آئين همسرداري در اسلام (1)

روح الله محمدیان

چکیده:

پیامبر اکرم(ص) می فرماید: ازدواج، کامل کنندۀ نیمی از دین شما هست و در اهداف ازدواج قرآن حکیم، اساسی ترین فلسفه تشکیل خانواده را، آرامش و تحکیم پیوند مودت و رحمت معرفی می کند. از اصول ثبات خانواده می توان به: 1-انتخاب آگاهانه 2-انتظارات معقول از ازدواج و… اشاره کرد که رعایت این اصول، تاثیرات فراوانی در برآورده نمودن ثبات فردی و اصلاح نظام اجتماعی خواهد داشت. هر یک از زن و مرد، دارای حقوقی هستند که رعایت هر کدام از این حقوق برای طرف مقابل لازم و ضروری است و در صورت عدم رعایت آن، بنیان خانواده و روابط ایشان به سستی و فروپاشی می انجامد. در این راستا الگو گرفتن از شخصیتهایی که در همه زمینه ها به خصوص همسرداری موفق عمل کرده اند، برای هموار شدن راه، بسیار ضروری است و باید گفت حضرت علی(ع) و فاطمه الزهرا(س)، بهترین الگوی همسرداری عالم هستی هستند که در همه اعصار می توانند الگو های همسران قرار گیرند. علاوه بر این، توجه به نکاتی که در دین مقدس اسلام برای تحکیم خانواده آمده است مهم خواهد بود که در این پژوهش، به نکات اساسی برای ازدواج موفق جوانان پرداخته شده است؛ امید آن که راه گشای تمام خواهران و برادران گردد.

مقدمه:

سپاس و ستایش بیکران، خداوند یگانه رحمان را سزاست که در روی کره ای متحرک، کوه و صحرا، جزیره و دریا و جاندار آفرید و انسان را پدید آورد، تا ظلمتکده تیره و تاریک زمین را به نور صفا زینت بخشد و در میان خرابی، آبادی آرد. از میان کره زمین که به صورت جمادی بی شعور ساخته شده بود، نبات و حیوان برافراشت و بر تارک سرش، انسانی خردمند گذاشت و او را بر همۀ اقطار جهان فرمانروا ساخت، تا از میان کره ای خاکی و تاریک، جنبش و حرکت، سعادت و عزت و عیش و عشرت پدید آورد. نور و صفا، نغمه و نوا، تکامل و تعالی، دستگیری و رحمت و عطوفت، همگی از میان همین کره تیره و ظلمانی برخاست و همگی از برکت عقل و احساس بود که به انسان عنایت فرمود، تا با وی انس و الفت گیرد .میان پسر و دختر بیگانه و نا آشنا ، مودت و رحمت مقرر داشت تا یکدیگر را در آغوش گیرند، تولد و تناسل نمایند تشریک مساعی کنند . محیط آبادی را که از پدران و مادران خود به ارث گرفته اند، آبادتر کنند. و درود و رحمت به روان مطهر رسولان مخصوصاً حضرت محمّد مصطفی(ص) و خاندان معصوم آن حضرت (صلوات الله اجمعین من الان الی قیام یوم الدین) که همگان، عمر عزیز خود را در راه رسانیدن انسان به اوج تکامل و سعادت معروف داشتند و در پیمودن این راه از بذل جان شیرین خود دریغ ننموده . و امّا پسر و دختری که با یکدیگر ازدواج می کنند ، درحقیقت تولد تازه ای می یابند و دراقیانوس تازه ای وارد می شوند که باید کارآموزی و تجربه قبلی کسب کرده و یا دارای هوش باشند که بتوانند خود را با جذر و مد دریا هماهنگ نموده و با آن محیط سازگار شوند وگرنه عصری کوتاه و پر مشقت دارند و به زودی در گردابها هلاک می شوند. دین اسلام برای راهنمایی و تامین سعادت بشر نازل گشته و تمام ابعاد وجودی او را در تمام مراحل زندگیش رعایت کرده ،و دختر و پسر را که می خواهند در آینده پدر و مادر خانواده و رکن اجتماع انسانی باشند ، در این وادی خطرناک بدون راهنما رها نکرد اینکه با کمال و عنایت، دست ایشان را گرفته و قدم به قدم رهبری کرده و آنان را از خطرات طوفانها بر حذر داشته. در این مقاله در حد بسیار کمی برای تأمین این هدف یعنی آداب همسرداری از چندین کتاب بهره گرفته و به طرح مسائلی که در ابتدای آن به اهمیت و اهداف ازدواج اشاره شد می پردازد که از مهمترین بخش های آن می تواند به:

1 – حقوق مرد و زن و حقوق زن بر مرد و همچنین حقوق متقابل آنها.

2-الگوی همسرداری نمونه در اسلام .

3-اصول ثبات و استحکام خانواده

4-نکته هایی ناب برای ازدواج موفق همراه با احادیث و آیاتی در این زمینه اشاره کرد . امید است این قطره کوچک از این دریا در خصوص بهینه سازی، سالم سازی و ارتقا و روابط خانواده گی موثر باشد .

اصول مدیریت خانه و خانواده

از آنجایی که یکی از حساس ترین، پیچییده ترین و مهم ترین نهادهای اجتمایی به ظاهر کوچک، خانه و خانواده است، اداره آن نیاز به مدیریتی با کفایت و عالمانه دارد. چنانکه مدیریت اصولی خانواده سبب شکوفایی غنچه های عدالت، امنیت، صداقت، صفا و محبت در گلستان وجود مرد و زن خانه می شود. از این رو آموزش و به کارگیری گام به گام اصول مدیریت علاوه بر آثار فردی، در عرصه حفظ و ارتقاء فرهنگ یک جامعه نیز موثر است که در اینجا به صورت مختصر به موارد آن اشاره خواهد شد :

1-اصل محبت ورزی( گنج زندگی)

امام علی(ع) (پرسود ترین گنج ها، بدست آوردن محبت دلهاست)(1)

از جمله عوامل محبت ساز:

1-حسن خلق و گشاده رویی

2-احسان و نیکی

3-تواضع و فروتنی

4-سخاوت و گشاده رویی

5-رفق و مدارا

6-هدیه دادن در مناسبتهای مختلف

از جمله عوامل محبت سوز:

1.جدال و گفتگوهای تند و توهین آمیز

2.بخل

3.عدم ابراز محبت

4.حساسیت نابجا

5.قدر نشناسی

نقش محبت در زندگی خانوادگی

یکی از احتیاجات روانی هر انسان «محبّت» است. دل انسان به محبّت زنده است و کانون خانوادگی بیش از هر چیز احتیاج به محبت دارد . این فروغ محبّت است که خانه را روشن می کند و هر خانه ای که با چراغ محبت روشن نباشد خانۀ خاموشان است. پروردگار مهربان در قرآن مجید محبّت و مهربانی زن و شوهر در محیط خانه را یکی از آیات قدرت و حکمت خود معرفی می کند و می فرماید:

(وَ مِن آیَاتِهِ اَن خَلَقَ لَکم من اَنفُسِکُم اَزوَاجاً لَّتسکُنُوا الَیهَا وَ جَعَلَ بَینَکُم مودةً و رحمة انَّ ذالک لآیات یتفکرون) یعنی:

«یکی از نشانه های قدرت و حکمت خداوند این است که برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید تا با او انس بگیرید و میان شما و همسرانتان، دوستی و مهربانی برقرار ساخت و در این موضوع برای اندیشمندان نشانۀ خدا شناسی پدیدار است.»(2) باید توجّه داشت که برای اینکه بنیان زناشویی استوار و محیط خانه به چراغ محبّت همیشه روشن باشد باید محبّت دو طرفه باشد زیرا دلها به هم راه دارند و محبت می آورد و لذا در اسلام همانطور که به زن سفارش شده وتاکید شده که شوهر خود را دوست بدارد، به مرد هم تاکید شده است که همسر خود را دوست بدارد و او را مورد احترام و اِکرام قرار بدهد. پیغمبر اکرم(ص) فرمودند: بهترین زنان شما زنهایی هستند که نسبت به شوهرانشان عشق و محبّت داشته اند.(3) حضرت رضا(ع) فرمودند: زنانی که به شوهران اظهار عشق و محبت می کنند بهترین غنیمت برای آنها می باشند.(4) رسول اکرم(ص) می فرمایند: هر چه ایمان کامل تر باشد به همسرش بیشتر اظهار محبت می نماید.(5) و در مورد دیگر می فرماید: این سخن مرد که به همسرش بگوید: واقعاً تو را دوست دارم هرگز از قلب همسر خارج نخواهد شد و از یاد او نخواهد رفت.9 امام صادق(ع) فرمودند: زن از مرد آفریده شده است (از همان گلی که خداوند مرد را آفرید زن را نیز از آن گل آفرید) و تمام توجّهَش به مرد معطوف است پس همسرانتان را دوست بدارید. و نیز آن حضرت فرمود: از اخلاق پیغمبران این است که نسبت به همسرانشان محبّت دارند.(6) و نیز فرمودند: به کسی که دوستش می داری خبر بده.(7) و نیز باید توجّه داشت که آثار محبّت میان زن و شوهر باید در رفتار و گفتار آنها نمایان باشد و حرفها و حرکات آنها نسبت به هم محبّت انگیز باشد و سعی کنند که هرگز حرفی و حرکتی که بنیان محبّت را سُست و جلوۀ دوستی را کم رنگ می کند از هیچ یک از آنها صادر نشود و اگر احیاناً صادر شد سعی کنند که عذر بخواهند و جبران نماید .تعریف و تمجید از یکدیگر مخصوصاً در حضور بستگان و آشنایان و اهدای هدایا و امثال این موضوع و اظهار محبّت و جلب محبّت بسیار مؤثر است و بالاخره در هر سازمانی که بر اساس محبّت استوار است هرگز خلل و خرابی راه پیدا نمی کند.

خلل پذیر بود هر بنا که می بینی

به جز بنای محبّت که خالی از خَلَل است

هر انسانی به شخصیت خودش علاقه دارد و می خواهد که دیگران به شخصیت او احترام بگذارند و هر کس به او احترام بگذارد او نیز متقابلا به او احترام خواهد گذ اشت. احترام گذاردن زن به شوهر و به یکدیگر در محیط خانه رشتۀ محبّتشان را محکم تر می کند و به پیمان زناشویی دوام بیشتری می بخشد و فرزندانی که در چنین محیطی رشد می کنند این عادت انسانی را سرمشق زندگی خود قرار می دهند. اسلام رسم احترام گذاری زن و شوهر به یکدیگر را به عنوان یک وظیفۀ اخلاقی مورد تاکید قرار می دهد. حضرت رسول اکرم(ص) فرمودند: وظیفۀ زن این است که تا در خانه به پیشواز شوهر برود و به وی خوش آمد بگوید.(8) امام صادق(ع) فرمودند: هر زنی که به شوهرش احترام بگذارد و به او آزار نرساند خوش بخت و سعادتمند خواهد بود(9) این نوع دستورات نمونه ای از وظیفه اخلاقی زن نسبت به شوهر است احترام گذاری مرد نسبت به همسرش نیز با این قبیل تعبیرات مورد تاکید قرار گرفته است. حضرت رسول اکرم(ص) فرمودند:

(ما أکرَمَ النَّساءَ إلا کَریمٌ وَ ما أهانَهُنِّ إلا لَئیمُ ) یعنی:

افراد کریم و بزرگوار زنان خود را مورد احترام قرارمی دهند و افراد پست به زنان اهانت می کنند. (10) و نیز حضرتش فرمود: هر کس به خانواده اش توهین کند خوشی زندگی را نخواهد دید.(11) حضرت صادق(ع) از پدرش نقل کرده که فرمودند: هر کس زن بگیرد، باید او را گرامی و محترم بشمارد(12) خلاصه اینکه احترام به شخصیّت افراد مخصوصاً در محیط خانوادگی و احترام به همسر، یکی از نشانه های شخصیّت و شرافت اشخاص محسوب میشود و موجب افزایش محبّت میشود. امیرمومنان(ع) فرمودند:

(شَرَفُ المَرءِ بِالعِلمِ وَ الاَدَبِ لا بِالاصلِ وَ النَّسَب).یعنی: شرافت انسان تنها به درجات علم و ادب او بستگی دارد نه به نَسَب و قبیلگی او. خلاصه اینکه محبّت در محیط خانوادگی تلخها را شیرین و سختیهای زندگی را آسان میگرداند.

از محبّت تلخها شیرین شود

از محبّت مس ها زرین شود

از محبّت خارها گل می شود

از محبّت سرکه ها مُل می شود

از محبّت نار نوری می شود

از محبّت دیو حوری می شود

از محبّت سقم صحت می شود

از محبّت قهر رحمت می شود

از محبّت مرده زنده می شود

از محبّت شاه بنده می شود

2-اصل عدالت محوری:

پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: (لحظه ای عدالت، برتر از یک سال عبادت است)(13) عدالت یعنی حق شناسی و ادای حقوق و حق، به معنای طلبی است که دیگران از ما دارند و لزوماً به معنای پرداخت طلب دیگران است. طلب های دینی، مالی، عاطفی، عقلی… در خانواده نیز هر یک از اعضاء خانواده به نوبۀ خود حقی دارند که محترم شمردن آن، بر دیگران لازم است. ما در فصلی جدا به حقوق مرد بر زن و زن ب رمرد پرداخته ایم.

3-اصل لذت جویی و تمتّع

رابطه سالم جنسی بین زن و مرد، تبادل خالصانه احساسات و محبتها و ارضاء عواطف و نیازهای عاطفی در خانه و نظام خانواده مورد سفارش اسلام است.

4-اصل تقسیم کار

ازجمله فوائد تقسیم کار

1-ایجاد حس مسئولیت بین افراد

2-افراد خانه، خود را در اداره منزل سهیم می دانند .

3-ضایعات مالی و زمانی کاهش می یابد .

4-محیط خانه با نشاط و شاداب خواهد شد.

5-عبادت بزرگی است .

5-اصل عفو و صفح:

عفو یعنی بخشیدن خلاف و صفح و مرتبه ای بالاتر از عفو و نادیده گرفتن خلاف است. عفو و صفح یعنی رهایی ذهن از رنجشها.

6-اصل تدبیر و برنامه ریزی:

امام علی(ع) میفرمایند:

تدبیر و برنامه ریزی سبب اصلاح امور زندگی است.(14)

از آثار مهم برنامه ریزی می توان به آرامش روانی، سهولت جریان زندگی، رسیدگی به همه کارها، الگو شدن برای دیگران و تقلیل درگیری ها اشاره کرد .

7-اصل سازگاری و انعطا ف

امام علی(ع) می فرمایند:

(نرمی، کلید کامیابی است)(15) و سازگاری به معنای درک متقابل از یکدیگر و تطبیق دادن خود با شرایط و روحیات طرف مقابل است .

8-اصل مادرمحوری

9-اصل قناعت و کنترل تقاضاها

امام علی(ع ) میفرمایند: (زیبایی زندگی و رفاه به قناعت است )(16)

10-اصل توسعه اخلاق

حضرت علی(ع) میفرمایند:

اخلاق نیکو روزی را زیاد می کند و میان دوستان انس والفت پدید می آید.)(17)

11-اصل تغافل و نادیده انگاری

حضرت علی(ع) میفرمایند:

هر کس بر بسیاری از امور چشم پوشی نکند، زندگیش ناگوار شود . (18)

12-اصل هنر استراحت

استراحت شرطی لازم برای رسیدن به اهداف بزرگ است و پشتوانه موفقیت و افزایش کارایی و کیفیت فعالیت ها می باشد .

13-اصل میهمان پذیری

پیامبر اکرم( ص) می فرمایند:

زکات خانه مهمان است و میهمان راهنمای بهشت است. (19)

14-اصل سخاوتمندی:

امام رضا(ع) میفرمایند:

مرد را سزاوار است که بر عیالش توسعه بدهد؛ تا آرزوی مرگ او را نکنند.)(20)

15-اصل معنویت گرایی

از سعادتمندیهای مردان و زنان بزرگ این است که یک مسکن خاکی را تبدیل به مسجد نورانی برای مناجات و ارتباط با عا لم معنوی کنند.

16-اصل پاکی

17-اصل تشکر و قدردانی

18-اصل شناخت روانشناسی زن و مرد

یکی از محوری ترین و بلکه اساسی ترین ارکان نظام خانواده وجود ارتباط سالم فراگیر و پویا بین زن و شوهر است و از یک منظر ارتباطات به دو قسم کلامی و غیرکلامی تقسیم می شوند:

الف) ارتباط کلامی مانند :

1-اصل گفتگو برای تبادل اطلا عات

2-استفاده از لحن مناسب

3-جلوگیری از زخم زبان و یا سکوت های آزاردهنده

4-ارتباط کلامی و عاطفی و محبت آفرین

ب) ارتباطات غیر کلامی مانند:

1- نگاه در نگاه

2- گوش دادن به سخن

3- نوازش

4- خنده در چهره طرف مقابل

5- سر تکان دادن به نشانه تأیید

6- به استقبال شخص رفتن

حقوق مرد بر زن از نظر اسلام

هر شرکت و سازمانی نیازمند به مقام مسئول و رئیس است وگرنه خواه ناخواه منجر به هرج مرج شده، زیانهای فراوانی به بار می آورد و سرانجام به نابودی خواهد گرایید زیرا مدیریت نقش موثری را ایفا می کند و این مدیریت است که باید از نظر فکری و خصوصیات روانی واجد شرایط خاصی باشد تا بتواند از حداقل نیرو، حداکثر استفاده را جلب کند. بنابراین، سازمان و شرکتی که زن و مرد از راه ازدواج و تشکیل خانواده به وجود می آورند، ناگزیر باید سرپرست و مقام و مسئولی داشته باشد که بتواند به طرز شایسته ای برای تامین نیازمندی های آن همت گمارد و خط مشی درستی فرا راه افراد خانواده قرار دهد و اداره عمومی و مسئولیتهای این کانون مقدس را به عهده بگیرد، و تا خود و افراد خانواده از مزایای آن بهره مند شوند، و در کنار یکدیگر احساس خوشبختی نمایند و فرزندان خود را با روشی صحیح تربیت کنند و در سعادتمند نمودن آنان موفق گردند.

مدیر مسئول

اکنون باید دید چه کسی بهتر است عهده دار سرپرستی و قیمومت تشکیلات خانوادگی باشد. زن یا مرد و یا هر دو، بدون تردید ریاست هر دو برای سر و سامان دادن به امور خانواده صحیح نیست، زیرا در این صورت هیچکدام از آن دو نفر آن چنان که شایسته است احساس مسئولیت نمی کنند، بعلاوه هر دو نفری، دو گونه طرز تفکر و دو گونه سلیقه دارند و در مواردی که اختلاف سلیقه دارند، هیچکدام حاضر نیستند تسلیم فکر و نظریه دیگری شود و در نتیجه کار به جنگ و نزاع می کشد و قانون مهر و محبت آنان بدل به جهنم سوزانی از اختلاف و کشمکش می گردد. خطر بزرگ دیگری که از رهگذر اختلاف زن و شوهر پدید می آید، مربوط به سرنوشت فرزندان آنان می باشد زیرا در روانشناسی ثابت شده است، «کودکانی که در سایه پدر و مادری تربیت می شوند که میان آنان کشمکش و نزاع وجود دارد، دچار اختلال عواطف و عقده های روحی و نگرانیهای فکری می گرند». بنابراین گذشته از اینکه زندگی در کام زن و شوهر تلخ می شود، دود این آتش به چشم کودکان معصومی نیز می رود که باید در پناه پدر و مادر، کاخ سعادت و شخصیتشان پی ریزی گردد.پس اختیار سرپرستی و ریاست خانواده را باید به یکی از زن یا مرد واگذار کرد.

استعداد فطری

اکنون باید دید آیا زن برای عهده داری ریاست وسرپرستی امور خانه و قبول مسئولیت آن شایسته گی بیشتری دارد یا مرد؟ نخست باید به این واقعیت طبیعی توجه نماییم همانگونه که دراندام زن و مرد اختلاف هایی هست و به هر کدام از آنان به مناسبت ویژگیهای جسمی یک سلسله وظایف طبیعی سپرده شده است، از جهات روانی و خصوصیات اخلاقی نیز تمایز هایی بین آن دو وجود دارد این ویژگی های روانی که در علم پسیکولوژی (روانشناسی) ثابت شده است ،در تقسیم کارها و وظایف باید مورد نظر قرار گیرد. مهمترین تمایز روانی میان زن و مرد این است که زنان معمولا دارای احساسات شدید و عواطفی جوشان تر هستند. تأثّر و هیجان شدید زن در حالتهای گوناگون، چون هنگام دوستی و دشمنی، ترس، شادی و نگرانی و همچنین توجه فراوان او به زیبایی و ظواهر زندگی، از نشانه های این عواطف و احساسات است. و مردان نوعاً از نیروهای عقل و اندیشه بیشتری برخوردارند. جالب توجه اینکه این ویژگی های روانی با خصوصیات جسمی هر کدام از آنان هماهنگی کامل دارد و نشان دهنده این حقیقت است که آفریدگار زن و مرد، هر کدام را برای انجام کاری و عهده داری وظیفه ای آفرید و ابزار آن را در جسم و روان او به ودیعت سپرده است. وقتی مناسبترین غذای کودک در پستان مادر فراهم می گردد، و باید دارای عواطف لطیف و سرشاری باشد که چون فرزند خود را در آغوش گرفت و پستان در دهان او گذاشت، نه تنها احساس خستگی نکند بلکه خود از عشق مقدس مادری سرمست گشته، فرزند را با فشردن در آغوش گرم، ازچشمه سار محبت سیراب نماید و این نیاز فطری او را نیز اشباع کند.

و نظربه اینکه مرد از اسکلتی درشت، عضلاتی ستبر و اعصابی قوی و جمجمه ی بزرگ ومغزی سنگین تر از جمجمه و مغز زن( وزن متوسط مغز مرد1360و وزن متوسط مغز زن 1200گرم است) برخورداراست، فکری نیرومند تر و اندیشه ای دوربین تر دارد، تا توانسته باشد در برابر مشکلات و سختیها استقامت بیشتری نماید. مرد آن چنان آفریده شده است که تاب و تحمل آفتاب سوزان تابستان و فضای آلوده محیط کارخانه را داشته باشد و گرداندن چرخ های عظیم کارخانه و طنین شکنندۀ صدای آنها او را از پای نیندازد و غریو توپ و سلاح دشمن در میدان نبرد او را نلرزاند. با در نظر گرفتن این مطالب و شناخت این استعدادها می بینیم بهترین راه برای سعادت خانواده و در نتیجه سعادت اجتماع این است که ریاست و سرپرستی امور کلی خانواده به فکرونیروی اندیشه و قدرت بازوی مرد سپرده شود و گرداندن چرخ کارهای خانه و تامین نیازهای روحی کودکان، به عواطف سرشار و احساسات لطیف زن واگذاری گردد. به علاوه روانشناسان معتقدند (و خود زنان نیز اعتراف می کنند)(21) که وضع روحی زن طوری است که دوست دارد در پناه مردی لایق و نیرومند زندگی کند و از داشتن چنین شوهری لذت می برد. زن هنگامی احساس خوشبختی می کند که ببیند شوهرش به صفات مردانگی آراسته است و اگر ببیند مردی زیاد تملق و چاپلوسی میکند و بدون قید و شرط از نظریات و افکار و سلیقه زن پیروی می نماید یا تحت سرپرستی و کفالت زنی بسر می برد، از او متنفر می گردد و ارزش و اعتبار چندانی برای وی قائل نخواهد شد. از همه اینها گذشته به فرض آنکه زنان در ابتدای ازدواج که هنوز بچه دار نشده اند و خاطراشان از لحاظ تربیت فرزندان آسوده است مایل به ریاست خانواده باشند، این وضع دوام نخواهد یافت زیرا گرفتاریهایی که طبعاً در زندگی بعدی پیش می آید فکر آنها را مشغول خواهد کرد و خیال آنان را از تحمل بار سنگین مسئولیتهای دیگر منصرف خواهد نمود.

ریاست و مسئولیت مرد

روی همین اصل، اسلام سرپرستی خانواده را به عهده دار مرد گذاشته و مرد را عهده دار تامین وسایل زندگی زن معرفی نموده است قرآن مجید می فرماید: (الرجال قوامون علی النسا)(22) مردان سرپرست زنان می باشند. البته باید توجه داشت که از طرفی، هر چند اسلام ریاست امور کلی خانواده را به مرد سپرده، ولی اداره امور داخلی خانه را به زن واگذاشته است یعنی اگر مرد در اداره امور خانواده مقام ریاست را دارد، همسرش معاون اوست و در شعاع محدودتری سرپرستی خواهد داشت. پیامبراسلام(ص)درضمن حدیثی می فرمایند:

(فالرجل سید اهله والمرأة سیدة بنتها) (23)

و از سوی دیگر هر کسی به اندازه قدرت و شعاع ریاست خود، عهده دار در مسئولیت است. باز رسول گرامی اسلام (ص)می فرمایند: (و الرجل راع علی اهل بیته و هو مسئول عنهم و المراة راعیه علی اهل بیت بعلها و ولده و هی مسئوله عنها)(24)

(مرد نگهبان و مسئول خانواده است و زن نگهبان و مسئول خانه ی شوهر و فرزندان او است.)

بنابراین مرد هیچگاه حق ندارد از این عنوان سوء استفاده کند، و حقوق افراد خانواده را نادیده گرفته، روش دیکتاتوری و استبداد را در محیط خانه در پیش گیرد، بلکه باید توجه داشته باشد که رهبری صحیح آن است که توام با محبت و جلب همکاری و همفکری صمیمانه باشد. قرآن مجید به شوهران دستور می دهد که گذشته از رعایت حقوق زنان، نسبت به آنان خوشرفتار باشند و با محبت و مهرورزی، کانون خانواده را گرم و با نشاط سازند. آیه شریفه: (و عاشروهن با لمعروف) (25)(با زنان خوشرفتار باشید) فرمانی است که با تناسب عواطف حساس و زودرنج زنان و در نظرگرفتن دیگر خصوصیات آنان و روی هم رفته، مصالح عالی خانواده صادرشده است.

پی‌نوشت‌ها:
1.غرر الحکم
2. آیه 21 سوره روم ، 9 – شافی ج2 ص138
3. بحار الانوار ج 30 ص235
4. مستدرک الوسائل ج2 ص532
5.بحار الانوار ج 103 ص228
6. بحار الانوار ج103 ص223 و236
7.بحار الانوار ج74 ص181
8. مستدرک الوسائل ج2 ص551
9. بحار الانوار ج103 ص253
10. نهج الفصاحه ص318
11. المواعظ العددیه ص151
12. بحار الانوار ج3 ص224
13. نهج الفصاحه ح2427
14. غررالحکم
15. میزان الحکمه ح7365
16. غرر الحکم ص90
17. میزان الحکمه ح5002
18. میزان الحکمه ح15220
19. بحار الانوار ج72 ص460
20. وسائل ج15 ص294
21. به کتاب روح نوشته یک بانمی آمریکایی مراجعه شود.
22. نساء آیه 24
23. حقوق زن در اسلام و جهان ص134
منبع :سایت راسخون