آغاز دعا با ذکر خدا و صلوات بر محمد و آل محمد

 یکی از آداب دعا این است که پیش از دعا  خواستن خدا را به اوصاف و آسامی او یاد کند. و ابتدا به سؤال نكند. سلمة بن اكوع گفته است: «هيچ‏گاه نشنيدم پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم  دعا را آغاز كند، جز اين كه آن را با گفتن سبحان ربّى العليّ الأعلى الوهّاب شروع مى‏كرد».[1] در خبر از آن حضرت نقل شده كه فرموده است: «هرگاه از خداوند حاجتى بخواهيد آن را با صلوات بر من آغاز كنيد، چه خداوند گرامى ‏تر از آن است كه دو حاجت‏ از او خواسته شود، يكى را برآورد و ديگرى را ردّ كند.»[2] اين خبر را ابو طالب مكّى روايت كرده است.

از طريق خاصّه (شيعه) عدّة الداعي از حارث بن مغيره روايت كرده كه گفته است شنيدم ابى عبد اللّه علیه السلام مى‏فرمود: «بپرهيزيد از اين كه چيزى از حوايج دنيا از خدا بخواهيد، جز اين كه آن را با مدح و ثناى پروردگار و صلوات بر پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم  آغاز و سپس حاجت خود را درخواست كنيد.»[3] امام علیه السلام فرمود: «مردى به مسجد درآمد و دو ركعت نماز خواند سپس حاجت خود را از خدا خواست، پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم  فرمود: اين بنده در درخواست از پروردگارش شتاب كرد. مرد ديگرى آمد و دو ركعت نماز گزارد سپس خدا را سپاس گفت و بر پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم  درود فرستاد، پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم به او فرمود: «بخواه تا به تو داده شود.»[4] محمد بن مسلم روايت كرده كه ابى عبد اللّه علیه السلام فرموده است: «در كتاب امير مؤمنان علیه السلام  است كه ستايش خداوند و صلوات بر پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم پيش از درخواست حاجت است و هنگامى كه خدا را مى‏ خوانى نخست او را تمجيد و ستايش كن»، عرض كردم: چگونه او را تمجيد كنم؟ فرمود: «مى‏ گويى: يا من هو أقرب الىّ من حبل الوريد، يا من يحول بين المرء و قلبه، يا من هو بالمنظر الأعلى، يا من ليس كمثله شي‏ء.»[5] معاوية بن عمّار از امام صادق علیه السلام  نقل كرده كه فرموده است: «در دعا نخست مدح و ثناى الهى و سپس اقرار به گناهان و پس از اين‏ها مسألت و درخواست است، به خدا سوگند بنده از گناه بيرون نمی ‏آيد، مگر اين كه اقرار به آن كند.»[6] عيص بن قاسم روايت كرده است كه ابى عبد اللّه علیه السلام  فرمود: «هرگاه كسى از شما حاجتى دارد پروردگار را ستايش كند و سپاس گويد، چه كسى كه از سلطان حاجتى مى‏ خواهد بهترين سخنى را كه در توان اوست براى او آماده مى‏ كند. بنابراين به هنگام درخواست حاجت خداوند عزيز جبار را تمجيد و ستايش كنيد و او را مدح و ثنا گوييد. سپس مى‏ گويى: يا أجود من أعطى و يا خير من سئل، و يا أرحم من استرحم، يا واحد يا أحد يا صمد يا من لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا أحد، يا من لم يتّخذ صاحبة و لا ولدا يا من يفعل ما يشاء و يحكم ما يريد و يقضى ما أحبّ، يا من يحول بين المرء و قلبه، يا من هو بالمنظر الأعلى، يا من ليس كمثله شي‏ء يا سميع يا بصير.» و نامهاى خداوند را زياد بر زبان جارى كن و نامهاى او بسيارند و همچنين بر محمّد  صلی الله علیه و آل و سلم و خاندان او صلوات بفرست و بگو: اللّهم أوسع عليّ من رزقك الحلال ما أكفّ به وجهى و أؤدي به عن أمانتى و أصل به رحمى و يكون لى عونا على الحجّ و العمرة.»[7] هشام بن سالم از ابى عبد اللّه علیه السلام  روايت كرده كه فرموده است: «دعا همواره محجوب است تا آنگاه كه دعاكننده بر محمّد صلی الله علیه و آله و سلم و آل او صلوات بفرستد.»[8] و نيز از آن حضرت روايت است: «هر كس دعا كند و نام پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم  را نبرد آن دعا بر بالاى سرش مى‏ چرخد و چون نام پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم را ببرد آن دعا بالا مى‏ رود.»[9] و نيز از آن بزرگوار نقل شده كه فرموده است: «كسى كه به درگاه خداوند حاجتى دارد بايد دعايش را با صلوات بر محمّد و آل او شروع كند و سپس حاجتش را بخواهد. و در پايان هم بر محمّد و آل او صلوات بفرستد، زيرا خداى عزّ و جلّ كريم‏تر از آن است كه دو طرف دعا را بپذيرد و وسط آن را واگذارد، چه صلوات بر محمّد و آل او محجوب نيست.»[10]

منبع: راه روشن؛ ترجمه المحجة البيضاء فى تهذيب الإحياء، ج‏2.

[1] .مستدرك حاكم، ج 1، ص 489.

[2] .ظاهرا از كتاب قوت القلوب نقل شده است.

[3] . همان مأخذ، ص 114، كافى، ج 2، ص 484.

[4] . همان مأخذ، از كافى، ج 2، ص 485.

[5] . همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 484.

[6] . همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 484.

[7] . همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 485.

[8] . همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 491 و 494.

[9] . همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 491 و 494.

[10] (. همان مأخذ از كافى، ج 2، ص 491 و 494.