آيت الله آقا سيد محمد رضا خراساني (ره)

(1311- 1397هـ ق)

ولادت

سيد محمد رضا خراساني فرزند سيد جواد به سال 1311 ه.ق در ميان خانواده اي صاحب فضل و تقوا، در اصفهان پاي به عرصه گيتي نهاد.

خاندان

وي از خاندان سادات حسيني بود که در اواخر قرن دوازدهم هجري از زادگاه خود قائن به اصفهان مهاجرت کرد و به مدت دو قرن افراد اين خاندان به عنوان چهره هاي برجسته علمي و حوزوي در اصفهان منشا خير و برکت بوده و مردم اصفهان ارادت خاص به آنها داشتند.

از جمله آنها حاج سيد يوسف قائني خراساني مي باشد که به اتفاق پدر از قائن به اصفهان آمد و مشغول به تحصيل شد. وي امامت مسجد جارچي و حاجي رضا در بازار گلشن را داشت. سيد يوسف در زمينه تاليف هم آثاري از خو  به يادگار گذارده از جمله: حاشيه بر حاشيه ملا ميرزا جان، حاشيه بر مدارک و الکوکب الضياء مي باشد. وي در 24 ربيع الاول 1246 ه.ق در اصفهان وفات يافت و در تخت فولاد تکيه فاضلان به خاک سپرده شد.

تحصيلات

آقا سيد محمد رضا فرزند سيد يوسف از دگر چهره هاي برجسته خاندان خراساني است که از شاگردان مورد توجه شيخ مرتضي انصاري و از دوستان نزديک محقق رشتي و ميرزاي شيرازي بوده است. از اين عالم بزرگوار کرامتي نقل شده مبني بر اينکه چشمانش ضعيف مي شود به حدي که در روز روشن خطوط دشت را نمي توانست بخواند تا اينکه مورد عنايت حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام قرار گرفته و شفا مي يابد و پس از خوابي که از آن حضرت مي بيند، بينايي اش به حدي مي رسد که هنگام غروب آفتاب ريزترين نوشته ها را مي خواند. فرزندان وي همه اهل علم و تقوي و از فضلاي اصفهان بوده اند. از جمله آقا سيد جواد پدر آيت الله خراساني مي باشد. وي به سال 1271 ه. ق در اصفهان متولد شد و به سال 1352 ه چشم از جهان فرو بست. آقا سيد جواد هم مانند پدر بزرگوارش اهل علم و فضل بوده و امامت جماعت مسجد جارچي را مي نمود از همين رو به جارچي مشهور بود. سيد جواد از افرادي است که به ديدار امام عصر(عج) نائل آمد و بسيار مورد احترام و توجه مردم بوده از وي آثاري به يادگار مانده از جمله: رساله اي در تعبير خواب، رساله در روياهاي صادقه و …

آيت الله خراساني از صلب چنين خانداني پديد آمد و با بهره مندي از محضر اساتيد برجسته اي چون حاج مير محمد صادق خاتون آبادي، آقا سيد ابوالقاسم دهکردي،… آيت الله سيد محمد باقر درچه اي، آخوند کاشي و آخوند ملا عبدالکريم گزي، به درجه اجتهاد نائل آمد و يکي از چهره هاي برجسته علمي در اصفهان گرديد که سالها رياست حوزه علميه اصفهان را بر عهده داشت.

اين فقيه عاليقدر با نظم و متانت خاصي که داشت حوزه علميه را به خوبي اداره مي نمود و در زمان استبداد رضاخاني که حوزه هاي علميه در مهجوريت و طلاب در محدوديت شديد بودند، دلسوزانه در حفظ ارزشهاي حوزه ها و حمايت از طلاب مي کوشيد پس از سقوط رضا خان نقش موثري در احياء حوزه علميه اصفهان ايفا نمود.

مقام معظم رهبري در ديدار طلاب اصفهان در تاريخ 8/8/80 در خصوص وضعيت حوزه اصفهان در زمان آيت الله خراساني فرموده اند:

البته در زمان مرحوم آيت الله بروجردي که قم اوج تحصيلي پيدا کرد، همه حوزه هاي کشور به شوق حوزه قم در دل طلاب افتي پيدا کردند؛ اما همان وقت هم باز اصفهان مشغول بود. من خودم در سالهاي 37 و 38 به اصفهان آمدم و ديدم که همين مدرسه چهار باغ، حداقل دو درس خارج گفته مي شد، که من چند روزي در اصفهان ماندم و در اين درسها شرکت کردم. مرحوم آسيد محمد رضا خراساني بود که در آن ايوان زير گنبد مسجد چهارباغ درس مي گفت؛ در ايوان روبه روي او هم عصرها مرحوم مفيد درس مي گفت.

زندگي شخصي و تدريس اين عالم بزرگوار با نظم خاصي توام بود و همه جوانب را به خوبي اداره مي نمود. بطوريکه قبل از ظهرها در مدرسه صدر بازار خارج تدريس مي نمود و هنگام عصر در مدرسه چهار باغ به بحث.

خدمات اجتماعي

آيت الله خراساني از جمله علمايي بود که در زمينه خدمات اجتماعي فعاليت قابل توجهي داشته از جمله:- تعمير مدرسه عربان(مدرسه آيت الله خادمي) حکومت مستبدانه رضا خان موجب متروکه و مخروبه شدن بسياري از حوزه ها و مدراس علميه شده بود و مدرسه عربان هم از اين قاعده مستثني نبود که به همت آيت الله خراساني به سال 1363 ه.ق تعمير اساسي شد و جمعي از طلاب حوزه علميه در آن ساکن شدند.

مرحوم جابربن انصاري در بيان اين واقع سروده است:

ز آقا سيد محمد رضا

خراساني آن آيت مقتدا

بشد پايدار اين اساس علوم

که ويران بد از جهل اهل خطا

بلي، سعي اشخاص همت بلند

کند تازه آثار علمي بنا

– تکميل و نماسازي مدرسه صدر بازار و ايجاد کتابخانه

از ديگر اقدامات اجتماعي آيت الله خراساني تاسيس کتابخانه صدر در تکميل مدرسه صدر بازار بوده و در سال 1364 ه.ق زمين در ضلع غربي مدرسه صدر را براي ايجاد کتابخانه در نظر گرفت و ساختماني دو طبقه با نمسازي و معماري جالب ايجاد گرديد.

کتيبه با خط سفيد بر زمينه کاشي لاجوردي بر سر در کتابخانه، ساخت بنا به دست آيت الله خراساني را بيان کرده که در اهميت علم و جايگاه و ارزش کتابخانه و تجليل از آيت الله خراساني مي باشد. که عبارت است از:

بشنود جمله از پي تاريخ اين بنا

کان هر دو يادگار ز طبع«سنا» بود

«از اين کتابخانه بجو علم دين»بود.

بر گو«بناي علم ز سعي رضا بود.»

تاليفات

اين فقيه بزرگوار در زمينه تاليف هم آثاري از خود به يادگار گذاشته از جمله: حاشيه بر فوائد شيخ انصاري و حاشيه بر مکاسب که نسخه خطي اين آثار نزد خانواده وي مي باشد و هنوز به چاپ نرسيده است.

وفات

اين مجتهد عاليقدر پس از 86 سال عمر سراسر تلاش و خدمت، در 29 رجب سال 1397 ه.ق روي در نقاب خاک کشيد و در تکيه فاضلان دارالفضل تخت فولاد در جوار قبر جدش سيد يوسف، آرامش ابدي يافت، روانش شاد و راهش پر رهرو باد…