آداب و سنن حضرت رسول (ص) در وضو و غسل

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) براى هر نماز واجب و مستحبى تجدید وضو مى كرد.

بریده گوید: پیامبر گرامى (صلّى اللّه عليه و آله) براى هر نمازى جداگانه وضو مى گرفت، اما در سال فتح مكه تمام نمازهاى شبانه روز را با یك وضو خواند.

عمر گفت: یارسول اللّه، كارى كردید كه تاكنون نكرده بودید! فرمود: عمدا چنین كردم (تا مردم نپندارند كه براى هر نمازى وضوى جداگانه لازم است) .

امام صادق (عليه السّلام) فرمود: امیر مؤمنان (عليه السّلام) براى هر نمازى وضوى جداگانه مى گرفت و این آیه را تلاوت مى كرد: «اى مؤمنان، هرگاه براى نماز برخاستید صورتهاو دستها را تا آرنج بشویید. . . » [1] و با این روش مى خواست به مستحب عمل كند و الاّ خود رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) و امیر مؤمنان (عليه السّلام) و اصحاب پیامبر (صلّى اللّه عليه و آله) نمازهاى متعدد را با یك وضو هم مى خواندند.

زراره گوید: امام باقر (عليه السّلام) فرمود: آیا وضوى رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) را برایتان بیان نكنم؟ گفتیم: چرا. حضرت ظرفى را كه مقدارى آب در آن بود خواست و آن را جلو خود نهاد، سپس آستین هاى خود را بالا زد، آن گاه دست راست را در آن فرو برد و فرمود: این وقتى است كه دست پاك باشد. سپس كف خود را پر از آب كرد وروى پیشانى ریخت و گفت: «بسم اللّه» و آن را به اطراف محاسن خود روان ساخت و یك بار دست خود را بر صورت و پیشانى كشید (تا همه جاى صورت را شست) .

سپس دست چپ را در آب فرو برد و آن را پر كرد و بر آرنج دست راست ریخت وبا دست چپ بر ساق دست راست كشید تا آب به سر انگشتان روان شد. سپس دست راست را در آب فرو برد و آن را پر كرد و بر آرنج دست چپ ریخت و دست راست را بر ساق دست چپ كشید تا آب به سر انگشتان روان شد. آن گاه جلو سر وپشت پاها را با ترى دست چپ و راست مسح كرد.

سپس فرمود: خداوند فرد و یكتاست و عدد فرد را دوست دارد، از این رو سه مشت آب براى وضوى تو كافى است: یك مشت آب براى صورت، و دو مشت هم براى ساقهاى دست؛و با ترى دست راست جلو سر و روى پاى راست را، و با ترى دست چپ روى پاى چپ را مسح مى كنى.

آن گاه فرمود: مردى از امیر مؤمنان (عليه السّلام) از كیفیت وضوى رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) پرسید و آن حضرت همین گونه براى او بیان داشت. [2]

ابو هریره گوید: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) هنگام وضو گرفتن اول طرف هاى راست خود را مى شست.

ابو بصیر گوید: از امام صادق (عليه السّلام) از مقدار آب وضو پرسیدم، فرمود: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) با یك مدّ (تقریبا ده سیر) آب وضو مى گرفت، و با یك صاع (تقریباسه كیلو گرم) آب غسل مى كرد.

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: ما خاندانى هستیم كه صدقه بر ما حلال نیست، و دستور داریم كه شاداب و پر آب وضو بگیریم، و الاغ را براى جفت گیرى برمادیان نمى كشیم .

امام صادق (عليه السّلام) فرمود: مضمضه (آب در دهان گرداندن) و استنشاق (آب در بینى كشیدن) از چیزهایى است كه رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) سنّت نهاده است.

ملحقات

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: دو چیز است كه دوست ندارم كسى در آن با من شركت كند و در آنها مرا یارى دهد: یكى وضویم كه جزء نماز من است. و دیگرصدقه ام (كه دوست دارم با دست خود بدهم) زیرا صدقه در دست خداى رحمان قرار مى گیرد.

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) شبها آب وضویش را با دست خود آماده مى كرد و بالاى سر مى نهاد.

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) چون براى نماز وضو مى گرفت سه بار انگشتر خود رادر انگشت مى گردانید.

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) در وضو بر ناصیه ـ یعنى جلو سر كه تقریبا یك چهارم تمام مساحت سر است ـ مسح مى كشید.

على (عليه السّلام) در سفارش به محمّد بن ابى بكر به هنگام اعزام وى به حكومت مصر فرمود: براى وضو سه بار آب در دهان بگردان، و سه بار آب در بینى بكش، و صورت سپس دست راست و بعد از آن دست چپ را بشوى، آن گاه [جلو] سر و روى پاها را مسح كن، زیرا من دیدم رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) چنین مى كرد. . . (نسخه این روایت اختلاف دارد و مراد از آن روشن نیست. )

آداب و سنن آن حضرت در غسل

امام صادق (عليه السّلام) مى فرمود: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) با یك صاع (سه كیلو گرم) آب غسل مى كرد، و اگر با یكى از زنانش غسل مى كرد یك صاع و یك مدّ (سه كیلوو یك چارك) آب مصرف مى نمود.[3]

حسن بن محمّد از جابر بن عبد اللّه درباره غسل رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) پرسید، جابر گفت: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) سه بار آب بر سر مى ریخت.

حسن بن محمّد گفت : موى سر من چنانكه مى بینى بسیار است؛ جابر گفت: اى آزاده، این را مگو، همانا موى سر رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) بیشتر و خوشبوتر بود.

على (عليه السّلام) فرمود: غسل كردن در عیدها موجب پاكیزگى كسى است كه در طلب حوائج خود مى رود، و نیز پیروى از سنّت پیامبر (صلّى اللّه عليه و آله) است.

امام صادق (عليه السّلام) فرمود: غسل جمعه سنّتى است كه رعایت آن بر هر مرد و زن، در حضر و سفر لازم است[4]. . .

غسل جمعه وسیله پاكیزگى و كفّاره گناهان از جمعه تا جمعه دیگر است. و علت تشریع غسل جمعه آن است كه انصار در ایّام هفته به كار شتران آبكش و سایر حیوانات خود سرگرم بودند و چون روز جمعه فرامى رسید به مسجد مى آمدند و مردم از بوى بد زیر بغلهاى آنان اذیت مى شدند، بدین جهت رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) دستور داد تا روزهاى جمعه غسل كنند. این بود كه سنّت بر آن جارى شد.

امام صادق (عليه السّلام) فرمود: غسل در روز عید فطر سنّت است.

على (عليه السّلام) ضمن حدیثى فرمود: پیامبر (صلّى اللّه عليه و آله) چون دهه آخر ماه مبارك رمضان فرا مى رسید براى عبادت آماده مى شد و دامن همت به كمر زده، از خانه بیرون مى آمد و در مسجد اعتكاف مى نمود و شبها را تا صبح بیدار بود و هر شب بین نماز مغرب و عشا غسل مى كرد.[5]

ملحقات

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: جبرئیل مرا دستور داد كه در هنگام وضو وغسل جنابت انگشتر خود را در انگشت بگردانم (تا آب به زیر آن رود) .

رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: جبرئیل مرا دستور داد كه هنگام غسل جنابت، با انگشت خود داخل ناف را بشویم.

منبع: سنن النبى،علامه سيد محمدحسين طباطبائى

پاورقیها:

[1] . مائده/ 6.

[2] . روایات اهل بیت (علیهم السّلام) در این مورد مستفیض بلكه متواتر است (مؤلف).

[3] . در روایتى دیگر این اضافه را دارد كه«هر دو از یك ظرف غسل مى‏كردند». (مؤلف)

[4] . یعنى مستحب مؤكّد است.

[5] . به خواست خدا در باب نماز، برخى غسلهاى دیگر ذكر خواهد شد (مؤلف).