پیامبر و اهل بیت علیهم السلام » پیامبر اسلام » تاریخ و سیره »

آداب لباس پوشیدن در سنت نبوی

 

اشاره:

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله هر نوع لباسى که دسترسى داشت میپوشید از روپوش‏و عبا و پیراهن و جبّه و امثال آن. و از لباس سبز خوشش میآمد، و بیشتر لباسهایش‏ سفید بود، و میفرمود: زندگان خود را سفید بپوشانید و مردگانتان را در آن کفن‏کنید. آن حضرت چه در جنگ و چه در غیر جنگ لباس لایه‏دار میپوشید. و قباییاز سندس (۱)داشت که چون به تن میکرد رنگ سبز آن بر سپیدى روى حضرتش غلبه‏داشت و روى هم رفته زیبا جلوه مینمود.

بلندى لباسهاى آن حضرت تا بالاى قوزک پاها بود، و روپوشى که به تن‏میکرد از آن کوتاه‏تر بود و تا نصف ساق پا میرسید. همیشه میان کمر را میبست وبسا در حال نماز و غیر نماز آن را میگشود. آن حضرت روپوشى داشت که بازعفران رنگ شده بود و بسا که با همان یک پوشش با مردم نماز جماعت‏ میگزاشت. و گاهى تنها یک عبا به تن داشت.

و نیز عباى کهنه وصله‏دارى داشت که آن را میپوشید و میفرمود: من بنده‏ام‏و لباس بندگان میپوشم. و دو جامه داشت مخصوص روزهاى جمعه، غیر ازلباسهاى دیگرى که در غیر جمعه میپوشید . و بسا که فقط یک روپوش بدون‏لباسهاى دیگر به تن میکرد، و دو طرف آن را میان دو شانه خود گره میزد و باهمان لباس با مردم بر جنازه‏ها نماز میخواند. و بسا همان روپوش را به خودمیپیچید و آن را از چپ و راست بر دوش میافکند و با آن در خانه خود نمازمیخواند و این لباسى بود که در همان روز در آن مجامعت کرده بود. گاهى در همان‏ازار نماز شب میخواند، یک طرف پارچه را به روى خود و طرف دیگرش را به‏روى بعضى از زنان خود میانداخت و به این ترتیب در آن نماز میخواند.

آن حضرت عباى سیاه رنگى داشت که به کسى بخشید. امّ سلمه گفت: پدر ومادرم فدایت!آن عباى سیاه چه شد؟فرمود: آن را[به برهنه‏ای]پوشاندم. امّ سلمه‏گفت: هرگز چیزى زیباتر از سفیدى شما بر سیاهى آن عبا ندیدم.

انس گوید: بسا آن حضرت در قطیفه‏اى که دو طرف آن را[پشت گردن‏]گره‏زده بود با ما نماز ظهر میخواند.

و آن حضرت انگشتر به دست میکرد. . . و با همان انگشتر نامه‏ها را مهرمیکرد، و میفرمود : مهر کردن نامه‏ها بهتر از ایجاد شک و تهمت است.

آن حضرت شب کلاه به سر میگذاشت، گاه زیر عمامه و گاه بدون عمامه. وگاهى آن را از سر بر میداشت و جلوى خود به عنوان حریم نماز مینهاد و به سویآن نماز میخواند. و بسا عمامه نداشت و شال را بر سر و پیشانى میبست. عمامه‏ایداشت به نام سحاب و آن را به على علیه السّلام بخشید. بسا بود که على علیه السّلام با آن عمامه‏میآمد و پیامبر صلّى اللّه علیه و آله میفرمود: على در سحاب نزد شما آمد.

همیشه لباس را از طرف راست میپوشید و چنین میخواند: الحمد للّه الّذی کسانى ما اوارى به عورتى، و اتجمّل به فى النّاس«سپاس و ستایش خدایى را که‏بر من جامه‏اى پوشانید که با آن شرمگاهم را بپوشانم و آراسته در میان مردم ظاهرشوم. »و چون لباس را در میآورد از سمت چپ بیرون میآورد.

چون لباس نو میپوشید، لباسهاى کهنه را به فقیر میداد و میفرمود: هیچ‏مسلمانى نیست که لباس کهنه خود را فقط براى رضاى خدا به فقیرى بپوشاند مگرآنکه در پناه و خیر خداوند خواهد بود تا زمانى که آن لباس بر تن فقیر است، خواه‏بخشنده لباس زنده باشد یا مرده .

تشکى از پوست داشت که با لیف خرما پر شده بود و طول آن حدود دوذراع و عرض آن حدود یک ذراع و یک وجب بود. و نیز عبایى داشت که هر جامیرفت آن را دو تا کرده به زیر آن حضرت میانداختند. و نیز روى حصیر بدون‏آنکه چیز دیگرى زیر خود بیندازد میخوابید.

از اخلاق آن جناب این بود که چهارپایان و اسلحه و اثاث خود را نامگذاریمینمود. نام پرچمش عقاب، و نام شمشیرش که با آن در جنگها حاضر میشدذوالفقار، و نام شمشیرهاى دیگرش مخذم، رسوب و قضیب بود.

قبضه شمشیرش به نقره آراسته بود، و کمربندى که میبست از چرم بود و سه‏حلقه نقره در آن بود. کمانش کتوم، و جعبه تیرش کافور نام داشت. نام شترآن حضرت قصوى بود که به آن عضباء میگفتند. و نام استرش دلدل، و درازگوشش‏ یعفور، و گوسفندى که از شیر آن میآشامید عینه بود.

آن حضرت سبویى از سفال داشت که با آب آن وضو میگرفت و از آن‏مینوشید، و مردم کودکان خردسال خود را که خوب و بد را میفهمیدندمیفرستادند و آنان داخل منزل آن حضرت میشدند بدون آنکه کسى مانع آنهاشود، آن‏گاه اگر در آن سبو آبى مییافتند میآشامیدند و براى تبرّک بر صورت وبدن خود میمالیدند.

روایت شده که عمامه آن حضرت به اندازه‏اى بود که سه دور یا پنج‏دور به سرش میپیچید .

روایت است که آن حضرت عمامه سیاهى داشت که به سر میبست ودر آن نماز میخواند.

على علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شب کلاه‏هاى راه راه به سر مینهاد. . . وزرهى داشت به نام ذات الفضول که داراى سه حلقه از نقره بود، یکى در جلو و دو تادر پشت. . .

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شمله و نمره (۲)به خود میپیچید، اما نمره از آن جهت‏که خطوط سیاه آن بر سفیدى ساقها و قدمهاى نمایان آن حضرت قرار میگرفت براندام او زیبا مینمود.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در یک لباس گشاد نماز میخواند.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دو برد (جامه راه راه) (عباى پشمى سیاه) داشت که فقطدر حال نماز میپوشید، و امتش را به نظافت ترغیب مینمود و به آن دستور میداد.

امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود: لباس پنبه بپوشید که لباس رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از پنبه‏بود و لباس ما اهل بیت نیز از پنبه است.

على علیه السّلام فرمود: لباس پنبه بپوشید که آن لباس رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بود. وآن حضرت لباس مویین و پشمین نمیپوشید مگر آنکه علت و ضرورتى پیدامیشد (۳).

آن حضرت کمربندى داشت از چرم دباغى شده که در سر آن قلاّب‏ داشت و طرف دیگرش از نقره بود. و همچنین سه حلقه نقره‏اى در آن بود. و نیزآن حضرت قدحى داشت که به سه قطعه از نقره بند زده شده بود.

على علیه السّلام فرمود: ته غلاف و قبضه شمشیر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از نقره بود وما بین آن دو نیز با حلقه‏هایى از نقره مزیّن بود.

امام باقر علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله عصایى داشت که در ته آن آهن‏نوک تیزى بود و بر آن تکیه میکرد و روزهاى عید فطر و عید قربان آن را با خودمیبرد و در نماز جلوى خود میگذاشت.

امام صادق علیه السّلام فرمود: انگشتر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از نقره بود .

امام صادق علیه السّلام فرمود: نگین انگشتر باید گرد باشد و انگشتررسول خدا صلّى اللّه علیه و آله نیز همین گونه بود.

امام صادق علیه السّلام فرمود: نقش نگین انگشتر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله«محمّدرسول اللّه»بود.

امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دو انگشتر داشت که بر یکى«لا اله الاّ اللّه، محمّد رسول اللّه»و بر دیگرى«صدق اللّه»نقش شده بود.

حضرت رضا علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، امیر مؤمنان، امام حسن، امام‏حسین و سایر امامان علیهم السّلام انگشتر به دست راست میکردند.

مؤلّف: کلینى در کافى انگشتر به دست راست کردن رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و نیز نقش‏خاتم آن حضرت را با اندک اختلافى نقل کرده و شیخ صدوق در کتابهاى خود ودیگران نیز همان‏ها را نقل کرده‏اند. و نیز کلینى روایت کرده که على و حسن و حسین‏و برخى از امامان بعد علیهم السّلام انگشتر به دست چپ میکردند ولى این روایات با هم‏منافات ندارند، زیرا یا میخواستند بیان کنند که انگشتر به هر یک از دستها کردن‏جایز است، یا آنکه زمانهاى مختلف چنین اقتضایى داشته (مثلا از روى تقیّه انگشتربه دست چپ میکردند) . اما درباره پیامبر صلّى اللّه علیه و آله روایت نشده که انگشتر به دست چپ‏ کرده باشد. البته در کافى از امام صادق علیه السّلام روایت کرده که«رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله جز اندک‏زمانى انگشتر به دست نکرد» (که شاید منظور آن بوده که مدت کمى انگشتر به دست‏چپ کرد و سپس آن را ترک نمود) . به هر حال منظور ما در این کتاب بیان برخى ازاوصاف انگشتر آن حضرت است.

على علیه السّلام فرمود: پیامبران پیراهن را پیش از شلوار به تن میکنند.

ملحقات‏

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در سفارشهاى خود به ابوذر فرمود: اى اباذر، من لباس‏زبر و خشن به تن میکنم، روى زمین مینشینم، انگشتان خود را پس از غذا خوردن‏میلیسم، و بر الاغ بیپالان سوار میشوم و دیگرى را نیز در ردیف خود سوار میکنم، پس هر که از سنّت من روى گرداند از من نیست.

امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شب کلاهى که سفید و راه راه‏بود به سر مینهاد، و در جنگ کلاهى که دو گوش مانند داشت.

امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از پوشاک سیاه کراهت داشت‏مگر سه چیز: عمامه، کفش و عبا.

امام باقر علیه السّلام فرمود: از سنّت است که هنگام کفش پوشیدن اول پایراست را در کفش کنند، و هنگام در آوردن اول پاى چپ را در آورند.

امام صادق علیه السّلام فرمود: هنگام غذا خوردن کفشهاى خود را از پادر آورید، زیرا هم پاهاى شما راحت‏تر میشود و هم سنّت نیکویى است.

امام صادق علیه السّلام فرمود: پوشیدن کفش سیاه و نعلین زرد از سنّت است.

امام صادق علیه السّلام فرمود: کتان از پوشاک پیامبران است.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از لباس سرخ رنگ کراهت داشت.

امام باقر علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله خیمه‏اى داشت که آن را کنّ (۴)میگفتند.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در روز جمعه برد سرخ رنگ خود را میپوشید وعمامه«سحاب»را بر سر مینهاد. در روز فتح مکه با عمامه سیاهى که بر سر بسته بودوارد مکه معظّمه شد . آن حضرت جعبه‏اى داشت که شانه عاج، سرمه‏دان، قیچى ومسواکش را در آن مینهاد. . . رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله هنگامى که از دنیا رفت یک روپوش‏زبر یمانى و عبایى که به آن«ملبده»میگفتند بر تن داشت. براى آن حضرت تختى بودکه اسعد بن زراره آن را اهدا کرده بود. منبر آن حضرت سه پلّه و از چوب«طرفاء»بود که زنى توسط غلام نجّار خود به نام میمون ساخته بود. مسجدش مناره نداشت وبلال روى زمین اذان میگفت.

امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روپوشى داشت که با گیاهیخوشبو رنگ شده بود و آن را در خانه میپوشید و رنگ آن بر بدن حضرت اثرمیگذاشت .

امام باقر علیه السّلام فرمود: ما در خانه لباس زرد رنگ میپوشیم.

پی نوشت:
[۱] .سندس: دیبا و ابریشم لطیف. و در اینجا منظور ابریشم ناخالص است، زیرا پوشیدن ابریشم خالص‏براى مردان حرام است.
[۲] .شمله لباسى است کوچکتر از قطیفه. و نمره لباسى است از پشم که داراى خطوط سفید و سیاه‏میباشد .
[۳] .از این خبر معناى آنچه در باب معاشرت آن حضرت گذشت که لباس پشمینه میپوشید روشن‏میشود که حضرت در حال ضرورت لباس پشمینه میپوشیده است، بنابر این منافاتى میان این اخبارنیست . (مؤلف)
[۴] .یعنى سر پناه‏
منبع: سنن النبى،علامه سید محمدحسین طباطبائى