آثار حضور زنان در مساجد

حضور زنان در مسجد آثار فراوانی را به دنبال دارد. چون مساجد خانه‏ های خدا در روی زمین1، مركز وحی و انوار الهی2، بازاری از بازارهای آخرت3، و منبع فیوضات معنوی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، تربیتی و عبادی است كه بانوان نیز با شرایطی می‏توانند از همه این نتایج و آثار برخوردار شوند. احادیث می‏گویند مسجدها خانه خدا در روی زمین‏اند. جایی كه حضور خداوند بیشتر احساس می‏شود و قداست آن با هیچ یك از جاهای زمین قابل مقایسه نیست.

الف) آثار عبادی حضور زنان در مساجد

خداوند در قرآن كریم یكی از اهداف اساسی برپایی مساجد را عبادت و پرستش خداوند دانسته و فرموده است:

«أنَّ الْمَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أحَدا».4

«مساجد از آن خدا است پس هیچ كس را با خدا نخوانید.» مرحوم طبرسی برای كلمه «مساجد» چند معنا ذكر نموده است. یكی از آن معانی این است كه بگوییم مراد از «مساجد» در آیه شریفه تمام مكانهایی است كه در آن‏جا برای خداوند عبادت و پرستش می‏شود.5 در سوره اعراف آمده است:

«وَ أقیمُوا وُجوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوه مُخلِصینَ لَهُ الدّین كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ».6

«توجه خود را هنگام عبادت در هر مسجدی به سوی او كنید و دین خود را برای او خالص كنید همچنان كه در آغاز شما را آفرید بار دیگر در رستاخیز باز می‏گردید».

بنابراین، در قرآن كریم هرجا كه از مسجد نامی برده شده جنبه عبادی آن مدّ نظر قرار گرفته است. در روایات نیز به جنبه‏های عبادی آن توجه بیشتر شده، و این نشان دهنده آن است كه اولیاء دین(علیهم السلام) بر جنبه‏های عبادی مسجد تأكید فراوانی داشتند.

رسول خدا(صلی الله علیه واله) در این باره می‏فرماید:

«كُلُّ جُلُوسٍ فِی الْمَسْجِدِ لَغْوٌ إلاّ ثلاَثةٌ: قرائةُ مُصلٍّ، أوْ ذِكرُ اللّهِ، أوْ سائِلٌ عَنْ عِلْمٍ».7

«هر گونه نشستنی در مسجد بیهوده است، مگر این كه برای سه كار باشد: خواندن قرآن، خدا را یاد كردن و یا دانش اندوختن».

رسول خدا(صلی الله علیه واله) در جای دیگر فرمود:

«إنَّما نُصِبَتِ الْمَساجِدُ لِلْقُرآنِ».8 «مساجد را برای قرآن خواندن ساخته‏اند». با توجّه به این روایات و آیات شریفه یكی از آثار حضور و شركت زنان در مساجدن استفاده و بهره‏وری از اعمال عبادی در این مكان مقدس است. اگر بانوان با رعایت شرایط در این مكانهای الهی وارد شوند می‏توانند از اجر و پاداش عبادت كنندگان واقعی در مساجد برخوردار شوند.

ب) آثار علمی حضور زنان در مساجد

وقتی زنان در مسجد گرد هم می‏آیند، بهترین زمانی است كه می‏توانند از مسائل دینی و قرآن بهره‏مند شوند؛ چون یكی از اهداف بنای مسجد برگزاری جلسات علمی و بیان احكام و مسائل اسلامی است؛ همان‏طور كه در زمان رسول خدا(صلی الله علیه واله) مرسوم بوده است. رسول خدا(صلی الله علیه واله) در روایتی به ابوذر فرمود: «مسجد محل پاسخ و پرسش در خصوص مسائل علمی است و فقط در این صورت است كه می‏توان در آن نشست».

حضرت علی(علیه السلام) در یكی از سخنان خود بهره‏برداری از علم و دانش را یكی از نتایج و آثار رفتن به مسجد ذكر می‏كند و می‏فرماید:

«مَن اخْتَلَفَ إلی الْمَسْجِدِ أصابَ إحْدیَ الثَّمانِ: أخاًمستفاداً فی اللّهِ، أوْ عِلْما مُسْتَطْرِفا، أوْ آیةً مُحْكَمَةً، أوْ یَسمَعُ كَلِمةً تدُلُّ علی هُدیً، أوْ رَحْمةً مُنْتَظِرةً، أوْ كَلِمَةً تَرُدُّهُ عَن رِدی، أوْ یترُك ذَنْبا خَشْیَةً أوْ حَیاءً».9 *

مسجد علاوه بر جنبه‏های دینی و فرهنگی به عنوان یك سنگر و نهاد سیاسی در جامعه اسلامی مطرح است. حضور زنان در مساجد می‏تواند یكی از جلوه‏های سیاسی این قشر عظیم در جامعه باشد.

«كسی كه به مسجد برود یكی از منافع هشتگانه نصیبش خواهد شد: برادران ارزشمندی پیدا می‏كند؛ یا با علم و دانش روز آشنا می‏شود؛ یا عقاید خود را بر دلیل و برهان استوار می‏سازد؛ یا سخنانی كه موجب هدایتش شود می‏شنود؛ یا رحمت الهی شامل حالش می‏گردد؛ یا از پندهایی كه او را از گناه باز می‏دارد بهره‏مند می‏شود؛ یا به خاطر حیا و آبروی خویش یا ترس از خدا ترك گناه می‏نماید».

حضرت(علیه السلام) با این بیان گویا و رسای خود می‏فهماند كه مسجد یكی از مراكزی باید باشد كه مسائل اسلامی و دینی و موعظه حسنه در آن واقع شود تا هر كسی به این خانه مقدس رفت و آمد می‏كند علاوه بر بهره عبادی از مسائل دینی و اسلامی نیز بهره‏مند می‏شود. امروزه كه درهای مساجد بر روی همگان گشوده است و به مناسبتهای گوناگون در آنها سخنرانی ها صورت می‏پذیرد و علوم اسلامی تبلیغ می‏شود زنان می‏توانند با حضور خود بهره‏های فراوانی ببرند كه هم پاداش تحصیل علم بر آن مترتب شود و هم ثواب حضور در مسجد.

اهمیّت رفتن به مسجد برای فراگیری علم و دانش به اندازه‏ای است كه بعضی از فقها رفتن زنان را به مسجد جهت فراگیری مسائل اسلامی واجب دانسته‏اند و گفته‏اند:

«اگر راهی برای یادگرفتن مسائل اسلامی جز از طریق رفتن به مسجد وجود ندارد واجب است (زنان) به مسجد بروند».

ج) آثار سیاسی حضور زنان در مسجد

بی تردید اكنون یكی از مراكز سیاسی مهم در جامعه اسلامی مسجد است. مسجد علاوه بر جنبه‏های دینی و فرهنگی به عنوان یك سنگر و نهاد سیاسی در جامعه اسلامی مطرح است. حضور زنان در مساجد می‏تواند یكی از جلوه‏های سیاسی این قشر عظیم در جامعه باشد.

حضور زنان در مساجد، بیانگر حضور فعال آنان در جامعه اسلامی و مجامع دینی و مذهبی است. زنان با حضور خود در مساجد، وحدت و همبستگی در سطح اجتماع را به ارمغان می‏آورند. در برخی روایات كسانی كه بعد از شنیدن اذان بدون عذر از مسجد خارج می‏شوند «منافق» خوانده شده‏اند. رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه واله) جهت حفظ انسجام و همبستگی و اجتناب از هرگونه تفرقه و پراكندگی فرمود:

«مَنْ سَمِعَ النّداءَ فِی الْمَسْجِدِ فَخَرجَ مِنْ غَیْرِ عِلّةٍ فَهُوَ مُنافِقٌ إلاّ أنْ یُریدَ الرُّجُوع إلَیْهِ».10 «كسی كه در مسجد صدای اذان را بشنود و بدون علت از مسجد خارج شود منافق است جز اینكه قصد برگشت به مسجد را داشته باشد» .

از صدر اسلام تا كنون مسجد به عنوان كانون طرح مسائل سیاسی مطرح بوده است. و عدم حضور زنان آنان را از آگاهی نسبت به بسیاری از مسائل مهم سیاسی كشور و جهان اسلام محروم می‏كند.

د) آثار معنوی حضور زنان در مساجد

رسول خدا(صلی الله علیه واله) فرمود:

«من كان القرآن حدیثه والمسجد بیته بنی‏الله تعالی لَهُ بیتا فی‏الجنّه».11 «كسی كه كلام و ذكرش قرائت قرآن باشد و مسجد خانه‏اش، خداوند متعال خانه‏ای در بهشت برایش مهیا سازد».

آن كه در مسجد مأوی می‏كند و با خدا به راز و نیاز می‏پردازد و شیرین‏ترین گفتارش را كلام او می‏داند، لابد اجری دارد و سزاوار بزرگداشت كه بنا بر حدیث فوق خداوند در بهشت برایش خانه‏ای در نظر می‏گیرد و این بهترین پاداشی است كه یك بنده می‏تواند توقع داشته باشد.

حضور زنان در مسجد برای انجام نماز جماعت در عصر رسول خدا(صلی الله علیه واله) از مسلّمات تاریخ است.

و نیز اصولاً كسی كه اراده مسجد می‏كند و به آن سو گام برمی‏دارد یك نورانیت در او پدید می‏آید كه ما با دیدگان عادی قادر به درك آن نیستیم. و اگر فرض كنیم كسی كه كار خیری انجام می‏دهد و یا دستگیری از درمانده‏ای می‏كند، یك حالت شادابی و رضایت وجدان به او دست می‏دهد؛ به همان اندازه كه یك گناه كار با گناه خود احساس افسردگی و نگرانی در او پدید می‏آید. امام صادق(علیه السلام) فرمود: «آن كه به سوی مسجد برود و گام‏هایی كه بر می‏دارد آن اندازه مبارك است كه زمین و هفت زمین بر او تسبیح می‏كنند».12 شیخ‏الرئیس ابوعلی‏سینا برای ابوسعید ابوالخیر نوشت كه چه لزومی دارد مردم همه در مسجد اجتماع كنند با اینكه، خداوند از رگ گردن به انسان نزدیك‏تر است،13 هر جا كه باشی اگر رابطه‏ات با خدا برقرار سازی نتیجه خواهی گرفت.

ابوسعید در پاسخ نوشت: اگر چند چراغ در یك جا روشن باشد اگر یكی از آنها خاموش شده چراغهای دیگر روشن است. ولی اگر همان چراغها هر كدام در اطاق دربسته‏ای باشد، اگر یكی از چراغها خاموش شود آن اطاق تاریك می‏گردد. انسانها نیز این‏گونه‏اند. بعضی گنه‏كار هستند؛ اگر تنها باشند شاید موفق به فیوضات و بركات نور الهی نشوند؛ ولی اگر در اجتماع باشند شاید خداوند به بركت وجود بعضی دیگر، افراد اجتماع آنان را نیز مشمول فیوضات و بركاتش قرار دهد.14

ه) آثار اخلاقی و تربیتی حضور زنان در مسجد

از آن جایی كه زنان بخش عمده اوقات خود را صرف كارهای خانه و تربیت فرزندان می‏كنند و گاهی نیز مشكلات زندگی آنها را در تنگنا قرار می‏دهد نیاز دارند تا به گوشه‏ای بروند و با خود خلوت كنند و كمی آرامش بیابند. زنان برای پرورش فرزندان در دامن خود بیش از مردان به راز و نیاز احتیاج دارند؛ چرا كه فرزندان به كانونی نیاز دارند كه هم آرام باشد و هم امین و هم پاك. مسجد جایی است كه با دعاها و راز و نیاز بنده، خدای بزرگ بسیار خرسند می‏شود و در روایت هم آمده است كه وقتی بنده‏ای از دل خدا را صدا بزند خداوند بسیار خوشحال می‏شود و به فرشتگان می‏گوید: گوش كنید و ببینید این بنده‏ام چه قدر عاشقانه مرا صدا می‏كند. وقتی جماعتی در یك زمان گرد هم می‏آیند و خدا را می‏خوانند، میان آنها هستند كسانی كه دل شكسته پروردگارشان را می‏خوانند و در پرتو این رضایت خدا بندگان گناه‏كار هم به فیض خواهند رسید؛ هر چند اندك باشد. در بعضی از روایات نیز آمده است كه دعا به صورت جمعی و گروهی مقبول‏تر و پسندیده‏تر است.

از جمله این سخن امام صادق(علیه السلام)كه فرمود:

«مَا اجْتَمَعَ أرْبَعةُ رهطٍ قطّ علی أمرٍ واحدٍ فدعوا اللّهِ عزّوجلّ إلاّ تفرقوا عن إجابة».15 «هیچ‏گاه چهار نفر با هم اجتماع نكرده‏اند كه برای مطلبی به درگاه خدا دعا كنند جز اینكه با اجابت آن دعا از هم جدا شده‏اند».

امام صادق(علیه السلام) در حدیث دیگری فرمود: «كانَ أبی إذا حَزَنَهُ أمْرٌ جَمَعَ النّساء والصّبیان ثمّ دعا وَ أمّنوا».16 «هرگاه پیش‏آمدی پدرم را غمناك می‏كرد زنان و كودكان را جمع می‏كرد، سپس دعا می‏نمود و آنها آمین می‏گفتند».

شرایط حضور زنان در مساجد

1ـ از رفتن انفرادى بپرهیزند:

امام صادق علیه السلام فرمود: مـن مـشـى الـى الـمسجد لم یضع رجلا على رطب و لایابس الا سبحت له الارض الى الارضین السابعة (وسائل ج3:ص482) كسى كه بسوى مسجد حركت كند, گام بر تر و خشك نمى گذارد, مگر این كه زمین تاطبقات هفتگانه اش تسبیح او مى گویند).

2ـ رعایت پوشش اسلامى : خداوند خطاب به رسول خدا(صلی الله علیه واله ) مى فرماید:

(یـا ایـهـا النبى قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلك ادنى ان یعرفن فلایؤذین و كان اللّه غفورا رحیما). (احزاب /59) اى پیغمبر به همسران و دخترانت و به زنان مؤمنین بگو كه جلباب هاى (روسرى هاى )خویش را بـه خـود نزدیك سازند. این كار براى اینكه شناخته شوند و مورد اذیت قرارنگیرند نزدیكتر است و خدا آمرزنده و مهربان است. آنـچـه از ایـن آیـه شـریفه استفاده مى شود این است كه , زنان باید رفتارشان به گونه اى باشد كه وقـارشـان حـفظ شود. زن مسلمان باید آن چنان در میان مردم رفت و آمد كند كه علایم عفاف و سنگینى و پاكى از آن هویدا باشد و با این صفت شناخته شود.

3ـ در بین راه خانه و مسجد توقف نكنند: ائمه معصوم (علیهم السلام) توقف بیهوده در مسجد را مذموم شمرده اند تا چه رسد به این كه در بین راه توقف بیهوده داشته باشند. پیامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه واله) خطاب به ابوذر مى فرماید:

(یـا ابـاذر! كـل جـلـوس فـى الـمـسـجد لغو الا ثلاثه : قرائة مصل او ذاكر اللّه تعالى اومسائل من علم). (وسائل 3: 86/ , بحار 77: 86) هر جلوسى در مسجد لغو و بیهوده است مگر این كه براى سه كار باشد: خواندن قرآن ,ذكر خدا و كسب انش . بـنـابـرایـن , تـوقف بیهوده در مسجد و خارج از مسجد از دیدگاه روایات اهل بیت (علیهم السلام) مذموم شمرده شده است . در صحیح بخارى از عایشه نقل شده است :

(ان رسـول اللّه (صلی الله علیه واله) كـان یـصـلـی الصبح بغلس فینصرفن نساء المؤمنین لایعرفن من الغلس او لایعرف بعضهن بعضاو). (صحیح بخارى 408) در حدیث دیگر از عایشه آورده است : (ان كـان رسـول اللّه (صلی الله علیه واله) لـیـصـلـی الـصـبـح فینصرف النساء متلفعات بمروطهن مایعرفن من الغلس ). هم چنین در كتاب (لؤلؤ و مرجان ) به نقل از عایشه آمده است : (كـن نساء المؤمنات یشهد مع رسول اللّه صلاة الفجر متلفعات بمروطهن , ثم ینقلبن الى بیوتهن حین یقضین الصلاة لایعرفهن اءحد من الغلس ). (اللؤلو و المرجان 1: 137/باب 40)

4ـ استفاده نكردن از بوى خوش و آرایش: یـكـى از آداب مـسـجـد, زیـنـت كـردن بـه هنگام مسجد رفتن است . قرآن كریم در سوره اعراف مى فرماید:

(یا بنى آدم ! خذوا زینتكم عند كل مسجد). (اعراف 31) اى فرزندان آدم ! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد به همراه داشته باشید. در روایات وارد شده است كه به هنگام رفتن به مسجد لباس هاى نو و زیباى خود رابپوشید. در عروه آمده است : (یستحب التطیب و لبس الثیاب الفاخر عند التوجه الى المسجد). (عروه الوثقى 1:426) مستحب است به هنگام رفتن به مسجد از بوى خوش و لباسهاى تازه استفاده كند. و هم چنین در احوالات امام حسن مجتبى (علیه السلام) آمده است : (وقـتـى بـه نماز بر مى خواست بهترین لباس هاى خود را مى پوشید. علت را پرسیدند, آن حضرت فرمودند: (ان اللّه جمیل یحب الجمال فاتجمل لربی و هو یقول : خذوا زینتكم عند كل مسجد. فاحب أن ألبس أجود ثیابی).(مجمع البیان ج1 ص 412) خدا زیباست و زیبایى را دوست دارد. من براى خدایم خود را آراسته مى كنم , چون او مى گوید: زینت خود را نزد هر نمازى به تن كنید و من دوست دارم كه بهترین لباسم را بپوشم . بـنـابـرایـن , اسـتفاده از لباس هاى تازه , استفاده از بوى خوش , زینت دادن سر و صورت به هنگام مـسـجد رفتن یكى از مصادیق « زینت » در آیه شریفه است كه امرى مطلوب ونیكو شمرده شده است .اما همین امر مستحب كه این قدر تأكید شده است در مورد زنان روا نیست .

چون آرایش زنان باید بـراى شـوهـران شـان باشد و بیرون از خانه سبب تحریك بیگانگان مى گردد و پرهیز از این كار از خواسته هاى در خور توجه دین اسلام است . رسول خدا(صلى اللّه علیه وآله و سلم) در این باره مى فرماید: (اذا شهدت احدا كن المسجد فلا تمس طیبا).( صحیح مسلم 4: 162 ) هنگامى كه یكى از شما ـ زنان ـ قصد مسجد كرد نباید از بوى خوش استفاده نماید. در نـتـیـجه , این كه گفته شد شایسته نیست زنان از بوى خوش استفاده كنند یا خود رابیارایند, بدین منظور است كه بهانه اى بارى وسوسه نامحرمان نگردد و گرنه اگر جایى فقط زنان باشند و یـا مـسجدى فقط براى زنان باشد و راه آمد و شدشان ویژه زنان در نظرگرفته شده باشد, معلوم نـیـسـت كـسـى آن را ناروا بداند و یا در خانه هم زنى كه تنها براى خرسندى شوهر خود را آرایش مى كند نه فقط گناه نیست كه مستحب هم هست .

5ـ عدم اختلاط زن و مرد در مسجد :

در تاریخ آمده : پیغمبر اكرم (صلى اللّه علیه و آله وسلم ) دستور داد كه در آمد و شد زنان رااز مردان جدا سازند. روزى اشاره به یكى از درها كرد و فرمودند:

(لو تركنا هذا الباب للنساء… ). (سنن ابى داود 1: 156/571) « خوب است این در را به بانوان اختصاص دهیم ». در كتاب كافى آمده است : پـیـغـمـبـر اكرم (صلی الله علیه واله) دستور داد كه شب هنگام كه نماز تمام مى شود مردها بعد از زن هاخارج شوند. (سنن ابى داود 1: 571) و نیز درباره خروج مردان و زنان از مسجد و رفت و آمد در كوچه ها فرموده است : مردان از وسط و زنان از كنار كوچه یا خیابان بروند. (كافى ج 5 ص 518) در سنن ابى داود آمده است : روزى رسـول خدا(صلی الله علیه واله) دربیرون مسجد بود. دید مردان و زنان با هم از مسجد بیرون آمدند. رو به زن ها كرد و فرمود: بهتر است صبر كنید مردان بروند و بعدشما . (سنن ابى داود ج2ص 658) به همین دلایل فقها فتوا به كراهت اختلاط زنان و مردان داده اند. مرحوم آیة اللّه سید محمد كاظم طباطبائى یزدى (قدس سره ) در عروة الوثقى فصل اول مسئله 49 مى گوید: (یكره اختلاط الرجال بالنساء الا للعائز). (23) (مختلط شدن مردان و زنان مكروه است مگر در مورد پیرزنان ).

6ـ پرهیز از سخنان بلند و بیهوده :

رسول خدا(صلی الله علیه واله) درباره پرهیز از بلند كردن صدا در مسجد فرموده اند: (اذا فـعـلـت امـتی خمس عشرة خصلة حل بها البلاء قیل : یا رسول اللّه ما هن ؟ قال : (اذاارتفعت الاصوات فی المساجد). (تحف العقول , ص 25) هـنگامى كه پانزده خصلت در میان امت من رایج شود بلا بر آنان نازل خواهد شد. ازجمله آن ها این است كه صداها را درمسجد بلند كنند. پیامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه واله) ضمن وصایاى خود به ابوذر فرموده اند: (یا اباذر! الكلمة الطیبه صدقة و كل خطوة تخطوها الى الصلوة صدقة .

یا اباذر! من اجاب داعى اللّه و احـسـن عـمـارة مـساجد اللّه كان ثوابه من اللّه الجنة . فقلت كیف یعمرمساجد اللّه ؟ قال : لاترفع الاصـوات فـیـها و لایخاض فیها بالباطل و لایشترى فیها ولایباع و اترك اللغو مادمت فیها. فان لم تفعل فلا تلومن یوم القیامة الا نفسك ). (وسائل 3:507) اى ابوذر! سخن نیكو نوعى « صدقه » است و هر قدمى كه براى رفتن به نماز برمى دارى صدقه است . اى ابوذر! كسى كه دعوت الهى را بپذیرد و مساجد خدا را نیكو وآباد نگه دارد, ثواب و پاداش او از جـانـب خدا بهشت است . ابوذر عرض كرد: اى رسول خدا! چگونه بایستى مسجد را آباد نمود؟ رسول خدا(صلی الله علیه واله) فرمودند: آباد كردن مسجد به این است كه صداها در آن بلند نشود, در آن گفت و گـوهـاى بـاطـل و بیهوده نشود. از خریدو فروش در آن خود دارى شود و تا وقتى كه در مسجد هـستى از سخنان بیهوده بپرهیز واگر این امر را رعایت نكردى در روز قیامت كسى جز خودت را مورد ملامت و سرزنش قرار مده. وقـتـى كـه شـاءن مسجد تا این اندازه بلند است و رسول خدا (صل اللّه علیه وآله وسلم )مردم را از گـفـتـن حـرف هاى بیهوده و غیر عبادت باز مى دارد بر مسلمانان است كه حرمت مسجد را نگه دارند و حتى از پرداختن به امور دنیا بپرهیزند. به ویژه زنان كه نباید صداى آنان را نامحرم بشنود. در حـقـیقت با بلند كردن صداى خود به دو صورت به گناه مى افتند. نخست این كه , حرف زدن مذموم خدا است و دیگر این كه صداى شان به گوش بیگانه مى رسد. حضرت على (علیه السلام) طى حدیثى در این باره فرمود: (یـأتی فی آخر الزمان قوم یأتون المساجد فیقعدون حلقا ذكرهم الدنیا و حب الدنیا. لاتجالسوهم فلیس للّه فیهم حاجة ). (وسائل 3: 493) در آخر زمان مردمى مى آیند كه در مساجدحضور پیدا مى كنند و تشكیل جلسه مى دهند اما از دنیا و دوستى آن سخن مى گویند , شما با چنین افرادى همنشینى نكنید (چون ) خداوند كارى به آنها ندارد . روزى فـرا مـى رسـد كه مردم به مسجد مى آیند و گردهم مى نشینند و یگانه هم شان دنیا است و سخن گفتن در آن خصوص . با اینان ننشینید كه خداوند آنان را آزاد گذاشته است .

حضور زنان در مسجد در روزگار پیامبر(صلی الله علیه واله)

حضور زنان در مسجد برای انجام نماز جماعت در عصر رسول خدا(صلی الله علیه واله) از مسلّمات تاریخ است. در بعضی از روایات حضور آنان به روشنی ذكر شده است.

امام صادق(علیه السلام) از امام باقر(علیه السلام) نقل می‏كند كه فرمود:

«كان رسولُ‏اللّهِ(صلی الله علیه واله) یَسْمَعَ صَوْتَ الصّبی وَ هُوَ یَبْكی وَ هُوَ فِیالصّلاةِ فَیُخَفّفُ‏الصَّلاةَ أنْ تعبَر اُمّه (تصیر الیه خ ل)».17 «رسول خدا(صلی الله علیه واله) هنگام خواندن نماز جماعت صدای گریه طفلی را شنید كه مادرش او را با خود به مسجد آورده بود. آن حضرت نماز را كوتاه كرد تا مادرش سراغ فرزند رود.» و در روایت دیگری آمده است: روزی رسول خدا(صلی الله علیه واله) نماز صبح را با كوتاه‏ترین سوره خواند. اصحاب از او پرسیدند ای رسول خدا(صلی الله علیه واله)! چه اتفاقی افتاده كه نماز را سریع تمام كردید. آن حضرت در پاسخ فرمود:

«إنی سَمِعْتُ صوتَ صبیّ فی صفِّ النِساءِ».18

«من صدای طفلی را در صف زنان شنیدم».

حضرت علی(علیه السلام) نیز در همین زمینه می‏فرماید:

«كُنَّ النّساءُ یُصلّینَ مَعَ النّبی(صلی الله علیه واله) فَكُنَّ یؤمرْنَ أنْ لا یَرْفَعْنَ رُؤسَهُنَّ قَبْلَ الرِّجالِ‏لِضیقِ الاُزُرِ».19 «زنان در عصر پیامبر(صلی الله علیه واله) نماز را با پیامبر(صلی الله علیه واله) به جای می‏آوردند. به زنان دستور داده شده بود كه چون لباس مردان كوتاه بود قبل از مردان سر از سجده برندارند».

در باره شأن نزول آیه شریفه دستور حجاب20 آمده است:

«در عصر رسول خدا(صلی الله علیه واله) زنان به منظور اقامه نماز به مسجد می‏رفتند و گروهی از منافقان اوایل شب كه هوا تازه تاریك می‏شد در كوچه‏ها و معابر مزاحم آنان می‏شدند و بعد مدعی می‏شدند كه ما نمی‏دانستیم این زن كنیز است یا آزاد (چون برای كنیزان پوشاندن سر واجب نبود)21 لذا خداوند این آیه را نازل فرمود و به رسول خدا(صلی الله علیه واله) دستور داد كه به همسران و دختران خود و زنان مؤمنین بگوید كه بدون جلباب و روسری و پوشش كامل از خانه خارج نشوند. پس از نزول این آیه، زنان انصار با لباس سیاه و بلند و با حجاب كامل در نماز جماعت حاضر می‏شدند».22

پی نوشت :

1ـ إنّ بیوتی فیالأرض المساجد. وسائل الشیعه، ج3، ص557.

2ـ المساجد انوار الله. مستدرك وسائل ج3، ص448.

3ـ المساجد سوق من أسواق الآخرة. مستدرك الوسائل، ج3، ص361.

4ـ سوره جن، آیه 18.

5ـ مجمع البیان، ج5، ص372.

6ـ اعراف، آیه 29.

7ـ بحارالانوار، ج77، ص86؛ وسائل الشیعه، ج3، ص86.

8ـ وسائل الشیعه، ج3، ص492.

9ـ همان، ص480 و من لایحضره الفقیه ج1، ص237.

10ـ وسائل الشیعه، ج3، ص481.

11ـ همان.

12ـ همان، ص482.

13ـ «و نحن اقرب الیه من حبل الورید» سوره ق آیه 16.

14ـ داستانها و پندها، ج9، ص58.

15ـ وسائل الشیعه، ج 4، ص1143.

16ـ همان، باب 39.

17ـ همان، ج5، ص47.

18ـ المسند الجامع، ج6، ص227.

19ـ وسائل الشیعه، ج5، ص413.

20ـ احزاب، آیه 59.

21ـ تبیان، ج8، ص361.

22ـ مجمع‏البیان، ج4، ص370.

منبع:سایت راسخون