آثار اجتماعى اينترنت بر جوانان

 سيد مهدى موسوى خطاط

امروزه، اطلاع رسانى در بستر فن آورى ارتباطات و اينترنت سرعتى وصف ناپذير يافته و زمان و مکان را در نورديده است و هيچ مانعى را بر سر راه خود بر نمى تابد و جوانان که بازيگران اصلى و سواران پيشتاز اين موج هستند، بيش از هر زمان نياز به شناختن و شناخته شدن دارند وشناخت واقعى و عملى نيازهاى اين نسل مستلزم بررسى ابعاد مختلف عوامل تاثير گذار و اثر پذير از اين فناورى نوين ارتباطى است.

اينترنت:

اينترنت گروهى متشکل از هزاران شبکه است که در عرضه ى مجموعه ى اطلاعاتى واحد به کاربران يا مشتريان خود مشارکت دارند.

اينترنت را از نظر جامعه شناسى مى توان مدخلى برجامعه ى الکترونيکى جهانى (1) دانست.

عناصر اصلى اينترنت:

عناصر اصلى در اينترنت عبارتند از:

توليد کنندگان، واسطه ها ( توزيع کننده ها ) و مصرف کنندگان. نکته ى مهم اين است که تعداد کاربران جهانى اينترنت نيز همواره رو به افزايش است و جمعيت آن تقريبا هر سال دو برابر مى شود. اين جامعه به راحتى قابل سرشمارى نيست.

تاريخچه مختصر اينترنت:

اولين شبکه هاى اطلاع رسانى در سال 1957 م در شوروى سابق شکل گرفت. پس از آن، امريکايى ها مؤسسه هاى پژوهشى و اطلاع رسانى را ايجاد کردند.

در سال. 1986 م بنياد ملى علوم امريکا (2) توسعه ى شبکه اى را آغاز کرد که امروزه يکى از ستون هاى اصلى خدمات ارتباطى اينترنت در جهان به شمار مى رود و به دنبال آن سازمان ملى هوا وفضاى امريکا (3) و بخش انرژى امريکا شبکه ى ديگرى را مشترکا راه اندازى کردند و سپس چندين شبکه ى اروپايى نيز کار پشتيبانى و اتصال شبکه هاى رايانه اى را بر عهده گرفتند و شرکت ها و شبکه هاى تجارى پا به عرصه ى اينترنت گذاردند.

از سال. 1989 م به بعد، نظام جهانى اينترنت با راه اندازى نظام آزاد ارتباطات، عملا از تمام تفاهم نامه هاى موجود حمايت کرد و بدين ترتيب، تا سال. 1991 م پشتيبانى از حدود پنج هزار شبکه ى رايانه اى در بيش از 36 کشور جهان با خدمات دهى به بيش از هفتصد هزار ميزبان رايانه اى چهار ميليون کار بر اينترنتى آغاز شد.

…… و امروزه اينترنت ميليون ها عضو دارد و از نظر مالکيت متعلق به هيچ کشورى نيست و توسعه آن حاصل تلاش دسته جمعى دانشمندان جهان است. اينترنت باعث شده تا مرزها شکسته شود و به تبع آن دسترسى به اطلاعات و فن آورى انتقال اطلاعات و جديد ترين و آخرين تحقيقات علمى دنيا با صرفه جويى فراوان در وقت صورت گيرد.

رايج ترين موارد استفاده از اينترنت:

1- استفاده از اطلاعات گوناگون موجود در شبکه ها ( به منظور انجام فعاليت هاى علمى و پژوهشى و دسترسى به کتاب ها و منابع کتابخانه اى )

2- انجام امور ادارى و تجارى

3- برقرارى ارتباط با سايرين به شيوه هاى گفتارى، نوشتارى و تصويرى ( چت و ايميل و مکالمه تلفنى )

4- بهره مندى از برنامه هاى راديويى و تلويزيونى

5- آموزش از راه دور ( آموزش در خانه )

6- امروزه اينترنت در عرصه هاى علمى، آموزشى، زندگى اقتصادى ( مثل شغل و امور بازرگانى )، زندگى اجتماعى و فرهنگ جامعه نقش ايفا مى کند.

آثار اجتماعى اينترنت بر نوجوانان و جوانان:

اينترنت وسيله اى است که همانند همه ى ابزارهاى ديگر جنبه هاى مثبت و منفى دارد و قضاوت ما درباره ى آن، به نوع استفاده ى کاربران بستگى دارد. اين پديده، على رغم فرصت هاى مناسبى از قبيل دست يابى به اطلاعات فراوان مورد نياز، توسعه و توليد دانش براى ما فراهم مى آورد، تهديدهايى را نيز متوجه ما مى کند و از آنجا که بيشترين کاربران آن را نوجوانان و جوانان تشکيل مى دهند، (4) استفاده ى نادرست از آن مى تواند نيروى پويا و کارآمد و در نهايت نظام اداره ى کشور را تهديد مى کند. بنابراين، لازم است هر چند مختصر و فهرست گونه، برخى از تهديدات را مورد توجه قرار دهيم و ديگران را به بررسى هاى جدى تر و تحقيقات ارزنده تر در ابعاد مختلف و در آينده اى نه چندان دور فراخوانيم.

استفاده ى نادرست از اينترنت دو وجه متمايز دارد: يکى اين که کاربران در هدفمندى و ميزان استفاده از آن تابع ضابطه و قاعده اى نباشند که در اين صورت جوانان و نوجوانان عادت مى کنند، اوقات فراغت خود را به بيهودگى و بدون برنامه ريزى بگذرانند و اين تصور در ذهن آنها شکل گيرد که نهايت زندگى، چيزى جز بازى و سرگرمى و کام جويى نيست و وجه دوم نوع بهره بردارى از آن و مراجعه به سايت هايى است که موارد ناهنجار و غير اخلاقى را ترويج مى کنند که از اين طريق، هم هويت ملى فرد را مورد هجوم قرار مى دهند و هم به تخريب شخصيت اجتماعى و حوزه ى روانى او مى پردازند.

اما نخستين و شايد خطرناک ترين اثر منفى اينترنت، که موجب استفاده هاى نادرست جوانان از اينترنت مى شود، ” اعتياد اينترنتى ” است.

يکى از کارشناسان مى گويد: فردى که بيش از نوزده ساعت در هفته از اينترنت استفاده مى کند، معتاد به اينترنت است.

کارشناسى ديگر اظهار مى کند: معتاد کسى است که حداقل 38 ساعت در هفته يا هشت ساعت در روز، وقت خود را صرف استفاده از اينترنت مى کند.

متخصصان آسيب شناسى: اگر فرد در هفته دو تا سه ساعت از اينترنت استفاده کند، کاربر معمولى است و فردى که ميزان استفاده ى وى از اينترنت به 8/5 ساعت يا بيشتر برسد، بايد مورد بررسى هاى آسيب شناسانه قرارگيرد.

مرور بر ادبيات نظرى و تجربى پيرامون اعتياد اينترنتى نشان دهنده آن است که اعتياد اينترنتى پديده اى است که از سه ويژگى برخوردار است:

1- زمانى مى توان گفت که فرد معتاد به اينترنت شده است که داراى علائم خستگى زودرس، تنهايى، افسردگى و غيره باشد. افرادى همچون اورزاک و يونگ به چنين تعريفى از اعتياد اينترنتى دارند. روش هاى درمان اين نوع اعتياد نيز، رفتار درمانى شناختى و تقويت درمانى انگيزش است.

2- اعتياد اينترنتى نوعى اختلال و بى نظمى روانى است و روش درمان آن نيز تشکيل گروه هاى خبرى و گروه هاى بحث است. در اين شکل از درمان، اعضاى اختلالات روانى مرتبط به هم، نقش يک گروه حمايتى را بازى مى کنند و با ارايه ى پيشنهادات آن لاين و روش هاى برخورد با آن از شدت اعتياد اينترنتى مى کاهند.

3- اعتياد اينترنتى نوعى مشکل رفتارى است که دليل آن وجود يک رابطه ى قوى بين اعتياد اينترنتى و وابستگى شيميايى است.

ساير روان شناسان معتقدند که زياده روى در استفاده از اينترنت مى تواند براى سلامت فکرى و فيزيکى شخص خطرناک باشد. اعتياد به اينترنت، کارکرد انطباقى شخص را مختل مى کند. اگر شخصى به اينترنت معتاد شود، کارکردهاى وى غير انطباقى مى شوند. ” (5)

همانند تمام انواع ديگر اعتياد، اعتياد به اينترنت نيز با علائمى همچون اضطراب، افسردگى، کج خلقى، بى قرارى و افکار وسواسى يا خيالبافى راجع به اينترنت همراه است. از طرفى، در عين حال که روابط اين افراد ( به ويژه کودکان و نوجوانان ) در جهان مجازى افزايش مى يابد، در مقابل از دامنه ى روابط آنان در جهان واقعى کاسته مى شود. ضمن آنکه، احتمال لطمه ديدن عملکرد آموزشى نيز وجود دارد.

حجم رو به رشدى از تحقيقات صورت گرفته پيرامون اعتياد اينترنتى، حکايت از آن دارد که اختلال اعتياد اينترنتى نوعى اختلال روان شناختى – اجتماعى است که از مشخصه هاى آن، علايم کناره گيرى، اختلالات عاطفى و از هم گسيختگى روابط اجتماعى است.

اعتياد اينترنتى، انسان ها را به افرادى رها شده تبديل مى کند و بر روابط اجتماعى آنها تأثير مى گذارد. بهره ورى و بازده کارى کاربران اينترنت در نتيجه ى استفاده بيش از حد از اينترنت پايين مى آيد. آنان با تأخير به محل کار مى روند ودچار کم کارى مى شوند. عدم تحرک جسمى و چاقى به همراه علايمى چون درد کمر، پشت و ماهيچه از ديگر پيامدهاى اين مسئله است. اين کاربران حتى در صورت کناره گيرى از اينترنت، دچار علائم اختلال مى شوند.

مطالعات نشان داده است که چهارده درصد از کاربران اينترنت، دچار علائمى مانند رفتارهاى وسواسى، حالت روان شيدايى، افسردگى و….. هستند. (6)

نتيجه گيرى و پيشنهادات

دانستيم که اينترنت براى افزايش آگاهى ها و توانمندى کشور و جامعه مفيد است و لازم است راه را براى استفاده ى مناسب از اين ابزار گسترده و گستراننده هموار کنيم؛ اما بديهى است که اينترنت نيز با همه فوايدى که دارد، مى تواند تهديدى جدى نيز باشد که براى تبديل تهديدها به فرصت و استفاده ى بهينه از آن مى توان تمهيداتى را پيش بينى کرد:

1- با توجه به اين که اکثر کاربران اينترنت نوجوانان و جوانان هستند، براى جلوگيرى از اعتياد اينترنتى لازم است والدين بررفتار اينترنتى فرزندان شان کنترل و نظارت منطقى داشته باشند؛ نه به گونه اى که به طور کلى مانع آنها شوند و نه به شکلى که آنان را کاملا رها و آزاد بگذارند که در هر دو صورت فرزندان مورد تهديد خواهند بود. (7)

2- والدين آگاهى هاى خودشان را در خصوص اينترنت و فوايد و زيان هاى آن افزايش دهند تا بتوانند فرزندان شان را به درستى راهنمايى کنند. (8)

3- کودکان ونوجوانان به لحاظ صداقت احتمال دارد، اطلاعات شخصى و خانوادگى خود را در محيط نا امن اينترنت در اختيار ديگران قرار دهند.

بنابراين، والدين بايد فرزندان خود را زير نظر داشته باشند و آنان را تشويق کنند که از ارائه ى اطلاعات شخصى در محيط اينترنت خوددارى کنند. (www.nitc.co.ir//:http)

4- والدين به فرزندان بفهمانند که اطلاعات موجود در اينترنت ممکن است تقلبى هم باشد.

5- والدين با هشدارهاى به موقع مراقب فرزندان باشند و به آنان اجازه ندهند به تنهايى با اشخاصى که در فضاى مجازى آشنا شده اند، ملاقات کنند.

6- والدين با فرزندان درباره ى اينترنت صحبت کنند و در مورد استفاده از آن با هم به توافق برسند.

7- کاربران براى استفاده ازاينترنت حتما از قبل هدف خود را تعيين کنند و دليل قانع کننده اى براى ورود داشته باشند.

8- براى تمام جنبه هاى زندگى خود برنامه ريزى کنند و تلاش خود را براى انجام تمام برنامه ها به کار گيرند.

9- سازمان هاى متولى فرهنگ که حافظ هنجارها و ارزش هاى مورد قبول جامعه اند، با برنامه ريزى مناسب به فعاليت هاى اينترنتى جوانان جهت بدهند و کارهاى ارزشمند آنان را تشويق کنند.

10- معلمان مدارس و اساتيد حوزه و دانشگاه مى توانند نقشى مهم در پرکردن اوقات فراغت دانش آموزان و دانشجويان داشته باشند و با تشويق آنان به فعاليت هاى درسى از طريق اينترنت، آنان را در بهره بردارى علمى و توليد علم مشارکت دهند.

منابع:

1- سازمان ملى جوانان ( 1381)؛ بررسى وضعيت رسانه ها در حوزه ى جوانان.
2- لعلى، على ( 1382)؛ تأثير اينترنت بر جوانان و نوجوانان کشور و تأثير آن بر روى اوقات فراغت، ماهنامه ى آموزشى، پژوهشى و اطلاع رسانى وب، صص 52-50.
3- معيدفر، سعيد و ديگران ( 1384)؛ اعتياد اينترنتى: علل و پيامدهاى آن، فصلنامه ى رسانه، سال 16، ش 3،ص 39.
4- فرهنگ يک جلدى انگليسى به فارسى آريان پور.
shownews 2.aspn=30838 t= com 5 . / www.jamejamonline. ir // :http
ejtem . htms 182016 . / news / 840518 / 1384 / hamnews / hamshahri / www . ntc . co . ir // : http
7- Electronic Society
8- nfs
9- NAS : National Aeronautics And Space Administraction
10- spotnic
برگرفته از: مجله راه راستان 1