه بركات انفاسش هميشه جارى و سارى است.

حتى بعضى از علما ومراجع بزرگ، معظم له را در كارهاى مهم مورد مشاوره قرار مى دادند كه ذكر آن در اين مختصر نمى گنجد، وهمين بس كه حضرت آية الله العظمى سيد محمود شاهرودى در نامه ى مؤرخه 26 ذيقعده ى 1390 هـ ق در باره سفر ايشان به ايران مرقوم فرمودند كه : (حتى الامكان بقاى ايشان را در نجف اشرف بخاطر نياز حوزه ى علميه  نجف اشرف به خدمات ايشان وامثال ايشان لازم مى دانم).

خدمات اجتماعى

معظم له در خدمت مستضعفان كوشش فراوان دارد چنانچه در احداث مجموعه اى از مدارس و بناهاى خيريه شركت فرموده و سهم بسزائى در تاسيس مساجد و درمانگاهها داشته است.

تنها همين موارد نبوده بلكه براى برادران مؤمن اجازاتى صادر فرمودند كه از وجوهات در پروژهايى كه مستمندان و نيازمندان از آن استفاده مى كنند صرف نمايند .

تأليفات

تأليفات ايشان که در ذيل بر شمرده مى شود پنج تأليف اول در حوزه علميه قم نگاشته شده وبقيه مربوط به حوزه علميه نجف اشرف مى باشد:

1. كتاب بيع، درس خارج آية الله العظمى حجت (ره)

2. كتاب صلاة، بحث آية الله العظمى بروجردى (ره)

3. كتاب طهارت، بحث آية الله العظمى محقق داماد (ره)

4. دوره اى اصول (مباحث الفاظ وبحث لاجبر ولا تفويض با استدلال عقلى وشرعى)، بحث آية الله العظمى خمينى(ره)

5. نظريات استاد بزرگوار علامه طباطبائى در مبانى فلسفه موجود در منظومه واسفار به عنوان (تعليقات الاستاد العلامة).

6. تقرير بحث (صلاة المسافر والجمعة) وجمله أى از مسائل مهم حج، آية الله العظمى سيد محمود شاهرودى(ره)

7. دوره كامل خارج اصول، آية الله العظمى سيد ابو القاسم خوئ(ره)

8. دوره كامل خارج بيع و خيارات و خارج عروه “طهارت “، استاد الفقهاء آية الله العظمى شيخ حسين حلى (ره)

9. رساله در قاعده لاضرر ولا ضرار.

10. شرح كفاية الاصول آخوند خراسانى(ره)

11. رساله أى در لباس مشكوك.

12. رساله أى در فروع علم اجمالى.

13. رساله أى در قاعده ى “اقرار” ورضاع وغيره از مباحث مهم.

14. (فقه مبسوط)، اين كتاب به طرح ورسيدگى مسائل فقهى با روشى خاص پرداخته ودر بردارنده ى قواعد اصولى واستلالى مى باشد. در اين كتاب روش استدلال بدين صورت است كه ابتدا از قرآن وسنت احكام وادله بيان شده وسپس اصول عمليه درج شده است.

15. رساله عمليه

16. منهاج الصالحين در دو جلد، حاشيه بر عروه ومناسك حج عربى وفارسى ومنتخب المسائل مى باشد.

علاوه بر اينها معظم له داراى تأليفات ديگرى در علم اخلاق و علم نفس و تعليقاتى بر كتاب “الاسفار الاربعة ” وبعضى از ديگر علوم مى باشد كه فعلا به چاپ نرسيده است.

وفات

سرانجام اين عالم ربانى و مرجع گرانقدر جهان تشيع پس از عمرى تدريس و تحقيق در علوم اسلامى مورخ 29 ارديبهشت 1389ش .برابر با 4 جمادى الثانى 1431ق در سن 82 سالگى بر اثر ايست قلبى به لقاء الله پيوست. پيکر مطهر ايشان در روز 30 ارديبهشت 1389 با حضور علما، فضلا، اساتيد و عموم ارادتمندان به سلسله جليله روحانيت از مسجد امام حسن عسکرى(ع) بسوي حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (عليها السلام) تشييع و به خاک سپرده شد.