آیات وارده در گفتگوى سران دوزخیان و پیروانشان در جهنم

 جهنم تجلى انانیت و استکبار

از گفتگوى دوزخیان، این امر مشهود و معیّن مى گردد که حقیقت جهنم ظهور و بروز بُعد از رحمت حضرت حقّ است که موجب حسرت و ندامت مى باشد، و آن از حجاب أنانیّت و استکبار و جهل به حضرت حقّ سبحانه و تعالى پدید مى آید. در آیات ۱۶۵ تا ۱۶۷، از سوره بقره، وارد است که: «وَ لَوْ یَرَى الَّذِینَ ظَلَمُو´ا إِذْ یَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّهَ لِلَّهِ جَمِیعًا وَ أَنَّ اللَهَ شَدِیدُ الْعَذَابِ * إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذَابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الاْسْبَابُ * وَ قَالَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا کَرَّهً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ کَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا کَذَ ‘ لِکَ یُرِیهِمُ اللَهُ أَعْمَـ’لَهُمْ حَسَرَ ‘ تٍ عَلَیْهِمْ وَ مَا هُم بِخَـ’رِجِینَ مِنَ النَّارِ؛ و اى کاش مردمان ستمگر مى دیدند ـ در آن وقتیکه عذاب الهى به آنها مى رسید ـ که قوّت و قدرت تماماً اختصاص به خداوند دارد، و اینکه عذاب خداوند شدید است. در آن هنگامیکه تنفّر و بیزارى مى جستند پیروى شدگان از پیروى کنندگانِ خود که چگونه عذاب دامنگیر آنان شده، و تمام اسباب به روى آنان مقطوع گشته است. و گروه پیروى کننده مى گویند: اگر براى ما یک بار بازگشتى بود، ما هم از ایشان تنفّر و بیزارى مى جستیم همچنانکه ایشان از ما بیزارى جستند. آرى! اینچنین خداوند کردار و أفعالشان را به صورت حسرت بر آنان جلوه گر مى سازد؛ و ایشان از آتش خارج نیستند».

و در آیات ۴۶ تا ۵۰، از سوره مؤمن، وارد است که: «وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَهُ أَدْخِلُو´ا ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ * وَ إِذْ یَتَحَآجُّونَ فِى النَّارِ فَیَقُولُ الضُّعَفَـ’´ؤُا لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُو´ا إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُغْنُونَ عَنَّا نَصِیبًا مِنَ النَّارِ * قَالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُو´ا إِنَّا کُلٌّ فِیهَآ إِنَّ اللَهَ قَدْ حَکَمَ بَیْنَ الْعِبَادِ * وَ قَالَ الَّذِینَ فِى النَّارِ لِخَزَنَهِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّکُمْ یُخَفِّفْ عَنَّا یَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ * قَالُو´ا أَوَلَمْ تَکُ تَأْتِیکُمْ رُسُلُکُم بِالْبَیِّنَـ’تِ قَالُوا بَلَى ‘ قَالُوا فَادْعُوا وَ مَا دُعَـ’´ؤُا الْکَـ’فِرِینَ إِلاَّ فِى ضَلَـ’لٍ؛ و در روزى که قیامت بر پا مى شود (خداوند به فرشتگان خطاب مى کند) آل فرعون را به شدیدترین عذابى داخل دوزخ کنید! و آنگاه که (مستکبران و مستضعفان، و تابعان و متبوعان که همگى در دوزخند) با هم در میان آتش گفتگوئى دارند، ضعفاء به مستکبران مى گویند: ما در دنیا تابع و پیرو شما بودیم! آیا شما مقدارى از آتشى را که باید به ما برسد، از ما بر مى دارید؟ و ما را از آن کفایت مى کنید و بى نیاز مى دارید؟ مستکبران در جواب مى گویند: ما همگى داخل در آتش هستیم؛ اینچنین خداوند در میان بندگان خود حکم کرده است. و کسانیکه در آتش هستند به پاسداران و نگهبانان دوزخ مى گویند: از پروردگارتان بخواهید که به قدر یک روز، این عذاب را بر ما تخفیف دهد! آنان مى گویند: آیا اینچنین نبوده است که پیامبرانتان با بیّنه و برهان به سوى شما آمده اند؟! مى گویند: آری! پاسداران جهنم مى گویند: بنابراین هرچه مى خواهید بخوانید که خواندن فائده اى ندارد! و خواندن و تمنّى نمودن کافران در عین نیستى و نابودى محو و نابود مى گردد».

و در آیات ۶۴ تا ۶۸، از سوره احزاب، وارد است که: «إِنَّ اللَهَ لَعَنَ الْکَـ’فِرِینَ وَ أَعَدَّ لَهُمْ سَعِیرًا * خَـ’لِدِینَ فِیهَآ أَبَدًا لاَ یَجِدُونَ وَلِیًّا وَ لاَ نَصِیرًا * یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِى النَّارِ یَقُولُونَ یَـ’لَیْتَنَآ أَطَعْنَا اللَهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولاَ * وَ قَالُوا رَبَّنَآ إِنَّآ أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَ کُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلاَ * رَبَّنَآ ءَاتِهِمْ ضِعْفَیْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَ الْعَنْهُمْ لَعْنًا کَبِیرًا؛ بدرستیکه حقّاً خداوند کافران را لعنت مى کند و از رحمت خود دور مى دارد، و آتش سعیر دوزخ را براى آنها مهیّا و آماده مى سازد، که در آن بطور دوام و جاویدان وارد شده و مخلّد خواهند بود، و أبداً براى خود در آنجا نه دوستى و نه یارى و کمک کارى نمى یابند. در روزى که صورتهاى ایشان در آتش واژگون گردد مى گویند: اى کاش که ما از خدا اطاعت کرده بودیم، و از رسول خدا اطاعت کرده بودیم. و مى گویند: اى پروردگار ما! ما از بزرگان و آقایان خود پیروى و اطاعت نمودیم، و آنها راه را بر ما گم کردند؛ بار پروردگارا! عذاب ایشان را دو چندان قرار بده! و آنها را به لعنت بزرگ خود مشمول کن».

و در آیات ۲۷ تا ۲۹، از سوره فصلت وارد است که: «فَلَنُذِیقَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا عَذَابًا شَدِیدًا وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِى کَانُوا یَعْمَلُونَ * ذَ ‘ لِکَ جَزَآءُ أَعْدَآءِ اللَهِ النَّارُ لَهُمْ فِیهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَآءَ بِمَا کَانُوا بِـَایَـ’تِنَا یَجْحَدُونَ * وَ قَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا رَبَّنَآ أَرِنَا الَّذَیْنِ أَضَلاَّنَا مِنَ الْجِنِّ وَ الاْءنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِیَکُونَا مِنَ الاْسْفَلِینَ؛ و البتّه البتّه ما به آنانکه کافر شده اند عذاب شدیدى را مى چشانیم؛ و البتّه البتّه به بدترین وجهى از آنچه در دنیا بجاى مى آورده اند، پاداش مى دهیم. اینست پاداش دشمنان خدا که آتش است. از براى کافران در آتش، محلّ و منزل جاویدان است، به پاداش آنکه در دنیا چنین بودند که آیات ما را إنکار مى کردند. و آنانکه کافر شده اند مى گویند: پروردگارا! دو طائفه و گروهى از انسان و جنّ که ما را گمراه کردند به ما نشان بده تا ما آنها را در زیر گامهاى خود قرار دهیم، تا بدین وسیله از پائین ترین و پست ترین خلائق بوده باشند».

منبع:کتاب معاد شناسى ۱۰ صفحه ۳۶۳ تا ۳۶۷