آيت اللّه حاج شيخ مهدى حايرى تهرانى (ره)

 (1421-1344هـ ق)

ولادت
حضرت آية اللّه آقاى حاج شيخ مهدى حايرى تهرانى ـ طاب ثراه ـ يكى از مفاخر علماى تهران به شمار مى رفت.معظم له، در سال 1344ق (1304ش) در كربلا، در بيت علم و فقاهت ديده به جهان گشود.

خاندان

پدر بزرگوارش حضرت آية اللّه حاج شيخ عباس حايرى (1298ـ 1360ق) از اعاظم شاگردان آيات عظام : ميرزا محمّدتقى شيرازى، سيد اسماعيل صدر، سيد حسن صدر، سيد محمّد فيروزآبادى و آقاضياء عراقى و يكى از علماى بزرگ تهران و از ياران آية اللّه حاج شيخ عبدالكريم حايرى يزدى در تأسيس حوزه علميه قم و صاحب كتاب هاى بسيار همانند شرح اصول كافى، شرح زيارت عاشورا و جامعه كبيره، اسرارالصلاة، ايمان ابوطالب و كتاب هاى فقهى و اصولى چندى بوده است. (نقباء البشر، ج4، ص990 و گنجينه دانشمندان، ج4، ص426ـ427).

تحصيلات

فقيد معظم در دوران كودكى به همراه پدر بزرگوارش به تهران آمد و دوران دبستان و دبيرستان را پشت سر نهاد. در 15سالگى (1320ش) پدرش را از دست داد ولى با تمام كوشش در پيِ به دست آوردن دانش بود. لذا به تحصيل علوم دينى روى آورد و در مدرسه مروى به تكميل اندوخته هايش پرداخت.

اساتيد

او، پيش تر بخشى از ادبيات عرب را نزد پدرش فرا گرفته بود و در آن زمان، ادبيات را نزد آية اللّه شيخ محمّدحسين زاهد تكميل كرد. سطوح فقه را نزد آية اللّه ميرزا باقر آشتيانى، شرح منظومه و شرح تجريد را نزد آية اللّه ميرزا مهدى آشتيانى و منطق و كلام را نزد آية اللّه سيد صدرالدين جزايرى فرا گرفت و در كنار تحصيل علوم دينى به دانشكده الهيات دانشگاه تهران رفت و موفق به اخذ درجه ليسانس شد.

در سال 1327ش به حوزه علميه قم مهاجرت كرد و سطوح عاليه را نزد حضرات آيات عظام: گلپايگانى (مكاسب)، شيخ مرتضى حايرى (مكاسب و رسائل)، مرعشى نجفى و سلطانى طباطبايى (كفايه) آموخت.

پس از آن به درس هاى آيات عظام: آقاى بروجردى (فقه و اصول)، امام خمينى (اصول)، علامه طباطبايى (اصول و فلسفه)، آقاى اراكى (اصول) حاضر شد و مبانى علمى خويش را استوار ساخت و مورد توجه مخصوص علامه طباطبايى قرار گرفت.

در سال 1335ش به قصد زيارت و ادامه تحصيل راهى نجف اشرف شد و در درس هاى اساطين نجف آيات عظام: سيد جمال الدين گلپايگانى، سيد عبدالهادى شيرازى و درس اصول آية اللّه خويى حاضر شد و بهره هاى فراوان برد و با اخذ اجازه اجتهاد از آقايان: شيرازى و گلپايگانى و اجازه روايى از شيخ آقا بزرگ تهرانى به قم بازگشت و به خدمات فراوان علمى و دينى پرداخت.

فعاليتها

وى در قم به ايجاد كتابخانه ها، تأليف و تحقيق، راه اندازى مجلات دينى، نوسازى اماكن قديمى، فراهم نمودن امكانات آموزشى و رفاهى براى طلاب پرداخت و همزمان به ادامه تحصيل در دانشكده الهيات پرداخت و موفق به اخذ درجه دكترا شد.

برخى از خدمات وى در قم عبارتند از: تأسيس كتابخانه مهم و كم نظير مدرسه حجتيه (1330ش)، شركت در تأسيس مدرسه علميه حقانى 1341ش)، ايجاد طبقه دوم مدرسه علميه رضويه، مديريت و شركت در تأسيس دبيرستان دين و دانش، تأسيس دبستان نمونه دخترانه، كتابخانه سيار حايرى تهرانى، بنياد فرهنگى امام المهدى(عج) (1350)، پاساز امام المهدى، چاپ و نشر كتاب هاى دينى، تأسيس و راه اندازى آشپزخانه و سلف سرويس در مدرسه فيضيه و حجتيه، اعزام مبلّغين روحانى به روستاهاى قم و تهران، كتابخانه مدرسه دين و دانش و كاشيكارى نماى مرقد على بن بابويه و مدرسه رضويه. او در سال 1355ش، به تهران مهاجرت كرد و به خدمات دينى و علمى خود ادامه داد و به اقامه جماعت در مسجد ارك (ظهر) و مسجد الغدير (مغرب و عشاء) ـ كه هردو از مهم ترين مساجد تهران به شمارند ـ و تأليف كتب و شركت در هيأت امناى بنيادهاى خيريه و عام المنفعه، مانند مؤسسه خيريه حضرت سجاد، مجتمع بهزيستى حضرت على، مؤسسه احياى مدارس استثنايى، بنياد فرهنگى امام المهدى (كه علاوه بر قم و تهران، در مشهد و شهرهاى ديگر هم شعبه دارد)، شوراى عالى مشاركت هاى مردمى سازمان بهزيستى، دانشكده الهيات و معارف اسلامى واحد شمال تهران و گره گشايى از كار مردم مسلمان و چاپ و نشر كتاب هاى بسيار همچون: منهاج البراعه علامه خويى (21جلد)، نهضت روحانيون ايران آقاى دوانى (11جلد) و ده ها كتاب ديگر ـ از سوى مسجد الغدير و بنياد فرهنگى امام مهدى ـ پرداخت. جانِ كلام آن كه: او عنصرى خدمتگزار و دلسوز بود و تمام وقت خود را براى مردم صرف مى كرد و از جان و سلامتى اش، مايه مى گذاشت.

مجتهدى بود كه از درس و بحث گذشت و از عناوين رايج حوزه هاى علميه صرف نظر كرد و براى حل مشكلات مردم، شب و روز مى كوشيد.

بسيار خوش اخلاق و خوش برخورد و متواضع و بخشنده بود و به گروهى از فضلا پيشنهاد تأليفِ كتاب درباره معصومين(ع) را داد كه در اين راستا كتاب هاى زندگى امام جواد و زندگى امام عسكرى نگاشته و چاپ شد. او در تأسيس و نوسازى بسيارى از مساجد پيشقدم بود و تكميل مسجد (الغدير) ـ خيابان ميرداماد ـ تهران و راه اندازى چند مؤسسه قرض الحسنه و بيمارستان و كتابخانه و مدرسه علميه مرهون تلاش هاى وى است.

تأليفات

1. تقريرات درس فلسفه علامه طباطبايى

2. تقريرات درس فقه آية اللّه بروجردى

3. سير قرآن و تفسير (بخشى از آن در مجله (مكتب تشيع) به چاپ رسيده است)

4. سير عقايد و مذاهب (بخشى از آن در مجله (مكتب تشيع) به چاپ رسيده است)

5. سير كتابخانه در اسلام

6. روش تبليغات اسلامى (بخشى از آن در مجله (مكتب اسلام) به چاپ رسيده است)

7. اخلاق و كليد خوشبختى (بخشى از آن در مجله (معارف جعفرى) به چاپ رسيده است)

8. اخلاق از نظر قرآن و دستورات اجتماعى اسلام

9. شخصيت انسان از نظر قرآن و عترت

10. منتخب ادعيه

11. پندهاى معصومين(ع)

12. بر كرانه غدير ـ خطبه پيامبر و ترجمه شيواى آن در غديرخم.

13. پرتوى از غدير ـ اثبات امامت و ولايت از كتب اهل سنت.

14. درس هايى از زندگى پيامبر نور و رحمت

وفات

سرانجام آن عالم خدمتگزار پس از 75سال زندگى، در روز جمعه 24 شوال المكرم 1421ق (30 دى 1379ش) چشم از جهان فرو بست و پيكر پاكش پس از تشييع در تهران، به قم انتقال داده شد و عصر روز شنبه 25شوال. سالروز شهادت امام صادق(ع) پس از تشييع باشكوه و شايسته و نماز آية اللّه مكارم شيرازى بر آن، در قبرستان شيخان به خاك آرميد.