آيت‌الله ميرزا عبدالكريم حق شناس (ره)

 (1338-1428هـ ق)

ولادت

مرحوم آيت‌الله ميرزا عبدالكريم حق شناس(تهراني) در سال 1338 ه.ق برابر با 1298 ه. ش در تهران در خانواده‌اي مذهبي ديده به جهان گشود.

تحصيلات

وي از عرفاي برجسته و اساتيد مبرز اخلاق مدارس علميه تهران به شمار مي‌آمد.

وي تحصيلات مقدماتي و ادبيات را در محضر آيت‌الله حاج شيخ محمدرضا تنكابني فرا گرفت و عرفان را نيز از محضر آيت‌الله شاه‌آبادي تلمذ كرد. ظاهرا بخشي از معقول را نيز غير از درس آيت‌الله شاه‌آبادي از محضر آيت‌الله ميرزا مهدي آشتياني مدرس بزرگ حكمت و فلسفه آموختند. زيرا روزي در بين سخنانشان فرموند: «ايشان – ميزرا مهدي آشتياني – بخش وجود ذهني را كه مي‌فرمودند با عباراتي بسيار مغلق و خراباتي بيان مي‌كردند.» كه دال بر استفاده ايشان از محضر آن حكيم بزرگ است، اما مدت اين كسب فيض مشخص نيست.

ايشان همچنين دروس فقه و اصول را در هجرتي كه به سال 1358 ه.ق به قم داشتند از محضر بزرگاني چون آيت‌الله حجت و آيت‌الله خوانساري و آيت‌الله العظمي بروجردي فرا گرفتند. مدتي نيز از محضر فقه و اصول امام بهره‌مند شدند و البته مراوداتي در بحث اخلاق با امام راحل نيز داشتند.

هجرت به تهران

در سال 1373 ه.ق كه جناب حاج شيخ محمدحسين زاهد تهراني معروف به زاهد نفت فروش كه در مسجد امين‌الدوله واقع در بازار وفات كردند، بنا به درخواست اهل مسجد و محل، آيت‌الله بروجردي به آيت‌الله حق‌شناس دستور دادند تا براي حل مشكلات ديني و رسيدگي به امور شرعي آن مسجد، به تهران عزيمت كنند.

در اين زمينه ايشان خود مي‌فرمايند: «مردم به قم آمدند و تقاضاي كسي را فرمودند. مرحوم امام خميني قدس سره كه آن روز در محضر آقاي بروجردي بودند و نسبتشان به حقير چون پدري به فرزند بود به من فرموند شما برويد و از آيت‌الله بروجردي هم درخواست كردند كه ايشان هم حكم كنند. ايشان هم حكم فرمودند. حس كنجكاوي و مقام گستاخي فرزند به پدر باعث شد كه عرضه داشتم: آقا چرا خودتان تشريف نمي‌بريد؟ حضرت امام فرمودند: مردم گفته‌اند عبدالكريم. (عين عبارت ايشان است) به جدّم اگر مي‌گفتند روح‌الله من پيشقدم مي‌ شدم.»

بالاخره ايشان به تهران آمدند و تا پايان عمر به تهذيب نفس جوانان و اهل علم و طلاب و كسبه مشغول بودند. ايشان مدتي نيز رئيس مدرسه فيلسوف‌الدوله و سپهسالار قديم (شهيد بهشتي فعلي) بودند و در آنجا به تدريس مكاسب و كفايه در فقه و اصول و منظومه سبزواري در حكمت همت داشتند.

محمد شريف رازي در كتاب خود به نام گنجينه دانشمندان مي‌فرمايند: «بعد از وفات آيت‌الله بروجردي مؤمنين مسجد مزبور كه غالبا از مقدسين و اخيار تهرانند به قم آمدند و از آيت‌الله بروجردي تقاضا كردند ايشان را بجاي آن مرحوم (شيخ زاهد تهراني) براي امامت آن مسجد انتصاب و اعزام فرمايند. ايشان حسب‌الامر آيت‌اللهي به تهران عزيمت و تا حال حاضر در مسجد مزبور اقامه جماعت و هم به تدريس فقه و اصول و معقول در مدرسه سپهسالار قديم و خدمات ديني ديگر اشتغال دارند و نزديك چهل سال است كه اين نگارنده ايشان را مي‌شناسم و حقا داراي مقام فضل و دانش و تقوا و  پاكدامني و بي‌آلايشي موصوف و در تربيت و تهذيب اخلاق جوانان محيط خود بسيار ساعي هستند تربيت يافتگان او در بازار و حوزه‌هاي علمي قم و تهران و مشهد بسيار هستند و از روز آشنايي تاكنون مكروهي از وي نديده‌ام .»

هشياري و آگاهي

آيت‌الله حق‌شناس با وجود مشغله فراوان در امور شرعي و دروس حوزوي و تدريس كتب فني از مسائل روز و سياسي بي خبر نبودند و دقت خاصي داشتند.

مي‌فرمودند: «با شروع جنگ تحميلي اين شبهه براي من ايجاد شد كه مبادا در جبهه به من نياز باشد به خدمت امام راحل مشرف شدم آيت‌الله شهيد صدوقي هم در مجلس حضور داشتند. من دو وجبي زعيم عاليقدر بودم گفتم: بنده مدرس حوزه و امام جماعت مسجد امين‌الدوله هستم.

اگر چنانچه وظيفه طور ديگر است دستور مي‌فرماييد به جبهه بروم. امام فرمودند: مگر تو مي‌تواني تفنگ بلند كني؟ گفتم: بنده يكبار تفنگ بلند كردم و گلنگدن را كشيدم و ماشه را چكاندم به جاي اينكه من تفنگ را نگه دارم تفنگ مرا مسافتي عقب برد. امام تبسمي كردند و اظهار داشتند: جبهه تو همان مدرسه است و مسجد امين الدوله.»

يكي از شاگردان اين عالم مي‌گويد:«در آن سالي كه حرم مطهر رضوي توسط منافقين كور دل مورد انفجار ناجوانمردانه قرار گرفت سراسيمه به مسجد امين‌الدوله رفتم زيرا از ارادت خاص و عنايت ويژه ايشان به امام هشتم مطلع بودم و نگران آشفتگي روحي استاد حق شناس شدم.

اما وقتي به آنجا رسيدم و چهره آرام آيت‌الله حق‌شناس را ديدم از نگراني‌ام كمي كاسته شد. ايشان آرام فرمودند: مقام امام رضا عليه السلام چنان رفيع است كه با اين حركت‌هاي مذبوحانه چيزي از شؤون ايشان كاسته نمي‌شود.»

تاليفات

آثار قدمي و عملي ايشان با وجود تربيت شاگردان بسيار، كم نيست، ولي چند اثر قلمي و علمي نيز از معظم‌ له موجود است:

1-رساله‌اي در ارث زوجه

2-تقريرات فقه مرحوم آيت‌الله حُجت

3-تقريرات اصول آيت‌الله خوانساري

4-تقريرات فقه و اصول آيت‌الله بروجردي

وفات

آيت‌الله حق‌شناس كه از اوايل خردادماه 1386به علت بيماري ريوي در بيمارستان پارسيان تهران بستري بود در سن 88 سالگي دار فاني را وداع گفت و پيكر مطهرش از مقابل مدرسه عالي شهيد مطهري تشييع ‌شد.